Naar het land van Luther en Bach

7. Halle
Wat heeft Halle met Luther of Bach te maken? Niet zo heel erg veel, maar toch wel wat. Luther stond in Halle één nacht opgebaard, toen zijn lichaam overgebracht werd van Eisleben naar Wittenberg. Hij heeft in Halle ook verschillende keren gepreekt. En Luthers naam is met de stad verbonden door de Martin-Luther universiteit. Wat Bach betreft, een zoon van Bach, Friedemann, was in Halle organist.
Halle is echter in de eerste plaats de geboortestad van Georg Friedrich Handel. Een heerlijke stad! Je zou Halle muziekstad kunnen noemen.

Relikwieën
Halle (bijna 250.000 inwoners) is de hoofdstad van Saksen-Anhalt. In de tijd van Karel de Grote werd het Halla genoemd, van 'halhus', dat zoutmijn betekent. Halle werd bekend door zijn zoutwinning. En: in de 15e eeuw had de aartsbisschop er meer dan 21.000 (!) relikwieën, waaronder 21 lichamen van heiligen. Maar we komen noch voor het zout, noch voor de relikwieën.

Händel
Onze eerste gang is naar het Händel-huis, ergens in het centrum, dichtbij de markt (Grosze Nikolaïstrasze 5), een groot huis, want Händel kwam uit een vooraanstaande familie. In dit huis werd Händel op 23 februari 1685 geboren. Over zijn jeugd gaan allerlei verhalen betreffende de listigheid waarmee hij in stilte muziek studeerde, omdat zijn vader daar zeer op tegen was. Toen zijn vader in 1697 stierf, en genoeg naliet zodat het gezin onbezorgd kon leven, volgde Händel toch zijn vaders wens en ging rechten studeren. In zijn vrijetijd studeerde hij echter muziek, waarbij hij zoveel vorderingen maakte dat hij als 17-jarige kerkorganist al hoog geprezen werd, o.a. door Telemann, die in die tijd beroemder was dan Bach. Op 18-jarige leeftijd verliet hij Halle, trok naar Hamburg, waar hij violist en cembalist werd. Zeven jaar later werd hij hofkapelmeester in Hannover In hetzelfde jaar vertrok hij echter onverwacht naar Londen. Daar heeft hij zijn verdere leven gewoond. Naar men zegt is hij maar één keer in Halle terug geweest, om zijn zieke moeder op te zoeken. In 1737 werd Handel getroffen door een beroerte. Hij herstelde wonderlijk genoeg en componeerde een jaar later in slechts drie weken tijd (!) een van zijn meest bekend geworden werken, de 'Messiah', met o.a. het wereldberoemde 'Hallelujah' (naar Openbaring 19 : 6, 11 : 15 en 19 : 16). In 1751 werd hij aan één oog blind, en twee jaar later was hij volkomen blind. Hij begon zijn orgelconcerten uit het hoofd te leren en speelde ze feilloos.
In 1759 stierf hij. Als u ooit in Londen komt, zijn graf is te vinden in de Westminster Abbey. .

Händelhuis
We gaan het Händel-huis binnen, en zien er vele oude muziekinstrumenten, zoals enkele cembalo's, spinetten, enz. We horen en lezen de geschiedenis van Händel. En we horen er zijn muziek. Je hoeft echt geen grote muziekliefhebber te zijn om het museum toch zeer de moeite waard te vinden.

Universiteit
Niet ver van het centrum is ook de Maarten-Luther universiteit. Het hoofdgebouw is uit 1832-1834. Als het enigszins kan moet u even naar binnen gaan om de aula te zien, die vol witte beelden en allegorische schilderingen staat. We zien er ook de bronzen busten van Maarten Luther en Filippus Melanchthon, links en rechts van de trappen naar een galerij. De universiteit werd in 1694 gesticht en in 1817 samengevoegd met de universiteit van Wittenberg.

De Dom
Zeker de moeite waard is de hoge witte Dom, als driebeukige hallenkerk van het dominicanenklooster gebouwd tussen 1280 en 1330 en in 1520/25 verbouwd. De kerk heeft geen toren. In deze kerk was o.a. Händel organist. Sinds 1688 is het de kerk van de Evangelisch-reformierte Gemeinde. In het begin van de 19e eeuw sloten vele gevluchte Hugenoten zich bij de gemeente aan. In deze Dom preekte Kohlbrugge in 1858 voor meer dan tweeduizend mensen. Nu zijn er in de regel niet meer dan dertig kerkgangers. Prachtig is de rijk gebeeldhouwde preekstoel uit 1525, het vroeg-barokke altaar uit 1662 van Cranach en Grünewald, en het mooigesneden koorgestoelte. Achter de kerk de kloosterhof, die u even in moet gaan.

Centrum
We keren terug naar het centrum. Als we hier zijn begrijpen we dat Halle wel de stad van de vijf torens wordt genoemd. De marktkerk heeft namelijk vier torens, die twee aan twee heel verschillend zijn. Ooit stonden hier vlak bij elkaar twee kerken, de Mariakerk en de Geertruida kerk, met elk twee torens. In Luthers tijd werden beide kerken afgebroken. Tussen de vier torens werd een andere kerk gebouwd, de huidige marktkerk. Dichtbij de kerk de vijfde toren, de zgn. Rode Toren, 84 meter hoog. Op het plein het standbeeld van Händel.

Marktkerk
Het gaat ons echter om de Marktkerk of Onze-Lieve-Vrouwekerk. Hier heeft Luther verschillende keren gepreekt. Was dat in 1545? In een van de toegangsstraten naar de markt staat namelijk een huis met op de voorgevel, rechts, ter hoogte van de eerste verdieping, een bordje met de woorden; 'Hier In de herberg Zum güldenen Schlösschen woonde (verbleef) dr. Martin Luther in begin augustus 1545.' Of heeft Luther er al eerder gepreekt? We vinden in de kerk ook een gedenkplaat van Luther met o.a. een beeltenis van Luther en de woorden; 'Gods Woord blijft in eeuwigheid.'
We kijken naar de zandstenen preekstoel uit 1541 met het wonderlijk gesneden klankbord. Ook in deze kerk weer een altaarstuk uit de school van Cranach. We kijken ook naar de rijk bewerkte grote bronzen doopvont uit 1430.
Händel heeft in de Marktkerk leren orgelspelen. Later was Friedemann Bach organist van de kerk. Het grote orgel is echter van recente datum (1984).
Händel heeft Friedemann Bach herhaalde malen ontmoet. Dat geldt niet voor Johann Sebastian Bach. Hoewel ze beiden vrijwel even oud waren en J. S. Bach verschillende malen moeite heeft gedaan om Händel te ontmoeten omdat hij zijn muziek zeer bewonderde, is het hem niet gelukt.

Luther
In deze kerk heeft Luther één nacht opgebaard gestaan, omdat de tocht van Eisleben naar Wittenberg in één dag niet mogelijk was. Er werd een rouwdienst gehouden, die op velen diepe indruk heeft gemaakt.
Als u de kerk bezoekt, vergeet u dan niet toegang tot de sacristie te vragen. Hier is een wassen beeld van het gezicht van Luther, gemaakt naar het masker dat de dag na zijn overlijden werd gemaakt. Kohlbrugge heeft een tijd bij dit beeld gestaan en gezegd: 'Dat deed mij zo goed, o zo goed. Ook ik, ook ik zal eens verlost zijn.' Helaas heeft men later getracht het gelaat wat te verfraaien, door er 'ogen' in aan te brengen.

Een Kind is ons geboren
Halle is vooral de stad van Händel. Als we Halle verlaten denken we aan het indrukwekkende koor in de Messiah van Händel, met de steeds weer herhaalde woorden: 'For unto us a Child is born, a Son is given: Want een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven, en de heerschappij is op Zijn schouder; en men noemt Zijn naam Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst.' Je kunt van het luisteren naar die woorden niet genoeg krijgen. In ieder geval kunnen we van dat Kind en die Zoon niet genoeg krijgen. Luther heeft het geloof in die Zoon weer centraal gesteld! De rechtvaardige zal uit het geloof in die Zoon leven.

Huizen              H. Veldhuizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen