Globaal bekeken

In Mabat (Cultuur in Israël) vertelt Wim Kortenhoeven het volgende:

'In het boek "Hassidische Vertellingen over de Holocaust" van de Israëlische schrijfster Yaffa Eliach staat het verhaal van de Pools-joodse by Shachne Hiller. Toen de nazi's begonnen met de deportatie van de joden uit het getto van Krakow, werd Shachne door zijn ouders toevertrouwd aan de katholieke familie Yachowitz. Gezien de grote kans dat de Hillers de jodenvervolging niet zouden overleven, vroegen zij de "onderduikouders" om in dat geval hun kind een joodse opvoeding te laten geven en hem na de oorlog naar familie in Amerika te sturen. De wens werd onder andere vastgelegd in brieven die de Hillers achterlieten voor hun familie in VS en Canada. Ze schreven ook een brief aan Shachne, waarin ze uitlegden wie hij was en dat ze hem hadden verlaten om zijn leven te redden. Kort daarna werd het echtpaar Hiller afgevoerd naar Auschwitz en daar vermoord. Mevrouw Yachowitz hield van Shachne als van een eigen kind nam hem iedere zondag mee naar de kerk. Na de oorlog was de joodse baby veranderd in een "model-katholieke" kleuter De pleegmoeder wilde Shachne niet meer opgeven maar hem adopteren en laten dopen. Er was echter de belofte aan de ouders van het kind. Verscheurd tussen haar morele verplichting en haar liefde voor Shachne vroeg mevrouw Yachowitz raad aan een jonge katholieke priester in Krakow. Die vroeg haar welke afspraak was gemaakt toen de Hillers hun zoon aan haar toevertrouwden. Ze vertelde alles en noemde ook de brieven die de ouders hadden geschreven. Daarop zei de priester dat het oneerlijk zou zijn het kind te laten dopen en dat hij dat ook niet zou doen - omdat er kans was dat zijn familieleden hem een thuis konden bieden.
Juridische barrières vertraagden Shachne Hillers reis naar Amerika, maar uiteindelijk kwam hij daar terecht en vandaag heet hij Stanley Berger. De katholieke priester die Shachne's joodse ziel redde heet Karel Wojtyla, thans beter bekend als paus Johannes Paulus II.'

                ***

Bij uitgeverij Verloren te Hilversum verscheen een fraai boekje van Erik Jorink over 'Wetenschap en wereldbeeld in de gouden eeuw'. De natuur was een Boek van God, zoals ook in de N.G.B. (art. 2) wordt gezegd. Hier volgt een passage:

'De plantkundige Clusius gaf een van zijn boeken het motto mee "Aan iedere plant heeft God zijn eigen krachten gegeven en iedere plant leert ons Zijn aanwezigheid". Zijn vriend, de Enkhuizer arts en verzamelaar Bernardus Paludanus (1550-1633) merkte over zijn fraaie collectie exotische schelpen op: "hierin kunnen we de grote diversiteit van de natuur en de bewonderenswaardige almacht van God aanschouwen".
Hetzelfde zien we bij de opkomende tuinarchitectuur. De tuin was bij uitstek hét symbool van Gods schepping. De tuinen die vanaf de zestiende eeuw in heel Europa werden aangelegd waren mede bedoeld als herschepping van de Hof van Eden, het verloren Paradijs. Ze verwezen door hun vorm, indeling en beplanting naar het universum. Overal kwamen de elementen aarde, water en lucht terug, terwijl er soms ook vuurwerk werd afgestoken, wat natuurlijk het vierde element vuur vertegenwoordigde. In de Republiek ontstonden eveneens dit soort tuinen. De bekendste hiervan is Constantijn Huygens' Hofwijck (1639) bij Voorburg. Zoals veel andere Hollandse dichters bezong Huygens Gods openbaring in de natuur, en in het bijzonder de gevoelens die hij wandelend door zijn eigen tuin had:

... dit Boeck, dit Boeck der Boecken,
Is soo voll ondersoecks, soo voll van soete hoecken
Als Hofwyck bladeren aen Boom en kruyde telt.

Net als de Bijbel was de natuur een boek van God. Het bestuderen van het boek der natuur had een religieuze functie. Men kon proberen de natuur te begrijpen (zoals de natuurfilosofen trachtten te doen). Maar ook simpelweg het weergeven van de natuur in rariteitenkabinetten, tuinen, gedichten of op schilderijen riep religieuze gevoelens op. Men hoefde niet gestudeerd te hebben om die boodschap te begrijpen.' 

               ***

In deel 25 van Doopsgezinde Bijdragen (uitgave Verloren, Hilversum) troffen we het volgende curieuze 'moraliserend gedicht' van de mystieke dichter Jan Luyken bij een tekening van 'De suikerbos', een bus om stroop in te bewaren. Hoe het profane met het geestelijke kan worden verbonden! „

'De Suikerbos is toebereid
Om alle wrange en zuure dingen.
Te brengen tot een lieflykheid.
En haare macht met zacht te dwingen.
Hield zo de Mensch het rechte zoet.
Van Hemel-hoop in 't Hert beslooten
Voor 't huisgezin van zyn Gemoed,
Zo wierd er goede spys genooten, 
Want alle kommer en verdriet, 
Een daag'lyks brood, van 't aardse leven,
En is zo zuur, of bitter niet, 
Als 't met die Suiker werd doorgeeven:
Ja 't diend wel zelfs tot goede smaak;
Als zuur en zoet te zaamen komen, 
Het Leed veranderd in vermaak, 
Na 't oud getuigenis der vroomen.
ô Suiker, van oprechte Deugd,
En hoop, op God, het Eenig Goede,
Gy spyst de Ziel en Geest met vreugd, 
Die zich uit uwe Rykdom voeden.'

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen