Exclusief gereformeerd of voluit gereformeerd

Met deze woorden bracht ds. P. L. de Jong (Rotterdam) een fundamenteel element in in de discussie op de hervormde synode naar aanleiding de voorstellen en het daarop gebaseerde rapport van de Commissie Kerkordelijke Aangelegenheden (KOA) inzake de motie De Visser/Van Heijst. Een bewogen zitting, die zelfs als historisch werd aangemerkt. Ieder kreeg volle ruimte voor eigen inbreng in het gesprek. Het gesprek werd gestempeld door diepe zorg om de hele kerk bijeen te houden maar ook door diepe pijn vanwege de ontwikkelingen, die zich op weg naar een verenigde kerk voordoen. Het ging niet alleen om de voorstellen maar de diepste gevoelens aangaande het proces zelf kwamen nog weer eens boven tafel.

Synodegesprek
Nadat de synodepreses het gesprek had ingeleid (zie hierboven), kregen de synodeleden het woord. Daarbij ging het met name ook om de voorstellen van het hervormd moderamen: onderscheid in proponentsformule voor aanstaande predikanten, het vormen van ringen van gemeenten, die zich specifiek met het gereformeerd belijden verbonden weten en het vormen van een 'gereformeerde adviesraad' (zie hiernaast). Hier volgt een samenvatting van het gesprokene.

Ds. A. Romein, voorzitter van de Raad van Deputaten SoW, merkte op, dat gereformeerd én reformatorisch elkaar niet helemaal dekken. 'Wie durft het kerk van Christus zijn de ander te ontzeggen?' Hij toonde zich geschokt door wat hij van een predikant in het RD had gelezen, die aangaande de nieuwe kerk het 'harde oordeel' had geveld van 'zonde en goddeloos', omdat 'Christus verloochend' werd. (Bedoeld werd berichtgeving aangaande een brochure van ds. W. van Vlastuin, waarin de 'plicht tot afscheiding' werd benadrukt, v.d.G). Met zulke uitspraken worden mensen beschadigd.
Ds. Romein noemde verder de classis plaats van ontmoeting. De ontmoeting van de drie kerkelijke stromingen moet niet alleen synodaal plaats vinden. Hij sprak de hoop uit op meer ontmoeting en meer getuigenis, met groei naar meer eenheid. Gevraagde ruimte moet de verbreiding en verdediging van de waarheid dienen.
Ds. D. C. Floor, Ede sprak uit allen te willen binden aan de gereformeerde belijdenis. Hij stelde, dat 'exclusief gereformeerd' niet zijn standpunt is. Hij achtte dit ook niet reformatorisch. De Reformatie was meer oecumenisch. De verschillen met de Lutheranen achtte hij niet van dien aard, dat met hen geen vereniging mogelijk is. Het gaat om de vier Sola's van de Reformatie.
Het doel van de verenigde kerk moet zijn een hechte Christusgemeenschap. Eigen veiligheid is daarbij niet de norm. Exclusiviteit versterkt het pluralisme. Met het zoeken van eigen veiligheid draagt men mede schuld aan exclusiviteit. Hij keerde zich tegen de gedachte, dat er binnen de verenigde kerk voor gereformeerde belijders geen plaats zou zijn. Desalniettemin pleitte ds. Floor er in een motie (samen met oud. F. A. Tick, Bameveld en oud. mw. M. S. de Jonge, Cruquius) voor ruimte te maken 'voor gemeenten, die zich exclusief willen binden aan de gereformeerde belijdenisgeschriften'. Ds. Floor sprak van een covenant van gemeenten; geen kerkje in de kerk.
Ds. P. L. de Jong (hierboven geciteerd), wilde vereniging van de classes niet van bovenaf opleggen en pleitte er in een amendement voor – mede ondertekend door ds. J. H. Schrijver, Woerden, oud. J. van Heijst, Bunnik, en ds. G. W. Piksen, Geesteren – classicale vergaderingen, waar nog onvoldoende draagvlak is voor vereniging, vrij te laten nog niet te fuseren: 'voor welke situatie de KOA overgangsbepalingen ontwerpt'. Hij pleitte er verder voor bij het gereformeerde adviesorgaan ook de modaliteitsorganisaties te betrekken.
Ds. K. Vogelaar, Rotterdam, deed met anderen (ds. J. de Goei, St. Maartensdijk, oud. H. Reurink 't Harde en oud. A. A. Snijders, Monster) een tegenvoorstel, waarin werd uitgesproken classes niet te dwingen tot vereniging en de mogelijkheid van perforatie of het vormen van 'een buitengewone classis' mogelijk te maken voor gemeenten, die niet willen verenigen, en omgekeerd.
Ds. R. van Kooten, Soest, had, samen met ds. W. Pieters, Genemuiden en oud. A. Guyt, Veenendaal, een motoe ingediend, waarin werd uitgesproken, dat gemeenten, die willen fuseren dit 'zo snel mogelijk' moesten kunnen doen; waarbij voor gemeenten, die niet of nog niet kunnen fuseren, een model wordt ontwikkeld, 'waardoor recht gedaan wordt aan hun bezwaren' terwijl 'ten bate van allen het gehele SoW-proces van spanning en het gevaar van scheiding bevrijd wordt'.
In een nadere toelichting gaf ds. Van Kooten aan geen eigen ruimte te willen creëren of het proces te willen blokkeren. Hij wilde de uitdrukking 'in gemeenschap' met de belijdenis 'in der waarheid' kunnen zeggen. Hij heeft altijd 'nee' gezegd tegen afscheiding. De gereformeerde belijdenis 'raakt mijn hart'. Hij kan echter niet verklaren gemeenschap te hebben met de Augsburgse confessie. 'Er zijn hele of half roomse sporen in.' Leuenberg achtte hij voor zichzelf niet van belang. Hij sprak verder van een gewetenszaak: 'onthoud ons de ruimte niet'. Hij voorzag en voorzegde breuken. Er gaan scheuren lopen dwars door de gemeenten. Lidmaten uit de gemeenten zullen zich samenvoegen tot 'oud-hervormde gemeenten.'
Ds. E. K. Teygeler, Oud Loosdrecht, pleitte in een motie, conform een idee van de Confessionele Vereniging, voor een Unie van de bestaande kerken, samen met 'de gezamenlijke Protestantse gemeenten'.
Ds. M. A. Kuyt, Veen bedankte KOA voor het opwaarderen van de ringverbanden van gemeenten en vroeg naar de kerkrechtelijke positie van de ringverbanden en de adviesraad. Hij sprak verder uit, dat het verlangen naar 'identiteit en veiligheid' kan leiden tot afzondering. Het gereformeerd belijden zal zichzelf bewaren. Ds. Kuyt toonde zich verrast door een nota van de werkgroep 'Hoe verder met Samen op Weg?' (die pas op de triosynode in januari aan de orde komt, v.d.G), waarin wordt gepleit voor 'differentiatie van classes'.
Ds. J. Harteman, Wezep stelde, dat elementen uit de ingediende voorstellen waren gehonoreerd maar dat bezwaarden niet ver waren gevorderd, met name niet op het punt van het voortbestaan van hervormde classes. Hij benadrukte nog eens, dat classes hun eigen recht hebben om al of niet tot vereniging te besluiten. Als in de classis de ontmoeting en het geloofsgesprek moeten plaats vinden, moet daarvoor wel voldoende draagvlak zijn. In aansluiting op het in januari te behandelen advies van de werkgroep 'Hoe verder Samen op Weg?' bepleitte ds. Harteman in een motie, dat gemeenten, die grote moeite hebben met de vereniging, worden verenigd in buitengewone classes.
Ds. P. van der Kraan, Bleskensgraaf, stelde, 'komend uit een andere kerk', de Hervormde Kerk op het hart te dragen. Hij moest zichzelf afvragen of hij in de huidige worsteling om de kerk zuiver staat. Hij zei niet een veilige plek te zoeken. De gereformeerde belijdenis heeft wat te zeggen en dat niet voor een beperkte kring. Geen isolement, ook niet zeggen tegen de partners: 'ga maar terug'. Wie weet wat God voor ons kan bestemmen. 'Ik durf met de gereformeerde belijdenis in elke kerk te staan.'
Ds. Van der Kraan diende een amendement in, waarmee hij de besluitvoorstellen op het punt van de ringen en de gereformeerde raad nader bedoelde aan te scherpen. Zijn amendement werd later door de synode overgenomen.
Oud. kerkvoogd W. van Groningen, Goes, bepleitte in een motie het instellen van een kerkelijk register, 'waarin gemeenten die uitdrukking willen geven aan hun verbondenheid met de belijdenisgeschriften van de lutherse of gereformeerde traditie opgenomen worden.' In de toelichting zei hij ('lid van de GB') ambivalente gevoelens te hebben: God houdt Zijn kerk in stand en dan toch zoeken naar juridische zekerheden?
Ds. B. H. Weegink, Katwijk aan Zee, wilde een stap terug doen om stappen verder te kunnen doen. Hij bepleitte voorlopig een Unie van de drie kerken.
Oud. J. van Heijst, Bunnik, liet de geschiedenis van 'zijn' motie (en die van het aanwezige oud-synodelid ds. J. de Visser) nog eens de revue passeren. Hij bepleitte differentiatie van classes.
Ds. C. Meijer, Haarlem, kon een beroep op 'het geweten' niet plaatsen. Hij was aanvankelijk tegen de motie De Visser/Van Heijst maar heeft deze later beter begrepen. Hij constateerde demagogische elementen in de gehouden betogen. 'Eigen identiteit versnelt tot een beeld'. De verbeelding van het eigene is afgoderij. Hij pleitte voor een raad van advies uit de volle breedte van de kerk, teneinde te waken tegen het euvel der vereenzelviging. Tot de gereformeerde traditie horen ook Van RuIer, Miskotte, Hasselaar, Breukelman, Ter Schegget. En naast 'de man uit Genève' is er 'de man uit Bazel'.
Ds. W. Pieters, Genemuiden was niet van plan op te stappen maar ook niet om met SoW mee te gaan. Hij vroeg of alleen 'mildere bezwaarden' worstelden om de kerk. Er wordt meer verdriet geleden door 'de harde bezwaarden' dan vaak wordt beseft. Ook wie stelt, dat de verenigde kerk Christus loochent, staat in de worsteling. Hij stelde verder, dat de kerk zich allereerst plaatselijk vertoont. Als gemeenten dan zelfstandig kunnen blijven, waarom kan het dan bovenplaatselijk niet? Echt gereformeerd is zowel exclusief als katholiek.
Ds. S. W. Bijl, Groningen, voelde zich gekwetst en beledigd, omdat het gereformeerde eenzijdig werd geclaimed. Ook hij voelt zich verbonden met de woorden van de Schrift. De kerk is geen club van gelijkgezinden. Hij deed een hartstochtelijk beroep om binnen één classis met elkaar in gesprek te blijven en elkaar de helpende hand te bieden.
Oud. H. Reurink, 't Harde, pleitte er eveneens voor classes zelf te laten bepalen of en wannéér ze willen verenigen. Hij was verder van oordeel, dat aan bezwaarden een dictaat werd opgelegd (een 'hard oordeel', zei de synodepreses, waarover hij zich later verontschuldigde).
Ds. H. S. Buunk, Lutten, was van oordeel dat de Konkordie van Leuenberg uit de grondslag kon. Maar dan ook de Banner Thesen eruit, een product van 'natuurlijke theologie'.
Ds. W. L. Smelt, Stellendam, zei, dat zijn buurgemeente Ouddorp niet mee zou gaan. Ook in zijn eigen gemeente zouden mensen afhaken en families verscheurd raken. 'Synode, voorkom dit'!
Ds. J. W. C. van Driel, Loenen, pleitte voor ontmoeting in de volle breedte en wees daarom 'kerkeigen' classes af. Een kerkordelijk verankerd isolement is de kerk onwaardig.
Ds. J. H. Schrijver, Woerden, laakte 'de taal van bestuurders en ambtenaren' en stelde, dat het ideaal van het samen kerk zijn mislukt is. Hij pleitte voor een fase van rust en ontspanning, een time-out, en sloot daarom ook aan bij de gedachte van een Unie. Ook de bezwaarden zijn helaas niet één. Verder stelde hij, dat ruimte een wezenlijk kenmerk van de kerk is. Hij vroeg zich af wanneer de kerk ophoudt kerk te zijn en refereerde aan een beeld van wijlen prof. dr. H. Visscher, die de vraag stelde hoeveel haren men uit een paardenstaart kan trekken zonder dat deze ophoudt een paardenstaart te zijn. Eenzijdigheid is het begin van de secte. Maar als de kerk geen leer, geen belijden, geen ethiek en geen levensstijl heeft, is er de pluraliteit. Tenslotte stelde hij, dat de grondslag van de kerk niet de confessie is maar het Woord. Dat maakt de confessie betrekkelijk. We preken bijvoorbeeld niet uit de Heidelbergse Catechismus maar uit het Woord met behulp van de catechismus.
Diaken J. Eits, Maartensdijk, las voor uit een verklaring van de gemeente Ouddorp, waarin werd gesteld, dat de gemeente 'nimmer mee' zou gaan maar ook nimmer zou afscheiden van de Hervormde Kerk. 'Ons hart ligt dichter bij Dordt dan bij Doorn.' De kerkenraad van Maartensdijk had unaniem de verklaring van Ouddorp tot de hare gemaakt. Hij smeekte, mèt Ouddorp, de synode terug te keren van haar heilloze weg.
Ds. G. W. Piksen, Geesteren, was van oordeel, dat de kerkvereniging moest doorgaan. In de Achterhoek verlangt men ernaar, dat de breuk uit het verleden wordt geheeld. De eenheid groeit echter uit de ontmoeting. Daarom pleitte hij voor een groeimodel naar vereniging voor de classes. Scheidingen moeten niet worden geconsolideerd.
Ds. A. W. van der Plas, Waddinxveen, toonde zich bewogen om de eenheid der kerk en verbonden met het geheel van de kerk. Het advies van KOA had ruimhartiger gekund. We mogen echter de roeping niet opgeven om midden in de kerk te staan, vanuit het geloof in de God van het Verbond. Hij toonde waardering voor wat was doordacht in de classis Nijmegen, binnen de Gereformeerde Bond, het moderamen en KOA. Verder signaleerde hij een verharding van standpunten, zodat er gesprekken tussen doven plaats vinden. Hervormde classes in overgangsbepalingen moesten mogelijk zijn. Perforatie van gemeenten behoefde, gezien de mobiliteit vandaag, geen probleem te zijn.
Oud. J. R. van de Kamp, Slochteren, voelde zich beschadigd als anderen zich bij hem niet veilig achten. De ware orthodoxie – citeerde hij een hoogleraar – heeft een brede adem, maar de vaderlandse orthodoxie lijdt aan astma.
Ds. A. H. van Veluw, Pesse, achtte aparte hervormde classes een 'verlaten doelstelling', een verloochening van de doelstelling van de Gereformeerde Bond. Wat hebben gesprekken in de huidige classes al niet voor zegen gebracht? Als het gesprek in de classis niet meer wordt gevoerd, is de orthodoxie weg.
Ds. G. J. van der Togt, Bleiswijk, moet er niet aan denken, dat een deel van de kerk zou afhaken. 'U en ik zijn aan elkaar gegeven'. Kerkeigen classes noemde hij 'een kerkje in de kerk', buigen voor de tijdgeest. Hij herinnerde aan de liefde voor de hele kerk in de kring van de GB en herinnerde aan de toespraken van de voorzitter van de GB en ondergetekende op de buitengewone ledenvergadering (december 1998). Uit de toespraak van ondergetekende citeerde hij, dat ds. W. L. Tukker ooit heeft gezegd de kerk lief te hebben, 'ook in haar zonde' en dat wij (hervormd gereformeerden) niet beter zijn dan de kerk op haar slechtst. Hij herinnerde eraan, dat er in de GB altijd 'een juridische vleugel' is geweest. Maar ds. Tukker wilde de zieke kerk herstellen. Met instemming refereerde hij ook aan het tweegesprek met ds. W. Chr. Hovius en dr. C. A. van der Sluijs in dit blad. Hij riep predikanten op de moed hebben openlijk uit te spreken in de nieuwe kerk te willen staan. 'De Heere zal het voleinden' (Psalm. 138).
Ds. R. de Reuver, Boskoop, zei, dat men met een claim op 'exclusief gereformeerd' het pluralisme de kerk binnen haalt. We moeten de hele kerk binden aan haar belijden. Exclusief gereformeerd is te weinig. Moeten we de Lutheranen uitsluiten en moeten we in de proponentsformule gaan onderscheiden? Hij voelde wel voor hervormde classes in de overgangsbepalingen of voor differentiatie in classes.
Ds. J. Stelwagen, voorzitter van het college van visitatoren generaal, zei, dat men in de visitatie de spanning in de kerk ervaart. De traagheid werkt ook negatief. Hij wilde alleen van 'valse kerk' spreken als God die verlaten heeft.

Besluit
Tot zover een greep uit de synodebespreking. Na uren vergaderen werd besloten alle moties of amendementen, die buiten de grenzen van de motie De Visser/Van Heijst lagen, terzijde te stellen (federatie, Unie). De synode stelde nog eens vast, dat ze zich bleef stellen achter de motie en zich dus wilde houden aan de grenzen, met die motie gegeven. Voorstellen met betrekking tot de classis zijn doorgeschoven naar de januarivergadering van de triosynode, als deze zich buigt over een nota van de werkgroep 'Hoe verder met Samen op Weg?', met voorstellen over differentiatie in classes.
De besluitvoorstellen van het moderamen werden vervolgens aanvaard, inhoudende onderscheid in proponentsformule voor (a.s.) predikanten, ringverbanden van gemeenten in verbondenheid met het gereformeerd belijden en een gereformeerde adviesraad (zie hiernaast). De voorstellen werden aangescherpt in een door de synode aangenomen amendement van ds. P. van der Kraan (zie ook hiernaast), waarin wordt gesteld, dat genoemde ringverbanden 'als regel meedenken in de classicale vergaderingen' en dat bij de in te stellen adviesraad de mogelijkheid wordt overwogen om de raad te betrekken bij wijzigingen in de kerkorde, die van inhoudelijke aard zijn, en bij zaken, die het belijden van de kerk raken.

Drie synodeleden stemden tegen de voorstellen, t.w. ds. W. Pieters, Genemuiden, diaken J. Eits, Maartensdijk en ds. R. van Kooten, Soest.

Hoogwaardig
We volstaan met deze uitvoerige weergave van wat op de hervormde synode werd behandeld. In een eerste reactie naar de pers hebben we de besprekingen hoogwaardig genoemd. Er was alle ruimte om met elkaar in gesprek te zijn. Te verwachten was, dat voorstellen buiten de grenzen van de motie De Visser/Van Heijst terzijde zouden worden gelegd. De zaak van de classis ligt nog open. Overigens zijn de voorstellen, die door het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond zijn ingediend, in verschillende opzichten wel gehonoreerd.

In bewogenheid en ernst is samen gesproken, waarbij de pijn vanwege het SoW-proces breed werd gevoeld en verwoord. Er is geen enkele reden voor hooggestemde woorden aangaande de ontwikkelingen op weg naar de verenigde kerk. De echte eenheid van de kerk is niet met (deze) voorstellen gewaarborgd. De vraag was nu heel pregnant aan de orde (door de synodepreses expliciet gesteld) welke weg men wil gaan als de vereniging doorgaat. Het verenigingsbesluit moet in de Hervormde Kerk met tweederde meerderheid worden genomen (op z'n vroegst in 2005).
Er kwam soms op indrukwekkende wijze geestelijke betrokkenheid op (het geheel) van de kerk tot uitdrukking. De pijn zal blijven. Met hartstocht werd ervoor gepleit bijeen te blijven. Bij de besluitvorming kwam echter aan het licht een tweedeling, gegeven met het al of niet expliciet uitgesproken voornemen te blijven of niet te blijven. De scheidslijn in deze loopt door hervormd gereformeerde kring.
Moge ons een uitweg worden gegeven om bijeen te blijven. De onderscheiding, die ds. P. L. de Jong maakte tussen exclusief en voluit gereformeerd, zou nader doordacht moeten worden en verder kunnen helpen. Evenals de woorden van ds. P. van der Kraan, dat hij met de gereformeerde belijdenis overal de kerk kan dienen. Of willen we zo gereformeerd zijn, dat we de kerk of delen van de kerk niet meer zouden willen oproepen tot gemeenschap met de gereformeerde belijdenis? Hoe vruchtbaar zal dan een zelfgekozen isolement zijn? Die vragen komen na deze in zekere zin beslissende synodezitting onweerstaanbaar op ons af.
De synodezitting was historisch, bewogen, ernstig en duidelijk.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen