De betekenis van elektronische post voor de gemeenteopbouw (6)

De vorige keer zagen we op welke uiteenlopende manieren elektronische post een rol kan spelen in het pastoraat: van 'gesprekken' met gemeenteleden tot en met het dagelijks ontvangen van een toegezonden meditatie. Wat dat laatste betreft werd ik er overigens door collega Volk uit Urk (via e-mail) op geattendeerd, dat er op dit terrein ook andere organisaties actief zijn dan de door mij genoemde stichting Maximum Life. Speciaal wees hij op het Amerikaanse 'Bible Bulletin Board', dat iedere dag een citaat van Spurgeon of één van de puriteinen via e-mail verspreidt, en vrijdags zelfs een hele preek. Op deze wijze zijn al heel wat woorden van Spurgeon en anderen een dag lang met hem meegegaan. De betreffende stichting is te vinden op het internet: www.biblebb.com (inclusief een archief van de citaten/meditaties: /quotes.htm). Wel moet men bedenken, dat deze teksten in het Engels zijn gesteld.

Aanvulling, geen vervanging
Afrondend willen we over de betekenis van e-mail voor het pastoraat nog opmerken, dat men in het algemeen niet moet denken aan vervanging van, maar aan aanvulling op het reguliere pastoraat (huisbezoek, pastoraal gesprek etc.).
Zo kunnen gemeenteleden hun predikant of ouderling bijv. tussen diens bezoeken door via e-mail op de hoogte houden van hun situatie. Met name bij mensen die te kampen hebben met chronische aandoeningen, al dan niet (mede) van psychische aard, kan een dergelijke afspraak zeer behulpzaam zijn. Hoewel het hier vaak om ernstige situaties gaat, kan een predikant toch onmogelijk elke week op de stoep staan. Wanneer betrokkene hem echter regelmatig een e-mailbericht laat toekomen, kan hij zodoende toch op de hoogte blijven van de actuele stand van zaken, en daar telkens naar bevind van zaken op reageren. Daar komt nog bij, dat het in sommige situaties al min of meer heilzaam kan werken om gewoon op te schrijven wat men doormaakt. Heeft een pastor daar oog voor, dan kan deze in zo'n situatie de betrokkene vragen van tijd tot tijd via de elektronische post te laten weten hoe het ervoor staat. Nogmaals: niet om het daarbij te laten, maar aanvullend - dus om vervolgens des te adequater te kunnen reageren.
Verder overkomt het vrijwel alle predikanten en andere pastoraal werkenden wel eens dat iemand kort aangeeft van gedachten te willen wisselen over een onderwerp waarvan je meteen al hoort dat er nogal wat haken en ogen aanzitten. Daardoor ben je er soms niet geheel zeker van of je primaire reactie in zo'n gesprek wel de beste zal blijken. Om toch enigszins voorbereid zo'n gesprek aan te kunnen gaan, heb ik iemand wel eens gevraagd van te voren via e-mail iets toe te lichten over de achtergronden van diens verzoek om het betreffende gesprek. Achteraf bleek ik daarbij erg geholpen door datgene wat toen via e-mail enkele dagen voorafgaand aan het gesprek werd aangereikt. Ook in zo'n situatie is de rol van e-mail dus aanvullend ten opzichte van de bestaande pastorale vormen.
Na zo gelet te hebben op de betekenis die elektronische post kan hebben voor het pastoraat, zijn we nu toe aan een laatste terrein waarop dit nieuwe medium z'n vruchten af kan werpen, nl. de prediking.

4. E-mail en de prediking
Oud-ouderling C. Zeelenberg wordt algemeen beschouwd als de nestor van onze hervormd-gereformeerde gemeente in Bilthoven. Heel wat jaren was hij scriba, stencilde hij het kerkblad, ging met de bandrecorder door de gemeente langs zieken en ouderen die de zondagse diensten niet konden bezoeken etc. etc. Vielen vele van zijn generatiegenoten de afgelopen jaren weg, zelf mag hij ondanks vele ziekten en zorgen tot op de dag van vandaag deel uitmaken van onze gemeente. De laatste tijd woont br. Zeelenberg de erediensten echter niet meer bij. Zijn gehoor laat hem sinds kort nl. zodanig in de steek, dat de ringleiding in de kerk geen enkele uitkomst meer biedt. Hij hoort helaas geen woord meer van wat er gezegd wordt.
Is in vele situaties van ziekte en ouderdom de kerktelefoon of de bandopname van de eredienst een prachtig verlengstuk van de levende verkondiging van het Woord, voor br. Zeelenberg bieden deze hulpmiddelen geen enkel soelaas. De kerktelefoon doet hem pijn aan de oren, en met de bandopnames is het niet veel beter. Hij staat dus naar het zich laat aanzien voor een voldongen feit: de aansluiting op en voeding door de wekelijkse kerkdiensten zal hij voortaan moeten missen. En voor iemand die lééft uit het Woord van God is dat een enorme teleurstelling en tegenslag. Is het geloof niet uit het gehoor, ook in z'n voortgang?
Wie schetst intussen mijn verbazing toen ik enige tijd geleden mijn elektronische postbus opende, en daar een e-mailbericht van deze bijna 82-jarige broeder aantrof. Wat bleek? Met de hulp van één van zijn kinderen had hij zich een computer aangeschaft, en daarop o.a. e-mailprogrammatuur laten installeren. Vervolgens was hij aan de slag gegaan om zich de werking ervan aan te leren. Zijn gehoor mag hem dan in de steek laten, zijn ogen zijn gelukkig nog goed. Daardoor kan hij via e-mail contacten onderhouden en is het voor mij een kleine moeite geworden om hem voortaan de preken die ik in de gemeente houd (eventueel voorzien van een liturgie) van tevoren te doen toekomen. Die preken schrijf ik immers toch grotendeels uit met gebruikmaking van de computer, en kunnen derhalve eenvoudig als bijlage aan een e-mailbericht aangehecht worden. De geadresseerde kan de preek dan thuis op papier afdrukken en in alle rust doorlezen. Hij kan dat zelfs doen op hetzelfde tijdstip waarop de gemeente de betreffende preek hoort...

Viva vox
Uiteraard geven we onmiddellijk toe dat deze nieuwe mogelijkheid de levende stem, de viva vox (Luther) van de Evangelieverkondiging nooit echt kan vervangen - en de andere onderdelen van de liturgie al helemaal niet. Er gaat nu eenmaal niets boven het horen van de preek en het persoonlijk participeren in het geheel van de eredienst - rechtstreeks of eventueel, zoals bij de kerktelefoon, op afstand. Maar waar deze mogelijkheden wegvallen (of de kerktelefoon toch te duur zou worden!) verdient het 'doormailen' van de preek zeker de voorkeur boven het geheel en al verstoken blijven van wat er op zondag in de gemeente gebeurt. En misschien ook nog wel, waag ik te zeggen, boven het ook in ons land de laatste tijd sterk toegenomen kijken naar een tv-dominee op zondagochtend. Hoe bijbelgetrouw de boodschap ook mag zijn, en hoe eigentijds verpakt, er is hier geen lijn meer naar de eigen gemeente, geen weten van wat daar op zondag aan de orde is, geen mogelijkheid dus ook om er later in de week met andere gemeenteleden op terug te komen etc. Ik begrijp dan ook goed dat er collega's zijn die hun preek 's zaterdags doormailen naar meerdere gemeenteleden tegelijk die niet ter kerke kunnen komen. (Of men dit nu naar één gemeentelid doet of naar vijf, dat maakt voor het aantal handelingen op de computer nauwelijks verschil, en voor de kosten al helemaal niet). Wel moet men dan als predikant natuurlijk over een min of meer uitgeschreven preektekst beschikken - hoewel collega Volk mij meldt dat hij hetzelfde doet met zijn preekschetsen.

Op aanvraag...
In het verlengde hiervan zijn ook nog andere situaties denkbaar. Zo gebeurt het bijv. wel dat iemand een inleiding moet houden over een bepaald bijbelgedeelte, en zich dan herinnert daar ooit een preek over gehoord te hebben. Dat kan net zo goed van een gastpredikant zijn als van de eigen predikant. Weet hij de naam van de betreffende voorganger nog, dan is het denkbaar (en mij in de praktijk ook al eens overkomen) dat men die voorganger benadert met het verzoek via e-mail de tekst van die preek te mogen ontvangen, om zo de preek nog eens door te kunnen lezen met het oog op de te maken inleiding. Uiteraard staat het de betrokken voorganger vrij al of niet op een dergelijk verzoek in te gaan, en kan het in elk geval verstandig zijn er het voorbehoud van discreet gebruik aan te verbinden. Toch is in principe niet in te zien waarom men elkaar ook niet op deze wijze zou kunnen helpen door preken 'op aanvraag' beschikbaar te stellen.

Bilthoven                G. v. d. Brink

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen