Van catechetenopleiding tot opleiding godsdienst-pastoraal werker

Welkom
De Engelsen zijn bekend om hun understatements. Dat zijn opmerkingen met een verhuld kritische strekking. Bij het bezichtigen van een college (een gebouwencomplex waar een gemeenschap van studenten is gehuisvest, met een kapel, een bibliotheek en allerlei dienstruimten) vroeg een toerist van het 'continent' aan de rondleidende gids: Hoe komt het dat de gazons hier op deze binnenplaats er zo keurig bij liggen? Het antwoord luidde: Daar zit een traditie van eeuwen achter. Laat het waar zijn. Maar die toerist was helemaal niet geïnteresseerd in een verhaal over de geschiedenis van dat specifieke vakmanschap: de aanleg en het onderhoud van een gazon. Hij was gekomen om dit fraaie middeleeuwse gebouwencomplex bekijken en daar mooie video-opnamen van te maken. Natuurlijke met die schilderachtige binnenplaats erbij. En dat gazon!
Zo ongeveer gaat het als we in de Christelijke Hogeschool Ede open huis houden. Schoolverlaters en oudere belangstellenden in een grote variatie in leeftijd heten we hartelijk welkom in het lokaal dat leuk is ingericht als de 'stand' van onze opleiding godsdienst-pastoraal werk, afgekort tot GPW. Natuurlijk vertellen we - heel in het kort - iets over de geschiedenis van onze opleiding. Maar daar zijn zeker die jongens en meisjes uit de examenklassen van de havo en het vwo niet voor gekomen. Ze willen informatie. In welke vakken krijg je les? Wordt er gewerkt met computers? Hoe zit het met de stages? Hoe staat het met de werkgelegenheid? Ze zoeken antwoord op de vraag, is deze opleiding wel iets voor mij? Dat is inderdaad dé vraag: wil je een professional worden in het werk voor het Koninkrijk van God? En dan verder: is Ede dan voor mij de beste optie?
Hoe gezellig ook de sfeer is en hoe plezierig het eraan toegaat, dat zijn de vragen waar het om draait. Je bent bezig met je eigen levensverhaal. Daarin speelt de geschiedenis van een hogeschool geen rol. Toch is het met een opleiding aan een hogeschool net zo als met een gazon op het binnenplein van een eeuwenoude college. Daar zit een vakmanschap achter van jaren. We praten tegenwoordig dan over professionaliteit. Over die geschiedenis gaat dit artikel. Niet om die geschiedenis op zichzelf, maar om nog eens extra te onderstrepen dat je hier hartelijk welkom bent om met elkaar, studenten en docenten samen, op weg te gaan in een vormingstraject dat je professionaliseert tot godsdienst-pastoraal werker.

De eigen plaats
Ook bij het beroep van godsdienst-pastoraal werker gaat het om een traditie van eeuwen. Alleen werden ze vroeger anders betiteld. In de Gouden Eeuw heetten ze ziekentroosters. Gaan we nog verder terug, naar het Nieuwe "Testament, dan horen wij Paulus spreken over profeten en evangelisten. Ze hebben in de gemeente een eigen plaats naast de dienaren van het Woord. Je kunt niet spreken over meer of minder. Alles moet functioneren met het oog op de opbouw van het lichaam van Christus. Wel worden de ambten en bedieningen onderscheiden. In de bedieningen zijn er behalve broeders ook zusters, die arbeiden in de Heere. Van een aantal kennen wij ook hun naam: Tryfena, Tryfosa en Persis.

De godsdienstonderwijzers
Tot vóór de Tweede. Wereldoorlog hadden we in onze kerk de godsdienstonderwijzers. Ze verzorgden het godsdienstonderwijs op de openbare school en hielpen de predikanten bij de catechisaties die toen nog massaal werden bezocht. Door hun inzet hebben zij er in belangrijke mate aan bijgedragen dat de kerk ook in de praktijk een volkskerk was. In afstandsevangelisaties werden ze ook voorganger en deden ze pastoraal werk. Hun tekort aan opleiding werd gecompenseerd door persoonlijke bijbelstudie en een rijke levenservaring. Ze stonden dicht bij de mensen, anders dan de predikanten die met de dokter en de notaris werden gerekend tot de sociale bovenlaag van de samenleving. Hun inzet was groot, hun traktement in de meeste gevallen karig. Laten wij de herinnering aan hen in ere houden. De godsdienstonderwijzers die jarenlang een kleine gemeente hadden gediend, konden benoemd worden tot hulpprediker. Aan deze categorie werd na verloop de bevoegdheid verleend om de sacramenten te bedienen.

De catecheten
Met de invoering van de kerkorde in 1951 werd de figuur van de godsdienstonderwijzer vervangen door die van de catecheet. Ook de opleiding werd veranderd. Om toegelaten te worden moest je beschikken over een mulo-diploma en na de invoering van de zogenaamde mammoetwet over minimaal een mavo-diploma. Overal in het land werden catechetencursussen opgericht.
Bij de catecheet ligt de nadruk vooral op het leraarschap. Het getuigschrift gaf ook een door de overheid erkende derdegraads bevoegdheid voor het vak godsdienst in het voortgezet onderwijs. Ter vergelijking: een predikant van vroeger die alleen het kandidaatsexamen had afgelegd had een tweedegraads bevoegdheid, een doctorandus oude stijl en een gepromoveerd predikant een eerstegraads bevoegdheid. Onze opleiding GPW heeft zich ontwikkeld uit de catechetencursus in Zeist. Deze stond onder leiding van dr. H. Bout en werd gehouden in het gebouw 'Calvijn'. Maar dat is een heel verhaal.

De THGB
In het begin van de jaren tachtig besloot de synode de figuur van de catecheet te vervangen door de figuur van kerkelijk werker. Toelatingseis werd nu minimaal het mavodiploma. De opleiding werd uitbesteed aan een beperkt aantal hogescholen met een opleiding tot godsdienstleraar. Voorwaarde was dat zij hun opleiding wilden aanvullen met een module voor kerkelijk werk.
De vraag voor 'Zeist' was: wat nu? Om de catechetencursus te kunnen voortzetten moest een nieuwe, door de overheid en de kerk erkende, hogeschool worden opgericht. Zo is de THGB ontstaan: de Theologische Hogeschool vanwege de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk 'Johannes Calvijn'.
De kerkelijk werker was nu een tweedegraads godsdienstleraar die speciaal was toegerust voor het kerkelijk werk, met de mogelijkheid van doorstroming naar een eerstegraads bevoegdheid om daarna te kunnen instromen in een doctoraal programma van een theologische faculteit. Verschillende studenten uit die beginfase zijn nu predikant in onze kerk. Die mogelijkheid bestaat op deze wijze niet meer. Maar daarover gaat het nu niet in dit artikel. Centraal staat de opleiding GPW.

De Christelijke Hogeschool Ede
De toenemende professionalisering van het hoger beroeps onderwijs maakt het voortbestaan van een niet door de overheid bekostigde hogeschool nagenoeg onmogelijk.
Weer kwam de vraag op: wat nu? Ons toenmalige bestuurslid drs. M. Burggraaf was inmiddels voorzitter van het college van bestuur van de christelijk sociale academie 'De Vijverberg' - nu de Christelijke Hogeschool Ede - geworden. Het is aan zijn initiatief te danken dat de opleiding tot godsdienst-pastoraal werker nu ook door de overheid wordt bekostigd. Daarvoor is een overeenkomst tot samenwerking gesloten tussen de Christelijke Hogeschool Ede en de THGB. Die samenwerking is inmiddels uitgebreid tot de Christelijke Hogeschool 'De Wittenberg' in Zeist. Met als resultaat dat er nu een voltijdse en deeltijdse opleiding tot godsdienst-pastoraal werker in Ede is.

Veranderingen
Veranderingen kun je niet tegenhouden. Je moet dat ook niet willen. In D.V. september valt het derde lustrum van de THGB. Wat is er in die vijftien jaren veel veranderd. We zijn van MO (middelbaar onderwijs) HO (hoger onderwijs) geworden en van HO HBO (hoger beroeps onderwijs). De samenwerking tussen de Christelijke Hogeschool Ede en de Christelijke Hogeschool 'De Wittenberg' heeft zeker naar onze jongeren toe een positieve uitstraling. Daarbij bewaart elke instelling haar eigen specifieke identiteit. Dat geldt ook voor de THGB als 'werkmaatschappij' van de Gereformeerde Bond. Zij heeft ook haar eigen activiteiten: een tweede- en eerstegraads deeltijdse opleiding tot godsdienstleraar en de hogere kaderopleiding theologie. We laten dat nu verder rusten!
En dan vooral, de toepassing van de informatie- en communicatietechniek in het onderwijs. Internet is gekomen. Ook het proces van internationalisering komt nu goed in gang. Steeds belangrijker worden de contacten met het buitenland. Daar wordt de CHE al gauw een university genoemd, omdat het Engelse high school een soort havo is. Daardoor neemt het aantal stageplaatsen in het dichtbije en verre buitenland toe. Ze zijn bij onze studenten populair. Dankzij het e-mailen is een geregeld contact mogelijk.
Hoe zal het onderwijs er uitzien wanneer we weer vijftien jaar verder zijn (gesteld dat de wereld dan nog bestaat)? Om maar meteen een heet hangijzer te noemen: de 'ontschotting' van het wetenschappelijk en het hoger beroeps onderwijs. In het technisch onderwijs is men daar al volop mee bezig. Al deze ontwikkelingen - dit is nog maar het topje van de ijsberg - eisen permanent de aandacht van het college van bestuur en het opleidingsmanagement. Dat vraagt om wijsheid in combinatie met vindingrijkheid. Het is ook boeiend. Een uitdaging, zoals dat tegenwoordig heet. In het onderwijs ben je onderweg. Je werkt ook samen waar het kan.
Dat geldt ook voor de THGB. Haar eigen karakter wordt nog eens onderstreept door de plaats die zij heeft gekregen in het voorstel tot wijziging van de statuten van de Gereformeerde Bond. Haar identiteit is helder omschreven. Het is het geloof van de kerk van de reformatie. Maar laat het een gelééfde identiteit zijn. Of zoals Voetius eens zei: de combinatie van wetenschap met vroomheid moét.

Iets voor u/voor jou?
Houden we open huis, dan vertellen we ook iets over de geschiedenis van onze opleiding GPW. Het is net als met de aanleg en het onderhoud van een gazon in een Engels college. Daar zit een traditie van eeuwen achter. Onze wortels reiken nog verder, tot in het Nieuwe Testament. Maar het draait toch om de vraag: is deze opleiding iets voor jou/iets voor u? Wilt u/wil jij toegerust worden tot een professional voor werk in het Koninklijk van God?

Het is fijn om daarin betrokken te mogen zijn en blijven. In verbondenheid met en tot verheerlijking van onze Heere Jezus Christus. Door Hem mag en kan het ook. Want Hij is het Die ons roept en het ook doen-zal.

Huizen                                   H. J. de Bie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen