Duitsland herdenkt Bach van geboorte tot sterfjaar

Niemand kan het in ons land en vooral in Duitsland ontgaan dat 'de vijfde evangelist' en dé kerkmusicus der lutherse Hervorming Johann Sebastian Bach dit jaar ruimschoots herdacht wordt. Op 21 maart was het 315 jaar geleden dat hij in Eisenach (Türingen) werd geboren, niet in het huidige Bachhaus en Bachmuseum aan het Frauenplan, maar vermoedelijk aan de nabijgelegen Lutherstraat op de plek waar nu een huis met nummer 35 staat, niet ver van het Lutherhaus en - museum.
Geboren in 1685 overleed de beroemde componist en organist, decennialang 'Thomaskantor' aan de gelijknamige Thomaskerk in Leipzig (Saksen) in 1750. In 'zijn' kerk vinden we zijn sobere zerk. Hij was aanvankelijk vergeten, herontdekt door Felix Mendelssohn, twee keer herbegraven en nu geëerd met standbeelden overal. Bij die in Eisenach en die in Leipzig liggen sinds 21 maart jl. kransen en bosjes bloemen, waaronder tulpen uit Holland en bloemenhuldes van diverse Bachverenigingen in Duitsland.
Rond Bachs sterfdatum, 28 juli 1750, wordt in menige Duitse Bachstad een speciale Bachweek gehouden. Veel steden, vooral in het vroegere Oost-Duitsland, zoals Leipzig, Arnstadt, Mühlhausen, het dorp Dornheim, maar ook de Oostzee-Hanzestad Lübeck, noemen zich terecht 'Bachstad'. Hij was er organist, werkte er als componist voor kerk of hof of trouwde er, zoals in Dornheim (Thüringen), omdat de predikant daar zijn vriend was.

Bachjaar geopend
Op zijn geboortedag woonde ik in maart jl. de opening bij van het heringerichte Bachmuseum (annex archief), pal tegenover de Thomaskerk met het bekende standbeeld van de componist, cantor, organist. En 's avonds wachtte ons een schitterende Bachuitvoering in 'zijn' kerk in Leipzig, door het Thomaskoor, de cantororganist Georg Christoph Biller, het Leipziger Barokorkest en vier solisten. Daarmee werd in deze Bachstad het Duitse Bachjaar ingeluid, met o.m. zijn Preludium en Fuga in a-moll (BWV 543), het motet 'Singet dem Herrn', de cantate 'Herz und Mund und Tat und Leben'. Een mooiere introductie in de (bijna) gerestaureerde Thomaskirche van zo'n muzikaal topjaar is nauwelijks denkbaar. Naast het grote oude orgel dat voor concerten dienst blijft doen wordt in deze Bachkerk nu een tweede, wat kleiner, orgel gebouwd in het middenschip tegenover de kansel.
In deze lijdensweken is er muzikaal natuurlijk heel veel te doen in de Thomaskerk, waaronder een uitvoering van de Matthaus-Passion door een voor deze gelegenheid samengesteld koor van International Cultural Production uit Nederland, samen met het Johann Friedrich Fasch Ensemble. Leider van deze uitvoering is Stephen Kavelaar.
Ook dé Nederlandse Bachspecialist bij uitstek, Ton Koopman, vertoont zich in deze Bachmaanden regelmatig in Saksen en Thüringen. Koopman is rooms-katholiek opgevoed, kreeg zojuist een eredoctoraat in de theologie (kerkgeschiedenis) van de Universiteit Utrecht, en is o.m. adviseur voor het nieuwe orgel in de Thomaskerk. Ook die andere beroemde Bachspecialist, Nicolaus Harnoncourt, heeft vanhuisuit een r.-k. achtergrond. Toch achten beiden de lutheraan Bach wel de grootste kerkmusicus van de 18e eeuw.

Kerkmuziekland
Ondertussen zijn er naast de al genoemde nog veel meer Duitse Bachsteden, met name in Saksen en Thüringen, zoals Weimar (vorig jaar Goethestad!), Köthen, Ohrdruf en Dresden, en buiten deze regio ook Lüneburg en Lübeck (waar in Bachs jonge jaren Dietrich Buxtehude organist was).

Naast steden waar Bach werkte zijn er dit jaar in Duitsland diverse andere Bachconcertsteden aangewezen, waar luisterrijke uitvoeringen van hem op het programma staan, zoals Berlijn, Wiesbaden, Frankfurt am Main en Stuttgart. In het 'hartland' van Bach wemelde het trouwens ooit van beroemde (kerk)musici. Precies één eeuw vóór Bach werd in Köstritz (Saksen) Heinrich Schütz geboren, de vader van de protestantse kerkmuziek. Ook elders in deze streken kwam ik hem tegen. En Halle aan de Saale is de geboortestad van Georg Friedrich Händel, die daar in juni 'zijn' Händel-Festspiele heeft.
En in Maagdenburg herdenkt men zijn grote zoon Georg Philipp Telemann (1681) met de vijftiende Telemann-Festtage, die dit jaar gewijd zijn aan Telemann en Bach. En in Erfurt loop ik bij de Predigerkirche tegen het huis van Johann Pachelbel aan, afkomstig uit Neurenberg, maar van 1678 tot 1690 in Erfurt als kerkorganist werkzaam. Hij wordt de schakel genoemd tussen Froberger en J. S. Bach, die ook nauwe banden met Erfurt had: zo'n twee eeuwen lang woonden en werkten er Bachs in die stad, o.m. op de bekende Kramerbrücke en in het huis van Pachelbel.
Kortom, wie interesse toont in de protestantse kerkmuziek van de late 17e en de 18e eeuw moet dit jaar beslist zijn oren laten strelen in de steden van (vooral) Bach en Telemann en Handel.

Fraaie Bachbrochure
Een praktische tip daarbij: het Duits Verkeersbureau in Amsterdam heeft op groot formaat en rijk van foto's en kaarten voorzien, de brochure 'Bach luisteren en beleven' beschikbaar, over het Bachjaar 2000, de wegen die naar Bachs leven en werken voeren, adressen, concerttips en zo meer. Diverse reisorganisaties hebben dit jaar wel Bachreizen in hun pakket.
Natuurlijk kunnen ook koren met hun dirigent of gemeenteleden met hun organist en predikant zelf een Bachvakantie in Saksen en Thüringen regelen. In al die gevallen is 'Bach luisteren en beleven' een dikke en nuttige wegwijzer. Aan te vragen bij het Duits Verkeersbureau, Hoogoorddreef 76, 1101 BG Amsterdam, telefoon 020- 6978066 of (folderbestellijn) 0900-1091029, fax 020-6912972.
Bach horen en ook zien in zijn omgeving in het oosten van Duitsland: het is een muzikale en kerkhistorische gebeurtenis van de eerste orde, waar u geen spijt van zult krijgen. Tenslotte heette Bach niet voor niets de 'speelman Gods' en ook 'de vijfde evangelist', al componeerde hij ook fraaie wereldlijke muziek.

Apeldoorn                              H. H. J. van As

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen