Verbreding basis Evangelische Omroep

Het begin van de Evangelische Omroep staat me nog haarscherp voor ogen. De EO werd opgericht in de tijd, dat de maatschappijkritische theologie zich deed gelden, die zich in allerlei maatschappelijke verbanden doorvertaalde. De kerk moest zich inzetten voor verandering van structuren in de wereld. In verzet tegen deze messiaanse, horizontaal gerichte theologie, die hier en daar zelfs marxistisch van aard was, verscheen in 1968 een Open Brief van dr. W. Aalders e.a. In 1971 volgde een Getuigenis van prof. dr. G. C. van Niftrik e.a. Er ontstonden tegenbewegingen tegen genoemde ontwikkelingen, o.a. door oprichting van de Gereformeerde Sociale Academie te Ede. In die tijd ontstonden bladen als Koers en het Reformatorisch Dagblad, mede omdat christelijke media in dit land in genoemde ontwikkelingen betrokken waren.

In die tijd ontstond ook de Evangelische Omroep. Initiatiefnemer was de hervormde predikant uit Driebergen, ds. W. Glashouwer. Hij was ook medeondertekenaar geweest van de Open Brief van Aalders. Door zijn passie en inzet ontstond De Evangelische Omroep (DEO), later gewoon EO. Ik herinner me nog levendig een telefoongesprek met hem in de tijd voorafgaand aan de stichting van de EO. Glashouwer had in feite zijn geloof in de kerk verloren, vanwege de velerlei wind van leer, vanwege ook de schrikbarende verdeeldheid van de kerk. De EO moest een alternatief vormen, een platform voor allen, die de Heere Jezus Christus hadden lief gekregen en dat wilden uitdragen in een getuigenis naar de wereld. Bij hem leefde de gedachte van de toen nog niet zo benoemde oecumene van het hart. Ik heb hem die gedachte als fundament voor de omroep toen fundamenteel bestreden, hoezeer mij ook de ware gemeenschap der heiligen over kerkmuren en groepsgrenzen heen ter harte ging. De beoogde omroep kon echter naar mijn overtuiging nooit in de plaats treden van de kerk der eeuwen, hoe vervallen ook in bepaalde tijden en op bepaalde plaatsen. Ik ondersteunde van harte het initiatief voor een nieuw geluid in de ether. Maar de kerk was de kerk, ook institutioneel.

* * *

De Evangelische Omroep kwam er. Ze ging van start als een (unieke) coöperatie van gereformeerden en evangelischen. Dat kwam tot uitdrukking in de samenstelling van het bestuur. Uit hervormd gereformeerde kring nam ds. A. Vroegindewey zijn plaats in. Ds. G. Boer, ook medeondertekenaar van de Open Brief en adhesiebetuiger aan het Getuigenis, gaf zijn hartelijke support en gaf zijn bijdrage in één van de eerste tv-diensten van de EO onder leiding van Jaap Mouissie. Vanaf het begin gaf ik zelf ook van harte mijn medewerking. En de jaren door hebben anderen uit hervormd gereformeerde kring deel uitgemaakt van het EO-bestuur.
Maar intussen had de EO geen gereformeerde grondslag. Dat kon ook niet vanwege de evangelischen; die geen belijdenissen kennen. Het verhinderde echter de hartelijke samenwerking, in gemeenschappelijke bewogenheid om het geestelijk welzijn van ons volk niet. Gemeenschappelijk was de belijdenis aangaande het volstrekte gezag van de Heilige Schrift, als Openbaring van Godswege. Vanuit die hartelijke overeenstemming is veel goeds tot stand gebracht Het initiatief, evenals de eerder genoemde initiatieven op mediagebied, om te komen tot een bijbels verantwoord geluid in medialand, is door de gebeden van velen omringd geweest. Intussen hadden en hebben alle organisaties hun eigen beperkingen en ook eenzijdigheden, gegeven het gebrek aan kerkelijke eenheid.

Groei
De Evangelische Omroep heeft een ongekende en ook niet verwachte groei doorgemaakt. Ze vulde in seculariserend Nederland kennelijk een gat in de markt. Terwijl christelijke organisaties, mede door uitholling van binnenuit, een kwijnend bestaan gingen leiden, bloeide de EO in korte tijd op en werd ze zelfs de grootste omroep in Nederland. Kennelijk met uitstraling naar buiten. Hoe was het mogelijk - ik probeer slechts de feiten op een rij te zetten - dat, terwijl kerken jongeren vaak niet meer onvoldoende weten te binden, de EO aantrekkingskracht bleek te hebben op duizenden jongeren? !
Zoals altijd bij een beginnende organisatie werden aanvankelijk de professionele mogelijkheden om een omroep te vormen, die aan de eisen van de tijd voldoet, in twijfel getrokken. Echter bleek juist ook de kwaliteit van vele uitzendingen de groei van de EO mede te hebben bepaald. Hoe leeg en laag-bij-de-gronds zijn niet vele radio en tv-programma's. Dan was en is de EO een oase in omroepland. Kennelijk voelt nog een groot deel van het Nederlandse volk zich aangesproken door nette en tegelijk professioneel goed scorende programma's. De luister- en kijkcijfers waren niet altijd de hoogste, de waardering was wel breed. Zelf weet ik uit ervaring, blijkens de vele reacties de jaren door, hoe breed het radioprogramma Deze Week wordt beluisterd. Maar datzelfde geldt vc radioprogramma's. Ik denk aan Tijdsein, Laat ons de rustdag wijden en bepaalde nieuwsrubrieken. Het Elfde uur van Andries Knevel - één van de EO-directeuren - ontwikkelde zich tot een hoog gewaardeerd televisieprogramma, waarvoor prominenten in kerk en samenleving, van welke signatuur dan ook, staan te dringen om erin aan het woord te komen. De discussie met andersdenkenden werd, anders dan in de beginjaren, niet geschuwd. Dat alles gaf verbreding maar, vanwege de confrontatie met de wereld, ook verdieping.

* * *

De EO werd zo een complete omroep, die ook in het Hilversumse circuit gerespecteerd wordt. Anderzijds is het een publiek geheim, dat het gevecht om het (voort)bestaan juist in dat Hilversumse circuit permanent moet worden gevoerd. De EO staat toch tegenover een overmacht van andersdenkenden, waarvan velen het Evangelie in de media gram zijn. En ook in Hilversum speelt de macht van het getal een beslissende rol. Daarom was groei van de EO nodig voor het voortbestaan. Het ledental is een zaak van groot belang.

Genoeg
Genoeg nu over de groei van de EO. Ook velen van buiten de oorspronkelijke doelgroep werden EO-lid. Dat geldt met name ook voor Rooms Katholieken, die het vanwege het modernisme in hun kerk, daar niet of moeilijk meer kunnen vinden en ook geen rooms alternatief hebben voor hun oorspronkelijk katholieke omroep, de KRO. Er zijn bovendien nogal wat Rooms Katholieken, die aangesproken zijn door de charismatische beweging en zo aansluiting vinden bij bepaalde evangelïschen. Ook leden van allochtone kerken voelden zich vaak tot de EO aangetrokken.
Gegeven dit alles verzette de EO van tijd tot tijd bakens. Ze ging zich ook op die andere doelgroepen richten. Ik mag het hier, als voorbeeld, neerschrijven, omdat ik het verschillende malen met Knevel besprak. In toenemende mate haalde Knevel rooms katholieken in zijn 'Het elfde uur'. Soms was er een programma met louter Rooms Katholieken. Tot twee maal toe bracht hij een programma over schuldbelijdenis van protestanten en rooms katholieken jegens elkaar; een zaak, die zich naar mijn oordeel niet in een half uurtje televisie laat behandelen maar intussen wel suggestief werd gebracht.

* * *

De EO heeft het de laatste tijd, met het oog op de ontwikkelingen die gaande zijn en de daaruit voortvloeiende toenemende kritiek van de (oorspronkelijke) achterban, ook nodig geacht met delen van haar achterban in gesprek te gaan. Met predikanten uit de Christelijke Gereformeerd Kerken en de Gereformeerde Bond zijn reeds gesprekken gevoerd. Met personen van andere kerken staat nog een gesprek op stapel. Die gesprekken werden gevoerd in affiniteit, omdat breed de overtuiging leeft dat de EO met zegen in onze samenleving present mocht en mag zijn. Die gesprekken - ik beoordeel het vanuit laatstgenoemde kring - waren eerlijk en open. Daar kwam ook de participatie van Rooms Katholieken in kritische zin ter sprake. Eigenlijk is het in zulke gesprekken zo dat er sprake is van breed wederzijds begrip. Hoe kan het anders met een EO leiding, die bestaat uit twee Christelijke Gereformeerden (drs. A. G. Knevel, directeur en ds. A. van er Veer) en één Nederlands Gereformeerde (directeur Ad. de Boer). Maar op de achtergrond speelt wel mee de 'oecumene van het hart', wat binnen kerken nooit het (enige) uitgangspunt kan zijn.

Nochtans
Nochtans ging nu de kogel door de kerk. De Evangelische Omroep is weliswaar een stichting maar kent ook een ledenraad, bestaande uit 82 personen uit die leden. Reeds enige tijd ging het gerucht, dat de ledenraad had besloten het woord protestants uit de grondslag te schrappen. Tevens werd besloten twee zetels in de ledenraad in te ruimen voor iemand, die behoort tot een kerk van allochtonen, de Oud Katholieke Kerk, de Anglicaanse Kerk of de Rooms Katholieke Kerk, onder voorwaarde, dat ze de Bijbel als het onfeilbare Woord van God aanvaarden.
Naar mijn oordeel is dit besluit een stap te ver. Hier betaalt de EO een tol aan de groei en de daarmee verbonden verbreding. Vleugels komen om hun rechten, om hun inspraak. Op grond van dit argument wordt nu een zetel ingeruimd voor een rooms katholiek, aldus ds. A. van der Veer tijdens en na zijn jaarrede op de laatste vergadering van de ledenraad. Ik baseer mijn gegevens op enkele beschouwingen over een en ander in het RD. Andere berichten staan me op het moment, dat ik dit schrijf, niet ter beschikking.

* * *

Enerzijds kan dit besluit niet bevreemden. Het past binnen 'de oecumene van het hart'. Deze term werd geïntroduceerd door ds. A. van der Veer. Ze is echter ook in lijn met wat ds. W. Glashouwer Sr. beoogde: een podium voor allen, die hun Heere en Heiland Jezus Christus liefhebben. Ik heb hem toen, als gezegd, dat uitgangspunt betwist. Daarom vecht ik ook nu het besluit aan om met name Rooms Katholieken toe te laten tot de ledenraad, al weet ik heel wel, dat er vandaag rooms katholieken zijn die van hun eigen kerk vervreemd zijn en in verdeeld protestants Nederland geen deugdelijk kerkelijk alternatief kennen. Maar een grondslag vertaalt zich (zeker op den duur) door in beleid, wat omgekeerd weer zijn weerslag kan hebben op de uitgangspunten.
De oprichting van de EO als samenwerkingsverband van evangelischen en gereformeerden mag een uniek gebeuren worden genoemd. De EO nam in medialand in de grote secularisatie, die gaande is, een gezegende plaats in. Maar een grondslag is niet niets. Een grondslag in het hart van mensen mist een objectief criterium. Zolang er géén kerkelijke gemeenschap bestaat tussen protestanten en rooms katholieken, moet naar mijn overtuiging protestants in de grondslag van de EO gehandhaafd blijven. Oecumene van het hart kan leiden tot oeverloze oecumene.

Cultuur
Duidelijk is dat naarmate een beweging groeit in de breedte, zij het gevaar loopt in te leveren op de diepte. Bovendien is geen enkele beweging ook de EO niet er te goed voor om niet in de vangarmen van de secularisatie te komen. Het mag ons aller zorg zijn, dat de christelijke organisaties, die de afgelopen kwart eeuw zijn ontstaan, niet in de ban van de cultuur geraken. Dan is bederf van het beste het slechtste. En nergens zijn die gevaren reëler aanwezig dan in medialand. Ik wees daar eerder op naar aanleiding van een bijdrage van Knevel in een NCRV-uitgave, waarin hij zei dat de EO midden in de cultuur, op de markt van het moderne leven haar boodschap wil brengen. De antithese met de wereld hoeft geen program te zijn maar blijve wel de achtergrond van veel bezig zijn in de moderne cultuur.

* * *

Ons aller gebed mag dan ook zijn of de verbanden, die we op mediagebied nog hebben mogen, werkend vanuit de belijdenis van het betrouwbare Woord Gods, op koers mogen blijven. En hopelijk blijft daarin het gereformeerde element ook helemaal aanwezig. Wanneer de-EO 'protestants' prijs geeft, zou de volgende vraag kunnen zijn hoe gereformeerd ze, in samenhang met de evangelische poot, nog zal zijn; met andere woorden, of de gereformeerde inbreng beleidsmatig en programmatisch voldoende gewaarborgd zal zijn.

v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen