Globaal bekeken

Vorige week namen we een brief op van koster Den Otter te Ridderkerk over het zingen van (een te beperkt aantal) psalmen in de eredienst. Wat Den Otter schreef was niet alleen van toepassing op zijn eigen gemeente. Hij bedoelde het ook in breder zin. Daarom namen we zijn brief na een telefonisch onderhoud met hem ook op. Het stuk riep allerlei reacties op. Sommigen reageerden kritisch. Eén der organisten van Ridderkerk (ing. M. G. Hofman) liet weten zich niet te herkennen in het stuk van Den Otter. Bij nader inzien was het overigens beter geweest wanneer wij geen namen hadden genoemd. Onze excuses als daardoor predikanten ter plaatse in een verkeerd daglicht kwamen. Maar de zaak waarom het gaat is veel breder aan de orde. (O.a.) ds. A. de Lange te Bruchem voelde zich 'aangesproken' en schreef aan Den Otter de volgende brief:

Geachte heer Den Otter,

U zult het mij niet euvel duiden, dat ik mij aan gesproken voelde nadat ik kennis nam van uw schrijven aan dr. ir. J. van der Graaf, waarvan een gedeelte in de Waarheidsvriend afgedrukt was. Ik heb mezelf de test meteen maar even afgenomen. De uitslag viel me niet al te zeer tegen, gezien wat u me had doen vrezen. Tot uw troost en bemoediging "brief" is ze maar even door.
Ik ben alleen de laatste vijftien preken nagegaan die nog in mijn computer zaten. In deze vijftien diensten werden er 56 verschillende psalmen gezongen. Een paar keren werd dezelfde psalm opgegeven. Dat geef ik toe. In de meeste gevallen zongen we dan echter nog verschillende verzen. Het maximum aantal keren ging naar psalm 89 (altijd een beetje mijn lieveling geweest - ik moet mezelf daar echt telkens langs-sturen). We zongen in vijf verschillende diensten de verzen 9, 12 / 3 / 8 / 1, 2 / 7. De enige verzen die ik twee keren heb opgegeven zijn psalm 17: 3 en psalm 121: 1. Zo zongen we van de psalmen 2, 6, 9, 17, 19, 21, 24, 25, 30, 31, 32, 33, 34, 38, 43, 45, 46, 51, 62, 65, 66, 68, 71, 72, 73, 77, 80, 84, 85, 86, 89, 92, 94, 95, 99, 100, 102, 103, 105, 106, 116, 118, 119, 121, 130, 132, 138, 139, 143, 145, 146, 147, 10 geb., morgenz.
Naar eer en geweten kan ik zeggen dat van 70 andere psalmen ik ook niet weet hoe lang geleden het is, dat ik ze opgegeven heb. De rest van de psalmen ligt een beetje moeilijk vanwege de wijs, of de inhoud. Omdat dat het er met de enige gezangen mee in totaal niet meer zijn dan zo'n 35 vind ik dat niet zo'n probleem. Ondertussen kun je wel eens wat beleven op deze manier. Ik was een paar weken terug in een verzorgingstehuis om de weeksluiting te leiden. Ik liet daar zingen ps. 122: 1; ps. 49: 3; ps. 126: 3; avondz.: 4, 6. Bij het handgeven na afloop zei een emeritus predikant tegen me: je moet niet zulke onbekende psalmen opgeven voor die oude mensen, hier zingen ze psalmen als 25: 2 en 42: 1. Ik was al een beetje onder de indruk en voelde me schuldig aangaande mijn dwaasheid om met zulke moeilijke psalmen te komen. Een mevrouw die achter hem kwam had het echter gehoord en zei tegen me: "Wat bedoelde hij? Die psalmen kenden we toch allemaal?"
Overigens waardeer ik uw poging om het zingen van de gemeente een warm hart toe te dragen. Dat is ook mij uit het hart gegrepen, en ik vind dat het goed en grondig moet gebeuren. Ik heb psalm 150 niet laten zingen in de laatste diensten - je komt niet overal aan toe. Maar die is wat dat aangaat van toepassing. U weet wel: alle instrumenten moeten voor de dag gehaald. In Amerika las ik een keer de toepassing die we als gemeente daarvan moeten maken. Niet zozeer een orkest in de kerk halen, maar als gemeente zingen met man en macht. Of zoals psalm 30 het zegt: "Ik zal met HART en MOND, o Heer' uw lof verbreiden en Uw eer".'

In Ecclesia (Vrienden van dr. H. F. Kohlbrugge) schreef ds. M. A. den Admirant over 'Hofpredikers'. Hier volgt wat hij schrijft over ds. C. E. van Koetsveld:

'Toen koning Willem III in 1878 een nieuwe hofprediker zocht, viel de keus op de 71-jarige dr. E. van Koetsveld, die sinds 1849 in Den Haag stond en voor de vorst geen onbekende was. De koning wilde niet dat het hofpredikerschap een sinecure zou zijn: een ambt waaraan weinig of geen werkzaamheden zouden zijn verbonden. De kapel op Het Loo werd in orde gebracht en Van Koetsveld kreeg in het paleis een eigen kamer. Bij de benoeming van de nieuwe hofprediker had de koning opgemerkt: "Ik wil graag dat je de waarheid zegt, strooplikkers heb ik hier al genoeg". Van Koetsveld had zo'n aansporing niet nodig: hij was gewoon onverbloemd de waarheid te zeggen. In een preek op Het Loo sprak hij eens met hoge ernst over bekering en vergeving. Bij het verlaten van de kapel kwam de koning naar de hofprediker toe, klopte hem op de schouder en dankte hem, omdat hij zo goed de waarheid had gezegd.
Prinses Marianne, een tante van koning Willem III, zei enkele maanden na Van Koetsvelds benoeming, blij te zijn dat de hofprediker "geen nul was", welke opmerking bepaald niet vleiend was voor diens voorgangers.
In de periode dat deze markante figuur hofprediker is geweest (1878-93), heeft hij lief en leed met het vorstenhuis gedeeld. Tot vijf maal toe werd hij geroepen in de Nieuwe Kerk te Delft een een toespraak te houden bij de begrafenis van een lid van het Huis van Oranje-Nassau: 's konings broer prins Hendrik, kroonprins Willem - (beiden in 1879), prins Frederik, een oom van de koning (1881), 's konings zoon prins Alexander (1884) en ten laatste koning Willem III zelf. "Zo gaan ook de koningen heen, afgesneden als halmen in den oogst, maar de Koning der Koningen blijft", aldus Van Koetsveld op 4 december 1890 in zijn toespraak bij het graf van Willem III. Hij kon naar waarheid zeggen dat hij de koning nooit had gevleid bij diens leven; hij zou het ook na zijn dood niet doen. Tot de aanwezige buitenlandse vorsten en gezanten zei de hofprediker: "Zeg het ten uwent, dat het kleine Nederland niet wanhoopt, altoos nog groot door zijn trouw aan Oranje, aan zijn geschiedenis en aan zijn God".
Als hofprediker maakte Van Koetsveld niet alleen droeve gebeurtenissen mee. Op 12 oktober 1880 doopt hij in de Willemskerk prinses Wilhelmina, bij welke gelegenheid hij preekte over Marcus 10: 14b: "Laat de kinderen tot Mij komen...".
Na enige jaren waarin Van Koetsvelds relatie met het hof was bekoeld - terwijl zijn Franse collega, de orthodoxe predikant Emile Bourlier, meer in de gratie was - werd de 80-jarige hofprediker door koningin Emma geraadpleegd over het godsdienstonderwijs dat zij prinses Wilhelmina wilde geven. Speciaal voor dit doel schreef Van Koetsveld zijn tweedelig boek "De kinderen in den Bijbel", dat hij opdroeg aan H.K.H. prinses Wilhelmina der Nederlanden ter gelegenheid van haar negende verjaardag.'

In het boek Het Woord in beeld (uitgave ten Have, Baarn) troffen we het volgende stukje over de Verloren zoon:

'Een merkwaardig relaas van een bezoek aan Urk bevat de jaargang 1875 van het Duitse tijdschrift Globus. De schrijver heeft op het eiland een kerkdienst meegemaakt. Hij luisterde naar het bijbelverhaal van de verloren zoon: "Daor was er en zieker man, die twie zuuns 'adde. De jungste van die beie junges zei tuugen zien toate: Toate, geeft mie mien part van 't geld en good, dat men toekomt. Jens zien toate gaf em zien part. Toen ging-i eene ien zammelte alles by enkanjès: ien toe ging ie op raeze nao en vremd laand; ien toe brogt ie daor alles deur wat ie 'adde."
Ürkers moeten maar uitmaken of de Duitse bezoeker het dialect juist heeft weergegeven, maar het kan best zijn, dat de eenvoudige vissersman die het bijbelverhaal las, dat heeft gedaan in de taal die hij en alle Urkers elke dag spraken.'
[Bron: Fred Thomas, Wijkend water (1941), blz 59]

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen