Boekbespreking

Henk van der Ent: Het vierde land – Houvast van een agnosticus. Uitg. Meinema, Zoetermeer, 140 pag., ƒ 32,50.
Henk van der Ent schreef veel over gedichten, maar publiceerde ook veel eigen poëzie onder de namen Anton Ent en Marieke Jonkman. Wekelijks geeft hij een poëtische reflectie op een Psalm in Hervormd Nederland. Bekend is hij ook om zijn aandacht voor persoon en werk van Jacqueline E. van der Waals. Hij verzorgde de uitgave van haar Verzamelde Gedichten (1994) en schreef al eerder samen met een ander over haar leven en werk (1982),
Van der Ent staat in de traditie van het christendom. Hij doet in dit boek verslag van de manier waarop hij er nú in staat. Hij noemt zichzelf agnosticus en geen agnost. Een agnost is iemand, aldus Van der Ent, die weet het absoluut zeker: God bestaat niet. Een agnosticus durft zover niet te gaan. Hij blijft liever cirkelen om het grote Geheim. Hij is juist huiverig voor zoveel zekerheid.
Tussen haken: Houtepen schreef enkele jaren geleden een boek over 'God, een open vraag' (verschenen bij dezelfde uitgever) waarin hij de termen agnost en agnosticus precies andersom gebruikt. Bij Houtepen is een agnosticus iemand die het zeker weet: God bestaat niet. En is een agnost juist iemand die er zich eigenlijk niet meer druk om maakt of God er wel of niet is. Verwarrend en onduidelijk wordt het zo wel.
Maar goed. Van der Ent ziet zichzelf als een agnosticus en bedoelt ermee dat wij mensen het grote Geheim niet kunnen kennen en ook niet hoeven kermen.
De titel van zijn boek ontleent Van der Ent aan het bekende gedicht 'Het derde land' van Martinus Nijhoff. Voor hij in het vierde land aankomt, is hij eerst door drie landen gereisd in zijn leven. In het eerste land beschrijft Van der Ent allerlei ervaringen waarin hij geborgenheid en zekerheid ontvangt. Emoties en gevoelens spelen hierin een grote rol. Het tweede land is het land van de reflectie over God, het denken over zekerheid. Het derde land is het land van de kunst. Kun je de kunst beleven als vervanging van de religie en stuit je zo op het transcendente van het bestaan? Van der Ent komt, na de tocht door de drie landen, tot de conclusie dat alles op illusies berust. Hij verantwoordt zich daar uitvoerig over in dit boek. Er is veel religie die eigenlijk berust op zelfbedrog, voortkomt uit lafheid, aldus de schrijver. Daar is op zich veel van waar, vermoed ik. Maar wat is Van der Ents alternatief? Dat is zijn vierde land. Het ligt samengevat in de uitroep 'Hier ben ik!'. Dat is voorbij de drie eerder omschreven landen. Voorbij het uitzicht op het transcendente. Je daarmee bezighouden komt toch teveel neer op het bouwen op de zandgrond van het illusoire, op het innemen van placebo's. Het ervaren, het denken en het genieten van kunst geven ons geen werkelijk houvast. Daarmee schaft Van der Ent het denken, de ervaring en de kunst niet af. Maar wat overblijft, zo schrijft hij, is onze relatie met de werkelijkheid: wat we zien, horen, ruiken, proeven en voelen is het enige uitgangspunt om na te gaan wat ons houvast is, omdat het zoeken naar het transcendente of een ordenend principe op vraagtekens is uitgelopen. Hier ben ik! Dat is het waar het op aankomt. Je moet het met jezelf doen in de werkelijkheid van alledag. Daarin vind je de zin van het bestaan. Je hoeft het uiteraard met deze uitslag van de zoektocht niet eens te zijn, om toch geboeid te zijn door wat Van der Ent schrijft. Vooral vanwege de grote plaats die poëzie in zijn essay ontvangt. Het boek vraagt wel om een geconcentreerd lezen om tot de kern door te dringen.
J. Maasland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen