Boekbespreking

Dit is een even aardig als curieus boekje. Het bevat de eerste Nederlandse vertaling van een veertiental korte briefjes die de apostel Paulus en de Romeinse stoïsche filosoof Seneca aan elkaar geschreven zouden hebben. Op zichzelf is het inderdaad niet onmogelijk dat Paulus en Seneca elkaar gekend hebben: Uit Hand. 17:18 blijkt, dat Paulus contacten had niet alleen met epicureïsche maar ook met stoïsche wijsgeren. En in Hand. 18:12vv. is het een broer van Seneca, de Achaïsche stadhouder Gallio, die omstreeks het jaar 52 weigert een joodse aanklacht tegen Paulus in behandeling te nemen. Het zou kunnen dat Gallio zijn broer Seneca van de 'kwestie-PauIus' op de hoogte gebracht heeft. In elk geval is het verder zo dat Paulus' verblijf te Rome, waarover Lukas in het slot van Handelingen schrijft, plaatsvond in.een periode waarin ook Seneca te Rome woonachtig was, en wel aan het keizerlijke hof waar hij verantwoordelijk was voor de opvoeding van Nero. Seneca leefde van 4 v. Chr. tot 65 na Chr.; van Paulus kennen we het geboorte- en sterfjaar niet maar het is goed mogelijk dat hij min of meer een leeftijdgenoot van Seneca is geweest.
Nu was Seneca geen christen. Maar de eeuwen door hebben christenen veel elementen uit het gedachtegoed van Seneca als verwant aan het hunne herkend. Calvijn wijdde bijvoorbeeld zijn eerste publicatie aan een boek van Seneca; er was veel in Seneca wat hem aantrok, al wees hij sommige van diens opvattingen (bijv. het stoïsche ideaal van onbewogenheid) van de hand. Ook Paulus heeft zich blijkens zijn rede op de Areopagus herkend in bepaalde stoïsche gedachten zoals we die o.m. ook bij Seneca aantreffen (vgl. Hand. 17:128).
Theoretisch zou het dus mogelijk zijn dat Paulus en Seneca, die beiden als nieuwe mensen wilden leven te midden van een boze wereld, elkaar gekend hebben en met elkaar in gesprek zijn geweest over geloof en leven. Toch geeft de bezorger van deze 'vriendschapsbrieven' eerlijk toe, dat de door hem gepresenteerde brieven hoogstwaarschijnlijk niet echt zijn. De stijl, het woordgebruik, maar ook de inhoud van de brieven wijzen erop dat iemand anders naderhand deze briefwisseling verzonnen en uitgewerkt moet hebben. Waarom en wanneer dat gebeurde, is nooit met zekerheid vastgesteld. Mogelijk betrof het een student aan een retorenschool die zich bekwaamde in de welsprekendheid, en bij wijze van oefening deze briefjes schreef. De brieven duiken ook pas in de 4e eeuw op, als de kerkvader Hiëronymus (die ze overigens wel voor echt hield!) er melding van maakt. Hoe dat ook zij, inhoudelijk-theologisch stelt de briefwisseling in elk geval niet zoveel voor. Het gaat vooral over de vriendschap die er zou zijn tussen Paulus en Seneca, over wat Seneca al dan niet aan de keizer vertelt over Paulus' leer, over Paulus' stijl in diens NT-ische brieven etc. Alleen in het laatste briefje spoort Paulus Seneca expliciet aan om Christus Jezus als leidsman te aanvaarden, en d.m.v. zijn welsprekendheid ook de keizerlijke hofhouding voor Hem te winnen. Hoewel we dus bijzonder weinig over de achtergrond van deze apocriefe briefwisseling weten, en de inhoud ervan nogal oppervlakkig is, weet samensteller Henk van der Werf in zijn aantekeningen bij elke brief toch allerhande interessante toelichtingen te geven. Zodoende komt de context van de brieven voor de lezer goed tot leven. De jurist Van der Werf, die eerder vorig jaar al een boek over Seneca het licht deed zien, is in het dagelijks leven vice-president van de rechtbank te Den Bosch. Hij probeert in deze uitgave niet Seneca en Paulus zoveel mogelijk naar elkaar toe te buigen. Integendeel, eerlijk geeft hij de fundamentele verschillen tussen beider geloofsopvatting weer. Die verschillen hebben natuurlijk alles te maken met het feit dat voor Paulus gelukzaligheid niet zoals voor Seneca bereikt kan worden door het leiden van een moreel hoogstaand leven, maar enkel door een oprecht geloof in de Naam en het verzoeningswerk van Jezus Christus. Ook dat laatste krijgen we in dit sympathieke boekje dus te horen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen