Boekbespreking

Piet Schrijvers, Rome Athene Jeruzalem. Leven en werk van Prof. Dr. David Cohen, Groningen, Historische Uitgeverij, 2000, 320 pag. ƒ 65, -.
De verschrikkingen die de joden in de Tweede Wereldoorlog hebben ervaren houden tot op de dag van vandaag de gemoederen ook in Nederland nog steeds bezig. De huidige discussie over de zogenaamde 'herstelbetalingen' vanwege de overheid is er een schrijnend bewijs van dat er behalve de meedogenloze vervolging door het nazi-regime ook sprake is geweest van een niet altijd zo hulpvaardige houding van ons volk en onze overheid, om het maar eens eufemistisch te zeggen. Nog pijnlijker is dat er ook sprake is van een aangrijpende verdeeldheid onder de Nederlandse joden vanwege de beoordeling van de houding van de Joodse raad tijdens de oorlog. Dit orgaan, dat de Duitsers gebruikten als instrument voor hun duivelse vernietigingsplannen, heeft na de oorlog op weinig begrip kunnen rekenen. De voorzitters, Asscher en Cohen, zijn soms min of meer als collaborateurs beschouwd, die hun eigen broeders en zusters mee de dood in hielpen. Over laatstgenoemde, prof. dr. David Cohen verscheen onlangs een uitgebreide biografie van de hand van Piet Schrijvers, die als hoogleraar Latijnse taal- en letterkunde verbonden is aan de Universiteit van Leiden. De biograaf is dus een jongere collega van Cohen, die als classicus en historicus een gezaghebbende autoriteit was op het terrein van de oude geschiedenis.
Schrijvers geeft een uitgebreide schets van de afkomst en ontwikkeling van David Cohen, die afkomstig uit Deventer van het begin van zijn leven een overtuigde zionist was. Voor de oorlog zette hij zich in voor de vele joodse vluchtelingen die uit Duitsland kwamen. Professioneel was zijn weg via het leraarschap naar het professoraat in Leiden en later Amsterdam.
Uiteraard zullen de meeste lezers van deze biografie benieuwd zijn naar Schrijvers' beoordeling van Cohens houding tijdens de Duitse bezetting. Zijn verslag heeft duidelijk iets van een rehabilitatie. Hij laat m.i. overtuigend zien dat Cohen slachtoffer is geworden van een duidelijk onwelwillende houding van zijn beoordelaars, die voor een deel wortels had in de onenigheid die er onder Nederlandse zionisten voor de oorlog reeds bestond. Een eerdere biograaf van Cohen, Jaap Meijer, en ook L. de Jong hebben Cohen duidelijk niet fair behandeld. Schrijvers laat o.a. zien dat het beeld dat De Jong geschetst heeft, dat Cohen zijn laatste levensjaren in wroeging vanwege zijn oorlogsverleden heeft gesleten, niet klopt.
De tragiek waarin Cohen door zijn voorzitterschap van de Joodse Raad gebracht werd komt op aangrijpende manier tot uiting in zijn 'verdedigingsrede pro domo', die in dit boek integraal staat afgedrukt. Daarin is de eenzaamheid en verlatenheid van de Nederlandse joden met de handen te tasten. Cohen voelde zich met alle joden in de steek gelaten door de Nederlandse Overheid tijdens oorlogstijd. Hij had zelf de kans gehad om naar Engeland te vluchten maar heeft die niet gegrepen om voor zijn joodse landgenoten op te blijven komen. Zonder de eigenlijke bedoeling van de joodse transporten naar het Oosten echt te kennen heeft hij de Duitsers geholpen om die ordelijk te regelen. Hij heeft daarbij vuile handen gemaakt, dat wordt niet ontkend. Maar wat was het alternatief? Schrijvers verheerlijkt Cohen geenszins, hij heeft oog voor de ijdele trekken die Cohen kennelijk niet vreemd zijn geweest, en die hem mede ertoe gebracht zullen hebben om voorzitter van de Joodse Raad te worden. Maar hij laat tegelijk zozeer de tragische positie van Cohen duidelijk worden, dat er begrip en bewogenheid ontstaat met deze verantwoordelijke voorman, die hopeloos tussen de raderen van een duivels systeem bekneld raakte. Wat moet het Cohen diep gewond hebben, toen hij, die van harte in de joodse traditie geworteld was, als 'cohen' als priesternakomeling na de oorlog op een feestdag gebruik wilde maken van het prerogatief om de zegen uit te mogen spreken, hardhandig uit de synagoge verwijderd werd...
De biograaf Schrijvers heeft een levendig, goed leesbaar portret geschilderd, met duidelijke sympathie voor zijn hoofdpersoon, zonder diens feilen te ontkennen. Gezien de niet altijd eerlijke behandeling die Cohen na de oorlog gekregen heeft in de beoordeling, is dit boek een waardige gedachtenis aan een begaafde classicus, die zijn liefde voor Sion in zoveel tragiek ten onrechte miskend zag.

M. A. van den Berg

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen