Van al zo hoge, van al zo ver

Ooit schreef Luther aan een vriend: 'Mijn lieve broeder, als wij christenen willen zijn, dan moeten wij eraan wennen dat de duivel ons altijd op een plaats lastig valt die al pijn doet, en dat hij ons gewoonlijk aangrijpt waar wij het zwakst zijn. Bezin u dan goed op het Woord van God. Want daarin heeft Christus beloofd dat Hij ons zeker wil verhoren. Het geloof moet echter niet gegrond zijn op wat men ondervindt of gevoelt, maar op wat men niét voelt en op wat - zoals Paulus dat noemt - onzichtbaar is.'
Met deze regels uit een brief van de Reformator begin ik vanavond mijn inleiding over 'Pastoraat, bouwsteen voor het gemeentelijke leven.' Dat doe ik, omdat deze regels van meet af ons duidelijk maken welk licht er over het pastoraat valt, moet vallen: dat van aanvechting en kruis. Bij 'kruis' denken we zowel aan het kruis van Christus als aan dat van de christen. Want in het kruis openbaart God Zich én verbergt Hij Zich.
Dit zeggen we tegen elkaar, opdat - ook van meet af - duidelijk is dat pastoraat niet één van de vele vormen van hulpverlening is, waarop mensen kunnen rekenen; een therapie onder tal van andere therapieën. Nee, pastoraat is van eigen rechte en van eigen kunne. Zij komt van al zo hoge, van al zo ver. Want zij welt op uit Gods Vaderhart. Zij is gefundeerd op Christus' volbrachte werk. Zij vindt plaats door de stuwkracht van de Heilige Geest. Het is de Drieënige God, voor Wiens aangezicht pastoraat plaatsvindt. Hij is altijd de Derde, of liever: de Eerste in het gesprek.

Complex
Is die hoge kom-af aan het pastoraat te merken? Soms. Maar meestal niet. Dan deelt het pastoraat in al het (klein)menselijke, in al het zondige, waarvan ook ons leven elke dag vol is. Dat kan ook niet anders. Want wij hebben een Heiland, Die - toen Hij hier op aarde was - niet voor niets elke dag te maken wilde hebben met de rauwe, zondige werkelijkheid, die van alle kanten op Hem afkwam en die Hij ook opzocht. Met andere woorden: de tijd waarin wij leven, weerspiegelt zich in ons pastoraat.
Ook vanavond willen wij in enkele woorden tegen elkaar zeggen in wat voor tijd wij leven: in een complexe tijd. 'Complex' is een woord uit het Latijn. Een van de oorspronkelijke betekenissen is: omvatten, omhelzen. Zo'n tijd is het: een tijd die veel omhelst, omvat. Zóveel dat de mensen zeggen: 'Laat mij zelf uitzoeken wat ik omarm en vastgrijp.' Het gevolg is dat het leven in allerlei parten en stukjes uiteenvalt: je bent vader in je gezin, penningmeester van de volleybalvereniging, organisator van de buurtbarbeçue, kerkganger op zondagmorgen, en noem maar op.
Maar deze terreinen hebben voor veler gevoel weinig tot niets met elkaar te maken. Ze staan los van elkaar. Dat is jammer, ontzaglijk jammer. Want dat maakt mensen gedeeld en ontheemd, ook al beleven ze dat lang niet altijd zo, zeker niet als ze jong zijn. Het maakt ook dat mensen op elk van die terreinen geen inmenging en geen aanwijzing dulden. Zij hebben zelf hun keuzes gemaakt. Anderen moeten dat respecteren.

Voeg het saâm
Dit alles doet ons Davids woorden in Psalm 86 op een eigentijdse wijze verstaan: 'Neig mijn hart en voeg het saam, / tot de vrees van Uwen Naam.' Inderdaad, er moet heel wat samengevoegd worden. Want hart en leven van veel jongeren en ouderen liggen uiteen, in ontelbare scherven. Dat wreekt zich. De bewijzen daarvan liggen toch voor het oprapen? Denk aan de disharmonie die in veel gezinnen heerst; aan de spanningen, waaronder menig huwelijk gebukt gaat; aan de burn-out in allerlei beroepen; aan de eenzaamheid van veel bejaarden; enz..
In deze (complexe) tijd, in deze (gevarieerde en verwarrende) samenleving zijn u en ik geroepen om ambtsdrager te zijn; geroepen om onder andere door middel van het pastoraat te bouwen aan het gemeentelijk leven; om harten van mensen samen te voegen tot de vreze van Gods Naam; om mensen aan de voet van Christus' kruis te brengen en hen te helpen hun eigen kruis te dragen; om op een wijze en verstandige manier om te gaan met mensen die hun eigen keuzes maken, keuzes die vaak individualistisch zijn en haaks staan op wat Schrift en Belijdenis ons aanreiken.
Nee, dat lukt mij niet (en u waarschijnlijk ook niet) als tal van vroegere dorpsdominees: kuierend - ik teken het wat Van de Hulst-achtig - gingen zij door de gemeente en kwamen achterom binnen; of ze raakten, leunend op hun fiets, langs de weg met een gemeentelid in gesprek. Dat het zo niet lukt, merk ik aan mijzelf; zij het in Nieuwerkerk meer dan in mijn vorige gemeente Den Ham. Denk aan de wat romantische tekening van dit dorp in de EO-gids net voor de vakantie. In deze Saksische gemeente, waar de 'eenheid des levens' en het corpus christanum nog redelijk intact zijn, was ik soms op de wat ouderwetse manier dorpspasto(o)r. Toch deed ik daar en doe ik nu - 't is maar een voorbeeld - negentig procent van mijn bezoekwerk op afspraak. Dat vind ik zelf het prettigst; het merendeel van mijn gemeente ook. Typisch iets eigentijds. Al zei een oude vrouw in Den Ham een keer tegen me, toen ik bij haar was, nadat ik telefonisch een afspraak met haar gemaakt had: 'Dominee, u had niet hoeven bellen, want wie bent maar eenvoudige burgerluue. U mag zo ook komen.'

Naar Jezus!
Maar telefonisch of niet, God bouwt ook anno 2000 Zijn gemeente. Hoe? Door (gewone) gemeenteleden op elkaar te betrekken. Ik vind het altijd weer verrassend en bemoedigend om te zien hoe in de gemeente mensen om elkaar geven en naar elkaar omzien, ook en juist in ónze tijd. 't Mangelt dikwijls aan veel in de gemeente. Maar als je ziet wat er wél is, dan mag je zeggen: God heeft bemoeienis met ons. Wellicht hebt u allemaal vanuit uw eigen ambtelijke praktijk er (mooie) voorbeelden van.
Komt daarin niet iets tot uiting van wat we in het evangelie lezen over de vier vrienden, die hun verlamde makker bij Jezus brengen? In deze geschiedenis uit Markus 2 lichten enkele aspecten op, die voor ons thema van wezenlijk belang zijn:
1. Mensen brengen elkaar bij de Heere Jezus, soms langs ongebruikelijke wegen. Daar is het ons in de gemeente van Christus toch om begonnen: om mensen bij de Heere Jezus te brengen en bij Hem te hóúden?! Daarop zijn alle activiteiten in en van de gemeente gericht, ook die van diaconaat en apostolaat, en - niet te vergeten - van prediking en catechese.
2. Vanwaar de hartstocht om elkaar bij Christus te krijgen? Omdat bij Hem vergeving en vernieuwing te ontvangen is. Met het oog op de vergeving zegt Christus tegen de verlamde: 'Mens, uw zonden zijn u vergeven.' En met het oog op de vernieuwing voegt Hij hem toe: 'Sta op en wandel!'
3. Dit alles is én aanvankelijk én uiteindelijk de taak en de opdracht van ieder gemeentelid. Die vier makkers waren om zo te zeggen gewone jongens: broers of neven of buren of klasgenoten van vroeger. Alle leden van Christus' gemeente zijn geroepen tot dienen en tot aandacht voor elkaar, en hebben derhalve een pastorale taak. Die taak is niet uitbesteed aan de kerkenraad; nee, die heeft iedere christen te verrichten. En dan iedereen natuurlijk naar de mate en overeenkomstig de gaven die hij ontvangen heeft.

Definitie 1
Aan de hand van deze geschiedenis laat zich een definitie voor pastoraat formuleren: Pastoraat is de zorg van de leden van Christus' gemeente, ten opzichte van elkaar, om én persoonlijk én gezamenlijk bij Christus te komen en te blijven, opdat zij van Hem vergeving en vernieuwing ontvangen.

Nieuwerkerk aan den IJssel               H. J. Lam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen