Boekbespreking

S. Janse, Paulus en Jeruzalem. Een onderzoek naar de heilshistorische betekenis van Jeruzalem in de brieven van PauIus, uitg. Boekencentrum, Zoetermeer 2000, 496 blz., ƒ75,-.
Ik las dit boek in de weken van het - inmiddels mislukte - topoverleg tussen Barak en Arafat. Het hete hangijzer bleek toch de kwestie Jeruzalem te zijn. Jeruzalem blijft de mensen bezighouden, joden, christenen, moslims. Voor wie de geschiedenis ziet in het licht van het plan van God is de spannendste vraag wat er vanuit de Schrift over de stad van David te zeggen valt? Janse stelt in zijn dissertatie dus bepaald geen studeerkamerprobleem aan de orde. Je neemt daarom dit boek met meer dan gewone belangstelling ter hand. Overigens, wie hier een actueel woord over de huidige constellatie denkt te lezen wordt teleurgesteld. Het is een lijvig proefschrift waarop de auteur in mei van dit jaar in Utrecht promoveerde. Hij schreef het naast zijn werk als gemeentepredikant. Zoiets dwingt respect en bewondering af. Ook in deze bespreking wil ik daarom de schrijver van harte met dit doctoraat feliciteren.
De vraag die de schrijver zoekt te beantwoorden is: Hoe dacht en schreef Paulus over Jeruzalem? Is er bij hem plaats voor de realiteit van Israël, land, volk, stad en tempel? Of heeft de apostel de concrete werkelijkheid prijsgegeven ten gunste van een vergeestelijking (het Jeruzalem dat boven is)? Wie een beetje thuis is in deze problematiek weet dat hier zeer divers over gedacht wordt, niet alleen in de kring van de wetenschappers, maar ook binnen de gemeenten en geloofsgemeenschappen. Daarbij blijkt elke positie zijn eigen vertolkingssleutel te hanteren. De theorie dat de kerk de plaats van Israël heeft ingenomen heeft in combinatie met een hang naar vergeestelijking er toe geleid dat binnen de gevestigde kerken velen met het aardse Jeruzalem geen raad weten als het gaat om de toekomst. Daarentegen is er binnen de vrije groepen vaak een overdosis aan concrete invulling van de toekomst van Jeruzalem.
Janse haalt breed uit voor het antwoord op zijn vraag. Het Oude Testament, het jodendom in de tijd tussen het Oude en het Nieuwe Testament, de Evangeliën, Hebreeën en de Openbaring van Johannes komen aan de orde, alvorens de auteur de brieven van Paulus opslaat. Hoe helder Janse ook schrijft, ik denk dat de gewone gemeenteleden makkelijk verdwalen in dit bos van gegevens, al moet ik erbij zeggen dat de auteur via samenvattingen en intermézzi het zijn lezers mogelijk maakt de draad vast te houden.
In uitvoerige discussies met vakgenoten komt de auteur tot zijn antwoord. Leidraad is voor hem dat we Paulus moeten lezen op een contextuele wijze. Galaten is in een andere situatie geschreven dan Romeinen. Een tweede belangrijk gegeven is de cruciale plaats van de collecte voor Jeruzalem. Als vervulling van de oudtestamentische belofte van de pelgrimage van de volken naar Jeruzalem vormen deze hoofdstukken een pendant van Romeinen 9-11, met name het jaloersheidsmotief van 11 : 11-26. In een slothoofdstuk trekt de schrijver de lijnen door en stelt hij de vraag wat de exegese betekent voor ons omgaan met deze gedeelten nu er sinds Paulus schreef bijna 20 eeuwen verstreken zijn. Janse kiest daarbij voorzichtig voor een chiliastisch kader van een Jeruzalemtheologie.
De auteur toont m.i. overtuigend aan dat voor Paulus het aardse Jeruzalem een rol blijft spelen in de heilsverwachting. God blijft Zijn volk trouw. En God blijft de aarde trouw. Het Rijk van God draagt een concreet karakter. Jeruzalem is de stad waar de Verlosser in glorie zal verschijnen. Ook Galaten 4 : 26 vormt geen reden deze verwachting voor het aarde Jeruzalem los te laten. De auteur gaat hier in het spoor van Gerssen, Miskotte en Berkhof. Of je daar per se een chiliastisch kader voor nodig hebt is een tweede. Op dit punt laat het betoog nogal wat vragen open. Maar in de hoofdlijn van zijn exegese heeft de auteur me overtuigd, al blijven er in details, b.v. als het gaat over de tempel en de offers bij Paulus, vragen over.
Janse geeft met deze brede exegetische studie niet alleen veel materiaal in handen. Hij dwingt ook tot meedenken. Wat zijn boek betekent in de huidige vragen rondom de status van Jeruzalem is een vraag die de auteur zelf misschien nog eens wil beantwoorden. Het lijkt me voor het gesprek binnen de kerken van belang als hij de hoofdlijnen van dit boek nog eens in een gepopulariseerde versie zou weergeven en daarbij ook op de actuele discussie zou ingaan. Laten vooral de predikanten deze studie aanschaffen en verwerken. Voor de prediking en het toerustingswerk is dat van eminent belang.
Ede                A. Noordegraaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen