Meer dan het juridische

Terug op Hydepark. En terug in de hervormde synode. Beide feiten stemden diverse synodeleden vrijdag 22 september tijdens de eendaagse zitting dankbaar. 'Ik ben in hart en nieren hervormd en ga dat steeds meer voelen bij de gestage voortgang van het SoW-proces', zei ds. D. C. Floor. Het punt waarom het vrijdag draaide, was de nota 'Om de heelheid van de Kerk', door de commissie voor kerkordelijke aangelegenheden (KOA) aan de hervormde synode aangeboden.
Wat beoogde de KOA met deze nota, waarvan de inhoud vorige week in de Waarheidsvriend is weergegeven? Aan de classes en de kerkenraden duidelijkheid verschaffen over de verhouding tussen landelijke en plaatselijke kerk. Voorzitter dr. P. van den Heuvel onderstreepte dit nog eens voor aanvang van de beraadslagingen. 'In 1999 is de KOA uitvoerig ingegaan op de positie van hervormde wijkgemeenten in een verenigde kerk. De nu voorliggende nota bespreekt of je als hervormde gemeente kunt voortbestaan buiten de Hervormde Kerk. Als een gemeente immers niet mee wil of niet mee kan met de vereniging, moet dat toch kunnen, zo wordt vaak gedacht.'
Ds. Van den Heuvel vond het begrijpelijk dat deze vragen klinken, maar 'onze conclusie is dat een hervormde gemeente zich niet kan onttrekken aan een besluit van de synode.' Enige uren later bleek dat geen enkele afgevaardigde bij deze uitspraak kanttekeningen maakte. Aan het slot zei de KOA-voorzitter: 'Deze helderheid was nodig, omdat de kerk nooit eerder reageerde op vragen over de mogelijkheden tot afscheiding waarmee wij de laatste tijd voortdurend geconfronteerd zijn.' De hervormde ecclesiologie, de leer betreffende het kerk-zijn, werd op deze septembermiddag op Hydepark opnieuw vastgesteld. Dat betekent niet dat er geen vragen over bleven, voor de KOA, voor het moderamen van de synode, voor de bezwaarden.

Kanselboodschap
In enkele zinnen willen we proberen elke stem die klonk, weer te geven.
Ds. R. van Kooten, Soest (classis Amersfoort), zei in de huidige hervormde situatie het KOA-rapport van harte te onderschrijven en betuigde instemming met de inzet bij het werk van Christus, die Zijn gemeente vergadert. 'Als ménsen geen kerk stichten, mogen ze dan echter wel de grondslag verleggen, door elkaar tegensprekende belijdenissen op te nemen?' Ds. Van Kooten zag zich genoopt over de juridische situatie te spreken. 'Een gereformeerde kerk kan op grond van de gereformeerde visie op de kerk besluiten niet mee te gaan, terwijl een hervormde gemeente dat niet kan.' Hij diende een tegenvoorstel in: het moderamen op te dragen voor gemeenten die niet of nog niet willen fuseren alsnog een model te ontwikkelen, waardoor recht gedaan wordt aan hun bezwaren. Ook wilde hij dat de kerk het recht van splitsing bij fusie uit vrije wil van toepassing verklaart voor die (delen van) gemeenten die om des gewetens wil niet meekunnen. Hij diende hierover een motie in.
Ds. B. H. Weegink, (classis) Katwijk, noemde het een gemiste kans als de synode een pastoraal stuk verwacht en een juridisch stuk krijgt. 'Al behoor ik niet tot degenen die weglopen, hier wordt de stem gesmoord van degenen die niet mee kunnen.' Ds. Weegink zei wel iets te voelen voor een poldermodel, waarin we allen in rust en vrede wonen. Hij stelde voor de KOA-nota aan de gemeenten aan te bieden, maar tevens een herderlijk schrijven op te stellen, waaruit blijkt dat de onverbreekbare heelheid der kerk voor alle geledingen in de Hervormde Kerk in SoW wordt beoogd en bewaard, terwijl in een kanselboodschap opgeroepen zou moeten worden tot geestelijke bezinning inzake kerk- en gemeente-zijn.
Ds. D. C. Floor, (classis) Ede, vroeg met name hoe gemeenten op plaatselijk vlak hervormd kunnen blijven. (In bijgaand kader enkele passages uit zijn bewogen appèl). Hij diende een motie in waarin het moderamen wordt opgedragen om in gesprek te blijven met vertegenwoordigers van de bezwaarden met het doel om elkaar beter te verstaan en vooral elkaar vast te houden, om samen een weg te zoeken naar een goede oplossing, waarbij een breuk in de Ned. Hervormde Kerk kan worden voorkomen.
Ds. K. Vogelaar, (classis) Rotterdam, miste de billijkheid in de nota van de KOA. Geld mag geen dwangmiddel worden, maar dit wordt het wel. Zijn motie hield in dat als er onverhoopt een scheuring komt, de kerk zich ten aanzien van kerkelijke goederen niet zal baseren op formeel recht, maar voorop moet stellen wat rechtvaardig en billijk is.
Ds. H. J. Ekker, Broek in Waterland, (classis Edam), zei niet blij te zijn met de in juridisch opzicht goede argumentatie in de nota. Hij miste een argumentatie vanuit een stoere basis in de Schrift. Zijn motie, de laatste op deze middag, ging over het vruchtgebruik van gebouwen en goederen na een eventuele scheiding, als de fusie met de SoW-partners doorgaat.

Knelverband
Ds. J. H. Schrijver, (classis) Woerden noemde de vrees voor een breuk na de fusie terecht. Hij miste in de nota aandacht voor 'waarom' mensen in hun geweten niet meekunnen. 'Wat zijn de bezwaren tegen de verenigde kerk? U moet de obstakels wegnemen.' Ondertussen noemde hij het jammer dat bij de bezwaarden de katholiciteit van de kerk geen aandacht krijgt.
Ds. H. de Jong, (classis) Zwolle, sprak van een zwaar hervormd stuk, dat lijkt op een knelverband. 'Het stuk is eigenlijk te sterk en zal daarom weerstand oproepen. De synode moet niet alles doen om de gemeente schaakmat te zetten.'
Oud. A. A. Snijders, Monster (classis Delft), vond het jammer dat het stuk niet inging op de vraag wie bij een fusie de gemeenschap verbreekt. Hij had zich in Hoedemaker verdiept: 'Ook voor Hoedemaker mocht geen gemeente de band verbreken, zolang er een eenheid van belijden is.' Snijders sloot af met een vraag aan de synode: wat moeten ambtsdragers doen die zich in geweten aan het Woord van God, de oud-christelijke en gereformeerde belijdenissen gebonden weten, en niet kunnen erkennen en respecteren wat hiertegen strijdt? Zij willen de kudde niet loslaten, maar wijzen wel de fusie af.
Ds. P. van der Kraan, Bleskensgraaf (classis Alblasserdam), zei dat als Christus in de kerk de enige bisschop is, de kerk aan Hem getoetst moet worden. Hij vond dat deze nota vijftien maanden te laat verschenen was: 'In juni 1999 spraken we over de perforatie van gemeentegrenzen. Worden daarom in de nota geen dingen beleden, die we in de praktijk al hebben losgelaten? ' Hij verwees naar de 95.500 (!) perforaties die in 1999 gehonoreerd zijn.
Verder zei ds. Van der Kraan nergens gelezen te hebben dat de gereformeerden inzake het kerkrecht een wissel hebben omgezet. Hij vroeg de synode tot slot, als we met zoveel perforaties blijkbaar geen moeite hebben, op grond van de KOA-nota een constructie te bedenken waarbij we elkaar bevragen op de belijdenis. 'Of zijn we sommigen broeders en zusters in ons hart al kwijt?'
Diaken J. Eits, Maartensdijk (classis Utrecht), leest met zijn gezin momenteel uit het boek Daniël, waarin aan de koning gezegd wordt: 'Weet dat de wetten van de Meden en de Perzen gehandhaafd moeten blijven.' Hij vroeg de synode of gemeenten die niet meegaan met de fusie, als Daniël in de leeuwenkuil moeten. Wat hebben we misdaan, als we willen blijven bij de leer van Dordt?

Eenheid én waarheid
Ds. G. de Fijter, (classis) Kampen, vond de KOA-nota een goed stuk, maar had het gevoel terechtgekomen te zijn in de kamer van de notaris, waar de erfenis verdeeld wordt. Hij noemde het opvallend dat degenen die in 1986 tegen een federatie waren, nu hiervoor zijn en pleitte voor het zoeken naar de continuïteit, opdat die door iedereen verstaan wordt.
Ds. G. J. van der Togt, Bleiswijk (classis Zoetermeer), noemde de visie uit het KOA-rapport hartverwarmend. Hij las het als een preek met een toepassing voor de bezwaarden en vroeg om een uitbreiding van het theologische aspect in de nota.
Ds. M. A. Kuijt, Veen (classis Heusden) signaleerde dat de geest van Hoedemaker in de nieuwe kerk niet sterker wordt. In de nota miste hij de worsteling van de kerk inzake de waarheid. Hij wilde eenheid en waarheid bij elkaar houden: 'De synode onderstreept de eenheid, terwijl de orthodoxie de waarheidsvraag stelt.' Hij pleitte daarom voor een extra notitie over de gezonde leer.
Ds. P. L. de Jong, (classis) Rotterdam, noemde zich voorstander van Samen op Weg met iedereen. Hij vond het goed dat de nota naar de gemeenten ging, 'om allerlei kerkjuristen wat bij te scholen.' Toch kwam het stuk op hem gedateerd over: Zal de jurisprudentie in 2005 dezelfde zijn, als in 1905 (jaar van fusie in Schotland tussen de United Presbyterian Church en de Free Church, red.)? Ds. De Jong vroeg zich af of hier geen sprake is van blufpoker op hervormde basis en pleitte voor het ook toesturen van dit stuk aan alle gereformeerde kerkenraden: 'Het lijkt me goed met hen te communiceren dat het er in de nieuwe kerk hervormd aan toegaat.' Hij zei blij te zijn dat het moderamen met mensen van het Comité gaat praten, 'al gebeurt dit wat laat. Niet om de motie van De Visser - van Heijst te herhalen, want die is mislukt door de eigen onmacht van de bezwaarden. Wees zuinig op mensen met gewetensproblemen; zet daar geen juristen op.' Hij zei de motie van ds. Floor te steunen, 'die voorzichtig gesteld is.'
Oud.-kerkvoogd J. Rodink, Haarlem (Waalse gemeenten), ervoer een enorme teleurstelling bij alle dreigementen die hij hoorde. 'Wat blijft er hier over van het loflied?', vroeg hij.
Oud. P. van de Breevaart, H. I. Ambacht (classis Dordrecht), noemde het tijdstip van verschijning merkwaardig. Als een zaak onder de rechter is, is het niet gebruikelijk dat een van de partijen richtinggevende uitspraken doet. Ds. Van den Heuvel antwoordde later dat de zogenoemde kerkvoogdijkwestie een heel andere discussie is.

Uniekerk?
Oud.-kerkvoogd J. van Heijst, Bunnik (classis Zeist), adviseerde de synode niet automatisch te vertrouwen op de jurisprudentie uit de tijd van de Doleantie: de rechter zal redelijkheid en billijkheid als norm hanteren. Hij vroeg of het veel uitmaakte of we fusiekerk zijn of - om afscheiding te voorkomen - een uniekerk?
Ds. J. Harteman, Wezep (classis Hattem) zei dat de Schrift de plaatselijke gemeente en de bovenplaatselijke kerk bijeenhoudt. Soepelheid en stabiliteit geven waarde aan onze presbyteriaal-synodale kerkstructuur. Ds. Harteman zei een afkeer te hebben van een kerk die als instituut optreedt. Hij vroeg de synode of deze nota een schot voor de boeg was met het oog op de kerkvereniging, zoals in een Opinie-artikel in is het Reformatorisch Dagblad gevraagd was. Is er straks nog ruimte voor een andere ecclesiologie?
Ds. R. de Reuver, Boskoop (classis Alphen), zag de nota als een goed stuk van de KOA, maar daarin zit tevens het tekort. Hij vroeg zich af of het stuk niet te veel naar een antwoord is toegeschreven, miste de zelfkritiek en noemde het hervormder dan de Hervormde Kerk zelf. Ds. De Reuver was ook benieuwd naar de reactie hierop van de gereformeerde partner. De geest van de ingediende moties vond hij waardevol: de bezwaarden kun je toch niet met een dubbeltje de woestijn insturen (citaat ds. H. J. Ekker)?
Ds. J. Stelwagen, Veenendaal (visitatie-generaal), herinnerde aan het feit dat er op onverantwoorde wijze met afscheiding werd gedreigd. Daarom was deze goede voorlichting nodig. Maar nu wordt de nota weer als dreiging gezien. Naar zijn mening gaf die daar geen aanleiding toe. Niemand heeft de nota zelf tegengesproken.

Synodepreses ds. B. J. van Vreeswijk gaf aan dat een forse antwoordronde nodig is. Hij signaleerde draagvlak voor de nota, maar tevens veel vragen over de consequenties ervan. Hij achtte het wijs en pastoraal geboden de notitie rijper te maken, deze in theologisch opzicht uit te breiden. Dat betekende dat de ingediende moties aangehouden werden.

Verantwoordelijkheid
Op geestelijke wijze was de synode met een uitermate aangelegen en helaas ook actueel thema bezig. De diverse bijdragen waren inhoudelijk van aard. Dat maakt ons dankbaar. Ondertussen komt in de gedachten van velen een breuk dichterbij. Dat blijkt als je de vragen uit de moties op een rij zet: Kan de kerk het recht van splitsing uit vrije wil van toepassing verklaren? Kan de synode uitspreken dat bij een onverhoopte scheuring de kerkelijke goederen rechtvaardig en billijk verdeeld zullen worden? Kan de synode regelingen ontwerpen ten aanzien van vruchtgebruik van gebouwen na een afscheiding? Dat maakt ons vol huiver. In feite onwerkelijk als deze dingen gevraagd worden? Overigens ontbrak tijdens deze synodezitting het weerwoord. Vrijwel alle sprekers kwamen uit hervormd-gereformeerde richting. Wat zegt dit? Wordt de nood van bezwaarden kerkbreed gedeeld of is er slechts gelegenheid geweest om de zaken nog eens te verwoorden?
Terecht vroegen ds. De Fijter, ouderling-kerkvoogd Van Heijst en anderen om opschorting van de beraadslagingen. Naast deze nota van de KOA moet er meer gezegd worden. Al is de motie niet in stemming gebracht, hopelijk wordt het signaal uit de motie van ds. D. C. Floor, oud. R. Wahlbrinck en ds. P. L. de Jong wel opgepakt: blijf in gesprek met vertegenwoordigers van de bezwaarden, zoek elkaar te verstaan, houd elkaar vast, zoek een breuk te voorkomen. Ondertussen ligt hier eveneens een verantwoordelijkheid bij de bezwaarden.

Apeldoorn               P. J. Vergunst

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen