De stille week een bewogen week

'Leer mij, o Heer, Uw lijden recht betrachten. In deze zee verzinken mijn gedachten.' Dat moet toch wel de centrale gedachte zijn in de week, voorafgaand aan Goede Vrijdag en Pasen. In sommige gemeenten komt een deel van de gemeente in die week elke avond bijeen om een ogenblik stil te zijn tot God. Om te mediteren over het kruislijden van Christus. We hoorden er ook van bij ons laatste bezoek aan Oost-Europa. Zinvoller activiteit dan stil zijn tot God, in de overdenking van het geheimenis van kruis en opstanding, is er niet, al vindt dat stil zijn ook en vooral plaats in persoonlijke stille overdenking: Hij voor mij, daar ik anders de eeuwige dood had moeten sterven. Want: 'ik kost Hem die slagen, die smarten en die hoon...'.

                     ***

Al jarenlang lijkt het echter zo te zijn, dat juist deze week gekenmerkt is door kerkelijk rumoer, dat de aandacht afleidt van het hart van het christelijk geloof. Een der dagbladen liet dagelijks een predikant aan het woord om te vertellen wat de stille week voor hem betekende en hoe hij die doorbracht. En intussen was zulk een moment van bezinning omgeven door kolommen lang kerkelijke twist en tweedracht, niet in het minst in hervormd gereformeerde kring. Er werd meer onrust gewekt dan stilte, meer onbehagen dan verootmoediging. Het één verdroeg het ander niet. Mensen lijden daaraan. Ze kunnen de onenigheid niet verdragen en staan intussen machteloos als ze zien hoe dagelijks de onenigheid nieuws is, hoogopgevoerd nieuws zelfs.

Verzoening
Uitgerekend in de lijdensweken en zo ook in de stille week kwam nu echter grote onrust openbaar vanwege afwijking van de leer van het plaatsvervangend lijden en sterven van Christus. In de stille week kwamen daarom harten in beweging. Daarom was die week een bewogen week. Vanwege het gedogen door de Gereformeerde Synode van de visie op de verzoening van prof. dr. C. J. den Heyer, brandden van vele kanten de pro-testen los. Laat ik het woord pro-test letterlijk nemen: getuigenis vóór, namelijk voor het voldoen van onze schuld door Christus op Golgotha, toen Gods toorn werd gestild door het storten van Zijn bloed. Wanneer deze heilige leer der verzoening wordt aangetast mag niet en nooit worden gezwegen. Als zulk een protest maar zuiver blijft en niet in kerkpolitieke kaders wordt getrokken. Zo heeft ook het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond zich in een Open Brief tot de Generale Synode van de Gereformeerde Kerken gewend.

                     ***

Ik zet nu eerst op een rij wat verder gebeurde. Twintig gereformeerde predikanten schreven een Open Brief aan de Generale Synode van de Gereformeerde Kerken, waarin ze zeiden, dat door hun kerkgenootschap 'schande was gebracht over het kruis van Christus', omdat aan de verloochening van 'het hart van het christelijk geloof' een wettige plaats werd toegekend. In de 'stille week voor Pasen' wilden zij 'de gekruisigde en opgestane Heer van de Kerk om ontferming en vergeving' voor hun kerken bidden en ook erom bidden, dat Hij alle pogingen zou willen zegenen, die erop gericht zijn 'om de schande van dit besluit uit te wissen'. Als een van die pogingen wordt genoemd het eerder door ds. A. A. J. van Vliet (Augustinusga) gedane voorstel om de gereformeerde synode te vervangen door een noodsynode, wanneer de synode haar besluit met herroept. De vraag is of het niet beter zou zijn geweest wanneer het gebleven was bij de oproep aan de synode om terug te keren, zich te bekeren en geen dreiging in te bouwen. Dit geldt temeer daar in een begeleidende brief (terecht) werd opgemerkt, dat niemand van de ondertekenaars bereid was in die week een reactie of toelichting te geven: 'Daarvoor zijn deze dagen en het komend Paasfeest ons te heilig'.*

                     ***

Ook kerkenraden kwamen in beweging. De hervormde kerkenraad van Hoogblokland schreef in een brief, die is ondertekend door ds. L. P. Blom en gericht werd 'aan alle ambtsdragers binnen de SoW-kerken, die het Evangelie van onze Here Jezus Christus een warm hart toedragen', dat er bij hen (hem) van binnen iets is gebroken na het gereformeerde synodebesluit.
'Het raakt me in het diepst van mijn predikant-zijn en christen-zijn. Het komt er voor mij op neer dat de ark van God door onheilige handen is weggenomen. Wie namelijk de verzoening door het offer van Christus aantast, komt met zijn vingers aan het allerheiligste. Daar staat of valt de kerk mee.' Herinnerd wordt aan een woord van prof J. H. Gunning, dat de kerk het bestaan van een 'orthodoxe en moderne' stroming naast elkaar nooit mag wettigen. 'Die erkenning ware gekant tegen het leven zelf van het geloof dat wij belijden.'

Getroffen
Ik werd getroffen door een brief van Hildebrand B. Bijleveld in dagblad Trouw, die erop wees, dat vele duizenden zijn gedood vanwege de belijdenis van hun geloof in de Ene Zaligmaker. Er worden miljoenen mensen vervolgd om het getuigenis, dat alleen het kruisoffer van Christus redding brengt. Letterlijk zegt hij dan:

'Den Heyer en zijn synode staan in een missionaire kerk die verantwoordelijkheid draagt voor de eeuwenlange verkondiging van een exclusieve route tot verlossing. Die synode moet ijlings Den Heyer naar Iran en Kuitert naar Saoedie Arabië sturen. Want daar zitten na de jongste synodedag de meest beklagenswaardigen. Niet bij het Confessioneel Beraad of Evangelisch Werkverband, maar onder hen die gemarteld worden omdat zij niet uit de band van de vroegste christelijke belijdenis zijn gesprongen.'

                     ***

In dit verband noemen we de apostel Paulus, de grote heidenapostel. Dank zij en via hem hebben we ook in Europa het Evangelie van Christus ontvangen. Hij heeft de boodschap van de verzoening naar de centra van de toenmalig bekende wereld gebracht, zodat 'wij' het op onze beurt later verder konden doorgeven aan de wereld. Tot voor koningen en overheden heeft hij de Naam van Christus beleden en heeft hij terwille van het Evangelie van de verzoening gevangenissen getrotseerd en is hij (naar de overlevering zegt) onder keizer Nero onthoofd. Dat alles is geschied omdat hij Christus predikte als Verlosser en Verzoener, Die hij als zodanig ook als een ontijdig geborene had leren kennen. Daarom raakt de verwerping van Paulus' leer aangaande de verzoening ook het hart van de zending. Nu wordt de leer van Paulus aangaande de verzoening uitgespeeld tegen het vermeende Zelfgetuigenis van Jezus. Alsof Christus apostelen in Zijn dienst en tot Zijn getuigenis heeft geroepen, die iets anders aangaande Hem vertelden dan Hij hun Zelf had geleerd.

                     ***

'Er is geen Christologie (leer aangaande Christus) zonder soteriologie (leer aangaande de verlossing), maar er is ook geen soteriologie zonder Christologie', zegt prof. dr. H. N. Ridderbos. 'Die twee zijn een en in Paulus' prediking onderling afhankelijk, als het ene in Christus geopenbaarde en in Hem gefundeerde evangelie der zaligheid' (Chr. Encyclopedie). Zó en daarom trok door de geschiedenis heen een schare van verlosten, die niemand tellen kan, met Christus gestorven en met Hem opgestaan tot een nieuw leven. Daarom ook is de ontkenning van de verzoening door voldoening een miskenning van het werk, dat de Heilige Geest wereldwijd en de eeuwen door heeft verricht in het hart en leven van de gelovigen.

Roeping
Bij dit alles mag ons hart wel brandende in ons zijn, zoals bij de Emmaüsgangers, toen ze de opgestane Christus ontmoetten. In ander verband (Ef. 6: 1-9) roept Paulus ertoe op geen mensenbehagers te zijn en mensen niet naar de ogen te zien, maar de wil van God van harte te doen 'als dienstknechten van Christus'. In dat verband zegt hij ook de 'dreiging' na te laten.
Waar dit in het algemeen al geldt in het Koninkrijk Gods, geldt het temeer wanneer het gaat om het hoogst heilige: het offer door Christus gebracht op Golgotha. Daar moet alle kerkpolitieke voorzichtigheid of kerkpolitieke dreiging wijken. Maar het blazoen moet hier in het belijden der kerk onbesmet blijven.

                     ***

Laat ons daarom vooral hopen, bidden en (mee)werken aan een helder getuigenis aangaande de verzoening door de kerken in het najaar. Eerder hebben we geschreven, dat de zaak Den Heyer in de Gereformeerde Kerken mede onze (hervormde) zaak is; en dat niet alleen vanwege het Samen op Wegproces. Uitgerekend ook in de stille week maakte de 'Vereniging van Vrijzinnige Hervormden' bekend ingenomen te zijn met het besluit van de Gereformeerde Synode om de visie van Den Heyer op verzoening recht van bestaan toe te kennen. Ook de Hervormde Kerk staat hier diep schuldig.
We moeten hier echter wel zeggen, dat de gereformeerde synode verder ging dan ooit de hervormde synode ging. Toen prof. dr. P. Smits in de zestiger jaren zijn geruchtmakende uitspraken over de verzoening deed ('Het is mijn eer te na dat een ander voor mijn schuld betaalt'), zijn hem zijn emeritusrechten ontnomen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen, dat dit niet gebeurde om zijn leer maar omdat hij zich niet voor de synode wilde verantwoorden. In het toen verschenen synodale geschrift De tussenmuur weggebroken, is echter zijn leer ondubbelzinnig afgewezen. Het noopte nochtans ds. G. Boer een minderheidsnota te schrijven vanwege de noodzakelijke bediening der verzoening. Het heeft hem (en anderen) geestelijk gesloopt. Nu de gereformeerde synode, vooruitlopend op een bespreking aangaande de Christologie (en de soteriologie) in trioverband, reeds een legitimatie heeft gegeven van afwijking van de klassieke leer van verzoening door voldoening, ligt er een zware hypotheek op deze synode.

Anderen
Binnen andere kerken liet men zich overigens ook niet onbetuigd met betrekking tot het besluit van de Gereformeerde Synode, waarbij deze beslissing telkens in verband werd gebracht met de (voorliggende) grondslag van de Samen op Wegkerken. Met soms nauwelijks verholen suggesties voor de Weg die hervormd gereformeerden zouden moeten gaan. Ds. C. Harinck wijdde er een artikel aan in de Saambinder, ds. W. Smouter in Opbouw. L. M. P. Scholten sprak in De Wachter Sions het zware woord 'valse kerk' uit. Wat nu gebeurt, zegt hij (terecht), stijgt uit boven alle geharrewar van de laatste jaren over elementen uit de kerkorde voor de SoW-kerken. Het teleurstellende is dan altijd weer dat geen echte gemeenschappelijke weg wordt aangewezen, waarop men zelf mee gaat.
In De Wekker schreef prof. dr. J. W. Maris dat in ieder geval nu één der drie kerken per saldo heeft uitgesproken, dat tegenspraak met de belijdenis 'er toch binnen valt'. Het is nauwelijks te verwachten, zegt hij, dat de nota van de triosynode over de christologie, die er komt, deze uitspraak zal tegenspreken. Men diene dan echter wel te bedenken, is mijn reactie, dat de Gereformeerde Kerken hun uitspraak van dit moment hebben gedaan in het kader van hun eigen gereformeerde kerkorde en niet binnen het kader van een SoW-kerkorde, die nog steeds in ontwerp is. Met andere woorden: de huidige gereformeerde kerkorde staat (in de interpretatie althans) kennelijk vrijzinnige leringen toe. Het is kennelijk maar hoe men een kerkorde toepassen wil. Prof. Maris voegt toe: 'Als de kern van het geloof door de bodem van de kerk zakt, zelfs op een synodevergadering - dan gaat het niet meer om wat er in de grondslag moet staan en hoe je daar mee om zou moeten gaan. Dan gaat het erom of er nog wel een grondslag is. En of er dan nog wel een kerk kan overblijven.'

                     ***

We willen beamen wat dr. Maris hier schrijft. Wat hij zegt is echter van toepassing op alle kerken. Het geldt ook zijn eigen kerken. De Hervormde Kerk is op dit moment niet verantwoordelijk voor wat de Gereformeerde Kerken uitspraken. Maar ook binnen de Hervormde Kerk zakt, haar belijdende kerkorde van 1951 ten spijt, hier en daar en van tijd tot tijd het geloof door de bodem van de kerk heen. En daarom bepaalt een kerkorde op zich het leven der kerk niet.
Bovendien: in feite staat geen enkele belijdenis, die in de grondslag van de nieuwe kerkorde onder de gemeenschap is opgenomen, een vrijzinnige lering aangaande de verzoening toe. De ruimte ligt in de interpretatie van het woord 'gemeenschap' zelf. Van die interpretatie heeft de gereformeerde synode een voorproefje gegeven.

Fundamenteel
Laat ons samen worstelen en bidden om het behoud van de leer én de bediening der verzoening en daarin om de eer van onze Heiland, in al onze kerken. En dan ook om een samen leven in gemeenschap, als consequentie van de verzoening. Ik herhaal: er ligt een zware hypotheek op de komende triosynode. De kerkenraad van Hoogblokland pleit voor een zo breed mogelijk gedragen belijdenisbeweging binnen de SoW-kerken. Daar betrekken we dan graag alle kerken van gereformeerde confessie bij. Het is ons aller zaak hoe aangaande onze Heere en Heiland binnen de kerken zal worden beleden.
In dit verband vergeten we niet de zware pijn, die door velen in de Gereformeerde Kerken wordt geleden aan het genomen synodebesluit. Waar nog niet zo lang geleden elke lering, die strijdig was met de leer van verzoening door voldoening, werd afgewezen en deze bij anderen als ketterij werd aangewezen, wordt deze nu omarmd. Daaraan wordt geleden door gereformeerde mannen van de theologische wetenschap, die hier ooit klare lijnen trokken. Daaraan wordt geleden door duizenden op het grondvlak, die de gemeente de grond onder de voeten zien weggehaald.

                     ***

De zaak waarom het gaat is zo ernstig dat ze elke vorm van kerkpolitiek overstijgt. Zouden we, binnen en buiten de SoW-kerken, innerlijk verheugd zijn wanneer er nochtans een belijdende nota over de christologie en de daarmee verbonden soteriologie uit de komende synode komt? Beven we ervoor als dit niet zou gebeuren?
Ik sluit af met de woorden, waarmee L. M. P. Scholten zijn artikel afsloot. De Heere ontferme zich over Zijn arme kerk in dit land.

v. d. G.

* In het nummer van De Waarheidsvriend van 20 april ll. werd in een kader de brief opgenomen, die ds. A. A. J. van Vliet schreef en waarin hij pleitte voor het aftreden van de huidige gereformeerde synode en het in het leven roepen van een noodsynode. Dat wekte de suggestie dat ook wij dit de aangewezen weg achten. Het moet echter gaan om bekering en inkeer van de kerken zelf. Want hoe dan ook, een synode weerspiegelt wat in de kerk leeft. Meerderheid en minderheid zijn als het om het hart van het kerk-zijn gaat niet doorslaggevend.

P.S. Bij het ter perse gaan van dit nummer ontvingen we bijgaande Open Brief van enkele hervormd gereformeerde predikanten, gericht aan de hervormde synode.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen