Boekbespreking

Dr. W. Balke, Johannes Wichelhaus, Hoogleraar te Halle en vriend van dr. H. F. Kohlbrugge, uitgave Boekencentrum, Zoetermeer, 2000, 98 blz., ƒ 19,50.
Vorig jaar sprak prof. dr. W. Balke op de jaarlijkse conferentie van de 'Vrienden van dr. H. F. Kohlbrugge' over Johannes Wichelhaus, hoogleraar in Halle en de oudste leerling van de pastor van Elberfeld. In de Kohlbrugge-reeks (lang geleden verschenen vier delen onder redactie van Balke en dr. S. Gerssen, de nieuwe serie redigeert Balke samen met ds. J. K. Vlasblom) doet hij nu een monografie over Wichelhaus het licht zien, die voor het huidige geestelijke en kerkelijke leven volop actueel is.
Balke plaatst het leven van Wichelhaus (1819-1858) allereerst tegen de achtergrond van de 'Union' van 1817: de koning van Pruisen is de twist tussen hervormden en luthersen zat. De lutherse en hervormde kerken, gescheiden door belijdenis, kerkorde en liturgie, moeten tot één evangelische kerk verenigd worden, die de hoofdzaak van het christendom zou handhaven. Vervolgens schetst hij Wichelhaus binnen de invloedssfeer van de vijftien jaar oudere Kohlbrugge, die hij allereerst leert kennen door zijn preken en die hij later bezoekt. 'De vriendschap met Kohlbrugge heeft de weg van Wichelhaus tot een lijdensweg gemaakt, omdat deze vriendschap hem ook deed delen in de vijandschap die Kohlbrugge veelvuldig ten deel viel.'
Dr. Balke maakt voor zijn boekje veel gebruik van brieven. Op zijn twintigste verjaardag schrijft Wichelhaus: 'Een gelukkig en rustig leven beloof ik mijzelf niet; dat echter mijn leven voor mij en anderen niet zonder vrucht zal mogen zijn, dat is mijn wens en daartoe schijnt de beste weg voor mij aangewezen in het ambt van de prediking.' Voorbeeldig, in de dubbele zin van het woord, is de wijze waarop Wichelhaus zijn werk doet aan de faculteit van Halle, in zijn dagen beheerst door de geest van het rationalisme respectievelijk door een christelijk geloof dat het centrum heeft in het menselijk gevoel. Vele jaren kunnen zijn tegenstanders Wichelhaus' benoeming tot hoogleraar tegenhouden, die ondertussen blijft staan op het fundament van Schrift en belijdenis: 'Ik ben lid van de landskerk. En die landskerk bergt zoveel in haar boezem, wat zich een recht heeft aangematigd, en de gereformeerde belijdenis zullen zij uitstoten en in mijn persoon voor rechteloos verklaren?'
Voor een kleine groep studenten (Böhl, de latere schoonzoon van Kohlbrugge, Locher, Adolph Zahn) is Wichelhaus van grote betekenis: hij verbindt zijn onderwijs en prediking met de hermeneutiek, het onderzoek naar de rechte Schriftuitleg. Evenals Kohlbrugge leidt hij zijn studenten binnen in de rijkdom van de Schrift, waardoor zij tot de gereformeerde belijdenis gebracht worden.
Wat uit de brieven van Wichelhaus bekend is, heeft dr. Balke samengevoegd. Een alomvattende biografie pretendeert deze uitgave niet te zijn. De lezer volgt een leven van kruisdragen, nadat het Woord de jonge Duitser gegrepen had. Wat zijn voor ons leermomenten? Klem je vast aan het Woord, ondanks eigen onwaardigheid en dwaalziek hart, en blijf bij de confessie, ook al is dit kerkelijk en wetenschappelijk een aangevochten positie. En zie niet op aantallen, want door middel van weinig studenten kan God veel zegen geven.
Ontroerend is het sterfbed van de 39-jarige, waarin het roemen in Gods naam overblijft. Dit boekje is vol verborgen lessen, omdat het leven van Johannes Wichelhaus spreekt.

P. J. Vergunst

Vera Tukker, Sara waar ben je? - De positie van de vrouw in reformatorisch perspectief, De Banier Utrecht 1999, 144 blz., ƒ19,75.
Een hele pagina in het RD van 26 november 1999 werd eraan gewijd: Een leven in goede onderdanigheid. Met boven de goedlachse foto van mevr. Tukker-Terlaak haar uitspraak: Ik leer nog steeds in het voorrang geven aan de man, je schikken als vrouw. 's Avonds kerkt ze bij haar man, maar 's morgens in Spijk. Naar de gewoonte om daar te gaan waar je hoort. Begrijpelijke vraag van de interviewer: 'Hoe ervaart u het om onder een predikante te zitten terwijl u zelf de vrouw in het ambt afwijst?' Hier nog eens het antwoord: 'Raar natuurlijk. Het zou niet zo moeten zijn. Aan de andere kant moet ik zeggen dat twee vrouwelijke predikanten uit de omgeving goed en recht spreken. Daar ben ik dankbaar voor, al is dat misschien een beetje dubbel. In het Groninger land kijk je wat anders tegen sommige dingen aan. Je bent al heel blij als Gods Woord wordt gebracht.'
Dat dubbele komt niet terug in Sara waar ben je? De eerste woorden van hoofdstuk 1 werken tot op de laatste bladzijde door: In het Oude Testament staat de vrouw onder de man.
Onderdanigheid blijft een sleutelwoord. In de eerste hoofdstukken over de vrouw in het Oude en het Nieuwe Testament viel mij een té grote beknoptheid op. De vraag kwam bij me boven of de man-vrouw-verhouding van schepping (Gen. 2), zondeval (Gen. 3) en herschepping (Gal. 3: 28) niet 'spannender' is. En hoe verhouden het "bijbelse rollenpatroon' en ons 'traditionele rollenpatroon' zich tot elkaar? Kan daar zomaar een is-gelijk-teken tussen gezet worden? Overigens denk ook ik dat God ons aan Zijn scheppingsorde houdt. Ik heb er echter moeite mee als mevr. Tukker zo gauw klaar is met 1 Korinthe 14: 34. 'Niet voor tweeërlei uitleg vatbaar. Wanneer we Gods Woord als richtsnoer in ons leven volgen, dan zullen we ieder persoonlijk moeten kiezen: óf Gods Woord óf iets anders.' Bij mij leeft de behoefte aan een contextuele exegese. Vergaande uitspraken moeten nu eenmaal diepgaand onderbouwd worden.
Eigenlijk is het een boek van samen. Het historische hoofdstuk, De vrouw in de kerkgeschiedenis, is van dr. Tukker. De omvang is gelijk aan het aandeel van zijn vrouw. Zij zijn elkaars wederhelft! Ondanks alle diversiteit in de wereld der Middeleeuwen ging de positie van de vrouw de begrenzing en beveiliging van het gezin of het klooster niet te buiten. Voorbeelden uit de tijd van de Reformatie zijn de vrouw van Luther en die van Calvijn, Katharina en Idelette. Het huwelijk was tot zegen. Boeiend is de bijdrage over Anna Maria van Schurman in de paragraaf over De vrouw in de Nadere Reformatie. Als vrouw in het Réveil wordt Ida Pierson-Oyens genoemd. Haar vroomheid was een hoeksteen van het gezin.
Twee korte afsluitende hoofdstukken: De vrouw van nu en de Bijbel - Emancipatie en feminisme. Kortom: het komt aan op gehoorzaamheid aan de Heere. Gehuwd, ook ongehuwd zijn worden besproken, inclusief zondig zijn. Het beroep van thuismoeder wordt het meest veelzijdige en arbeidsintensieve beroep genoemd. Een genoten opleiding komt ook dan van pas. Uitwassen van het feminisme worden in enkele zinnen beschreven en als onbijbels afgewezen. De aanval op huwelijk en gezin is het allerzwaarste geschut van satan op Christus en Zijn kerk. God roept ons tot waakzaamheid.
Merkwaardig slot van het boekje: 'Paulus benadrukt (1 Kor. 11: 11) dat waar man en vrouw voor God staan, zij gelijk zijn. In gemeenschap met Christus zijn zij gelijk, want zij leven Hém allen'. Terugdenkend aan het antwoord van mevr. Tukker in het RD-interview: toch een beetje dubbel? Spannend...

Nunspeet                C. van Sliedregt

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen