De prediking in de context van de stad (1)

Zondag in Rotterdam-Delfshaven. Als ik op de kansel sta van de Oude of Pelgrimvaderskerk in Delfshaven, een kerk gelegen op een mooi maar heel klein plekje oud-Rotterdam, - want eromheen vind je in haast alle richtingen achterstandswijken - zie ik meestal zo'n 270 tot 300 mensen. Daarmee is de kerk vrijwel geheel gevuld. We zingen uit het Liedboek. Veel psalmen, eenvoudige liturgie, gebod, verootmoediging, gebed, Schriftlezing, verkondiging, voorbeden, Onze Vader... dus eigenlijk heel traditioneel: Na de dienst is er altijd meteen koffie in de kerk zelf.
Een heel belangrijk moment, want heel veel van de kerkgangers zijn enkelingen. De meesten (ca. 70%) betrekkelijk jong, tussen 20 en 35 jaar. Zij bepalen op het moment het beeld.
Van hen hebben de meesten een baan en zijn heel de week erg druk. En daarom blij als ze weer eens iemand zien. Dat kan, vooral zondags. Een aantal van hen is getrouwd, heeft een of twee kleine kinderen, sommigen wonen samen... maar de meesten zijn enkelingen. Elkaar kennend van de kerk, een bepaalde activiteit, een bijbelkring.
Dat geldt ook voor de andere 30%: van hen zijn de meesten 60 plus... Nauwelijks veertigers of vijftigers, daarom ook nauwelijks scholieren. Van hen ook weer veel enkelingen: weduwen, alleenstaanden, gescheiden mensen ook. In veel opzichten vormen ze samen een zeer gemêleerd gezelschap. Mensen overal wonend in de stad. Niet alleen uit het kerkelijk gebied van Delfshaven. Dat gebied begint bij het Centraal Station en loopt tot Schiedam, een erg groot gebied. Er wonen ca. 75.000 mensen. Veel achterstandswijken, veel migranten en veel typisch stedelijke narigheid. Uit dit gebied komen gelukkig nog steeds mensen richting de Oude Kerk, samen met mensen uit de rest van de stad. Mensen met een hele Rotterdamse achtergrond, vooral de ouderen. Van de jonge mensen veel Zeeland, Zuid-Holland en Veluwe. Velen met een kerkelijke achtergrond, variërend van heel vaag hervormd of rooms tot heel degelijk gereformeerd. Verder nog wat mensen van allerlei slag en gading...

Wat beweegt ze?
Wat komen ze doen op de zondag, overal vandaan? Als ik het heel basaal zeg: ze komen voor God en voor elkaar, in die volgorde. En misschien het meest nog voor zichzelf. Wonend en werkend in een stad, waarin weinig direct aan God herinnert. Een straat waar nauwelijks iemand de God van de bijbel kent en zichtbaar met Hem rekent. Vrijwel allemaal eenlingen in hun dagelijkse context. Als krenten in de pap, zo zakken ze na de zegen en na de koffie weer terug in het stadsgewoel. Een aantal zie ik 's middags overigens al weer terug. Samen met anderen die ik nog niet zag, zo'n 100, 120, soms een paar meer, soms minder! Overigens ook weer 70% jongeren, 30% zestigplus. Dezelfde mix dus als 's morgens. Van de 100 zijn er altijd minstens twintig die ik niet ken, echte passanten dus, sommigen herinner ik me van een halfjaar terug. Ook met 100 mensen is de kerk nog redelijk gevuld. Er is veel rust, veel concentratie, vooral tijdens de preek, zo nu en dan catechismuspreek. We zingen uit de Oude Psalmberijming, alleen psalmen. Sommige jonge mensen hebben dat nooit eerder gedaan, komen niet uit die traditie. Het is voor hen geen probleem. Want ze komen voor God, voor elkaar en voor zichzelf. Daarbij mag er van hen ruimte zijn voor meer dan een psalmberijming, het blijft hun gemeente. Herkenbare bondsmensen, geen scherpslijpers. Allerlei evangelisch-achtige vogels, chr. geref., ger. gem., meekomend met anderen, gereformeerden die in hun eigen kerk er 'niets' aan vinden. Onder hen velen heel bewust, trouw, betrokken, serieus bezig met hun geloof en christen-zijn. Onder hen ook velen die het niet echt makkelijk hebben, om maar te zwijgen over een hele rij die sowieso niet goed in hun vel zitten. Mensen met een psychiatrisch verhaal, soms gewoon opgegeven en gedumpt. Veel zoekers van God. Op zoek naar zekerheid, een woord dat hen houvast geeft, een basis, een oriëntatie, een ijkpunt en een paar mensen die houvast bieden. Ze kloppen makkelijk bij de dominee aan, schrijven soms lange brieven. Over hun geloof en hun twijfels.

Gebed
Illustratief is misschien een gebed dat een jong iemand mij onlangs aan het begin van een gesprek te lezen gaf. Het ging zo:
'O God,
Bij U kunnen we altijd een nieuw begin maken... Dat is mooi, dat is wat ik nodig heb. Geloven in U brengt ook allerlei verwachtingen met zich mee, ik ben bang dat ik daar niet aan kan voldoen. Nee, ik weet dat wel zeker. Mijn sceptische houding, denken en vragen moeten eens ophouden, maar ik weet niet wanneer dit gaat lukken. Gewoon maar geloven is hartstikke moeilijk.
Iedereen heeft het over praten met U. Een relatie hebben met U. Alsof ze realistisch contact met U hebben en U met hen. Ik heb dat niet... ik verwacht nog steeds meer dan eigen gedachten over woorden uit de bijbel...
Hebt U niet stiekem een paar minimumeisen? Er kan toch ook iets structureels tussen U en mij in staan?
Laatste regel: 'Sorry voor al die dingen die U teleurstellen.'

In zo'n gebed hoor je ineens heel veel: oprecht zoeken van God, schuldgevoelens, geloven is hartstikke moeilijk... is er iets structureels mis? Ik wil U eigenlijk niet teleurstellen, maar hoe verander ik? Bij mijn preekvoorbereiding denk ik veel aan deze mensen, hun aanvechtingen en gesprekken. Over God, over Jezus, de Heilige Geest, en vooral: over zichzelf. Ouderen zijn anders, onder hen is veel 'rustige kalme moed'. Overigens ook: nooit zonder aanvechting, verlangen, hoop en overgave. Op een of andere wijze spelen zij een rol bij de uitleg van de Schrift. De prediking wordt sterk mee gekleurd door hun verhalen.

De stad als context voor de preek
Voor het gevoel van veel mensen buiten de stad is de stad min of meer per definitie een Godverlaten plek, zo niet een Godvijandige plek. 'Vlucht uit het midden van Babel, eenieder redde z'n ziel' (Jer. 51: 6) is zo ongeveer de meest aansprekende tekst. Zo kijken ze naar de stad. Hooguit geschikt voor een dagje uit, een concert in de Laurenskerk, een tochtje met de Spido en dan weer gauw voor het donker naar huis. De stad heeft qua verschijnsel bij voorbaat iets God en geloofvijandigs. Iets pervers, iets Sodom en Gomorra-achtigs, zorg dat je wegkomt. Naar rustiger oorden: woonwijken met schone straten en kinderspeelplaatsen zonder spuiten en gebruikte condooms en fijne doorzonwoningen met tuin op het zuiden.
Dit gevoel wordt versterkt door veel bijbelse gegevens. Kaïn bouwde de eerste stad, o.a. om God en iedereen zich van het lijf te houden. De volgende stadbouwer was Nimrod, ook al geen mens om naast je te hebben wonen. En zo gaat het maar verder. En vooral Babel is het symbool van de perverse stad, de grote hoer.
Maar er is ook een andere lijn. Abram doet al een uitvoerig gebed voor Sodom, voor heel Sodom. En dan is er de lijn van Jeruzalem als stad Gods. Zij is belofte en hoop tot op de laatste pagina van de bijbel. Een stad als een bruid. De stad waar Abraham, al was hij een schaapherder, heel zijn leven naar op zoek bleef. Hij zocht geen doorzonwoning, hij zocht dé stad met dé fundamenten, die God hem bereid had! (Hebr.11) Alles begon met een tuin, maar zal eindigen met een stad. Vreemd detail: het nieuwe Jeruzalem heeft qua opbouw en vorm iets van Babel, Rome, Parijs of Rotterdam. Want het is een stad met een brede hoofdstraat in het midden en een rivier die er doorheen stroomt, met vruchtbomen aan weerszijden... Zo is Jeruzalem nooit geweest. Teken, dat in elke grote stad misschien ook iets kan/mag oplichten van God. Van Zijn glorie, Zijn majesteit, Zijn heerlijkheid. Kortom: de stad is niet alleen een plek van de satan. Het is ook een plek van God. Ook de grote stad.
Overigens: wat heet groot... Rotterdam (650.000) en Amsterdam (800.000) zijn vergeleken met miljoenensteden als Londen, New York of Mexico City hele simpele woonlocaties.

Dubbel gezicht
In de stad leef je altijd met dat dubbele gezicht. Aan de ene kant: heel hoogstaande kunst en amusement, ontroerend mooie muziek, schitterende gebouwen en musea, vele prachtige mensen in alle kleuren, heerlijk om er te wonen. De Maasboulevard vind ik elke keer weer prachtig, als ik 's avonds naar huis rijd, diverse bruggen passeer zoals de Willemsbrug en de Erasmusbrug in een zee van licht. Dat is één kant. Er is in een stad veel vrijheid, er is heel veel mogelijk, ook voor het evangelie... er zijn veel mensen. 'Ik heb veel volk in deze stad', zei Christus al tegen Paulus in Korinthe. Alleen daarom al reden om daar als kerk te zijn.

Maar er is ook die andere kant. Die van God onterende muziek en heel veel laag, pervers amusement. Hele donkere plekken en mensonwaardige dark-rooms. Er is veel arrogantie en hoogmoed. De Babel-kant van zo'n stad moet je niet onderschatten. De stad is ook een verzamelplek van wrakhoutmensen, opgegeven mensen, vluchtelingen ook, legaal en illegaal. Er is veel geweld, onveiligheid, criminaliteit, verarming, sociaal isolement, eenzaamheid. In zoverre ook een plek waar heel veel mensen wanhopig om hulp en om God roepen. Omdat het leven er vaak keihard is. Je kunt er niet echt veel aan veranderen. Niet structureel. Je hebt ook een zekere wijsheid nodig in de omgang met alle mogelijke mensen die je om geld vragen, om aandacht en om eten. Toen ik het boek over ds. Buskes las (E. D. J. de Jongh, 'Buskes, dominee van het volk') had ik het gevoel, dat de uitdagingen waar hij zich voor inzette veel duidelijker waren. Met name zijn inzet voor de arme mensen. Die zijn er nog steeds. Maar niet in die mate. Het zijn veelal anderen, letterlijk armen van geest: zwervers, gestoorden en noem maar op.

Nog twee opmerkingen
Het zal duidelijk zijn, dat ontwikkelingen als differentiatie, fragmentarisering, individualisering, pluralisering sterker dan waar ook het leven bepalen en beïnvloeden. Er mag inmiddels weer veel religieuze ruis te horen zijn, zelfs meer dan alleen ruis, boeiend, maar bepalend blijft toch een toenemende agnostische wijze van denken en leven. Bepalend is een totaal 'aan God voorbij gevoel', vrijwel geen oriëntatie meer op of herinnering aan God. Zeg maar: de secularisatie voorbij. Aan alle kanten ervaar je de zuigkracht. Van loslaten en relativeren, in alles zelf kiezen en vaak niet kunnen kiezen. Met het 'oude geloof' het niet meer kunnen doen, maar het 'nieuwe' nog niet vindend. Een sfeer waarin ergens alles kan, alles gebeurt, niets vast staat... Staat er structureel mij iets in de weg? Ja, dat kun je wel zeggen.

Het zal ook duidelijk zijn, dat hier niet zoiets meer is als 'erf des verbonds'. Een straat is vaak niet eens een straat, een plein niet een plein: men kent elkaar veelal niet. Ik ben het dan ook van harte eens met drs. A Zijlstra van de Amsterdamse Centrale Kerkenraad, die onlangs stelde, dat er in de grote stad geen volkskerk meer is. 'De harde feiten dwingen ons, zegt hij, opnieuw na te denken over onze kerkbeschouwing'. Dat is voor de stad en sterk verstedelijkte gebieden inderdaad hoog tijd. Vooral intens nadenken over.de voor- en nadelen van de zg. mentale gemeente, perforatie, keuzegemeente. Opletten om niet onhervormd binnenkerkelijk te worden: een Ark van Noach waarvan niet God, maar wij zelf maar vast de deur gesloten hebben voor de mensen buiten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen