Boekbespreking

Erik Borgman, Edward Schillebeeckx - een theoloog in zijn geschiedenis. Deel I: Een katholieke cultuurtheologie (1914-1965), uitg. Nelissen, Baarn, 480 pag., ƒ 57, 50.
Borgman is sinds 1989 als theoloog in dienst van de Nederlandse dominicanen en kreeg van hen de opdracht studie te maken van de theologie van Schillebeeckx en de ontwikkelingen ervan, in relatie tot de context ervan. Het zou een soort intellectuele biografie moeten worden. De veranderingen die in Schillebeeckx' gepubliceerde werk waarneembaar waren moesten in verband gebracht worden met de gelijktijdige veranderingen in het maatschappelijke, culturele, theologische en kerkelijke landschap. Vandaar de titel van het boek: een theoloog in zijn geschiedenis.
Schillebeeckx was vanaf 1958 tot zijn emeritaat in 1984 hoogleraar dogmatiek en geschiedenis van de theologie aan de theologische faculteit van de Katholieke Universiteit te Nijmegen. Grote bekendheid kreeg hij tijdens en na Vaticanum II (1962-1965). Hij adviseerde en steunde de Nederlandse bisschoppen en werd een van de belangrijkste vernieuwingsgezinde late katholieke theologen. Hij wilde kerk, geloof en theologie in meer directe relatie brengen met de eigentijdse cultuur. Samen niet Congar, Rahner en Küng startte hij het internationale theologische tijdschrift Concilium.
Borgman stelt dat de spil van Schillebeeckx' werk ligt in zijn opvatting van de relatie tussen de God en wereld. Kennis van God is via menselijke ervaring in en van de wereld te verkrijgen. Daar ie gaat het in de theologie uiteindelijk om. Hij laat daarbij de kerkelijke traditie zoals verwoord in het kerkelijk dogma niet achter zich. Maar hij vindt dat je die traditie alleen maar zinvol kunt vertolken via het voluit serieus nemen van de menselijke ervaring in het heden. De God van het heil is te vinden te midden van de complexiteit en de onoverzichtelijkheid waarin mensen hun leven leiden. Borgman typeert deze vorm van theologiseren met het woord 'cultuurtheologie'. Schillebeeckx zoekt steeds zo dicht mogelijk bij de concrete mens te komen om samen met hem te ontdekken waar 'heil' voor hem te vinden is. God openbaart zich immers in de concrete context waarin mensen leven.
Borgman laat dit eerste deel eindigen in 1965, de afsluiting van het Tweede Vaticaans Concilie. De theologie gaat dan ingrijpend veranderen, ook bij Schillebeeckx gaat er veel op de helling.
Het is geen makkelijk toegankelijk boek dat Borgman schreef. Je duikt als reformatorisch geschoold gelovige in een wereld die toch geheel anders is. Wat mij overigens wel boeit is de indringende poging van de hier beschreven theoloog om zo dicht mogelijk bij de mens van vandaag te komen. Of zijn methode juist is, lijkt mij aanvechtbaar. Je dobbert mee op de golven van de menselijke ervaring en je probeert daarin Gods stem en weg te vinden. Maar waar kun je voor anker gaan? Voor liefhebbers van stevige theologische kost en interesse voor ontwikkelingen van kerk en theologie in de 20e eeuw aan te bevelen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen