Boekbespreking

Michel van der Plas, Daarom, mijnheer, noem ik mij katholiek, uitgave Anthos/Lannoo, Amsterdam/Tielt, 643 pag., ƒ95,-.
Voor ons ligt een lijvige biografie over de bekende dichter Anton van Duinkerken, wiens eigenlijke naam Willem Asselbergs was. Van Duinkerken leek bestemd voor het priesterschap maar op de valreep koos hij na veel innerlijke aanvechtingen voor het schrijverschap. Hij werd een leidinggevend persoon van een nieuwe generatie rooms-katholieken, die zich manifesteerden in het tijdschrijft De Gemeenschap en gaf leiding aan het dagblad De Tijd. Voor de kerkleiding was hij gevaarlijk, maar in zijn literaire bezigheid, zijn lezingen, lidmaatschap van talloze commissies, oefende hij veel invloed uit op nieuw katholiek denken.
Van der Plas, zelf een schrijver van formaat en behorend tot de progressieve rooms-katholieke elite, heeft een uitermate boeiende levensbeschrijving neergezet. Het spreekt vanzelf dat de tekst gelardeerd is met gedichten van Van Duinkerken. De titel van het boek is ontleend aan de eerste regels van een gedicht, dat Van Duinkerken schreef onder de titel 'Ballade van den katholiek'. Daarin reageerde hij op de NSB-leider ir. Anton Mussert, die in 'Volk en Vaderland' schreef over 'den zich katholiek noemende Van Duinkerken':
'Jawel, mijnheer, ik noem mij katholiek.
En twintig eeuwen kunnen 't woord verklaren
Aan u en aan uw opgewonden kliek,
Die blij mag zijn met twintig volle jaren,
Als onze God u toestaat te bedaren
Van 't heil geschreeuw, geleerd bij de barbaren,
En als uw volksbeweging haar muziek
Toonzetten leert op ónze maat der eeuwen.
De roomsen hebben in de politiek
iets meer gedaan dan onwelluidend schreeuwen.
Daarom, mijnheer, noem ik mij katholiek.'
Zo volgen nog vijf bijtende strofen. Door het hele boek straalt heen - hoe kan het anders - dat Van Duinkerken katholiek was. Wie bevestiging zoekt van eigen protestantse visie late dit boek ongelezen. Op beslissende momenten is het typisch rooms-katholiek, met een joyeuze leefsfeer, zuiderlingen eigen. Wie kennis wil maken met één van de grote schrijvers in ons taalgebied, die ook maatschappelijke betekenis had, leze dit boek, waardoor men mede in aanraking komt met een keur van schrijvers uit diens omgeving. Bij zijn heengaan sprak de historicus J. Rogier over 'dit bewogen, omstreden, dikwijls in eigen netten verstrikte, dit exuberante en melancholieke leven'. In de begrafenisstoet 'schuifelde een delegatie mee van de Nijmeegse taxichauffeurs, van wie hij één der aardigste passagiers was geweest'.
Het boek van Van der Plas is literatuur op zich.

v. d. G.

Søren Kierkegaard, Of/Of, uitgave Boom, Amsterdam, 884 pag., ƒ135,-.
Kierkegaard (1813-1855) was de jongste zoon uit een gezin van zeven kinderen, waarvan er vijf stierven voor hun 33e jaar. Zijn vader was een zwaarmoedig man, een rijke notabel in Oslo, die in zijn jeugd God had vervloekt vanwege het armzalige bestaan dat hij als schaapherder leidde, waardoor hij in zijn beleving ook 'voor eeuwig verdoemd' was. Kierkegaard kreeg toen 'een stevig christelijk, door angst en schuld gedomineerde opvoeding'. Naar de wens van zijn vader ging hij theologie studeren, maar studeerde vervolgens ook literatuur en filosofie. Hij wilde toen breken zowel met 'de sombere wereld van het christendom' als met 'het filosofisch systeemdenken van Hegel'. Maar zijn filosofie werd inspiratiebron voor filosofen als Jaspers, Heidegger en Sartre. Onder pseudoniem schreef hij literaire teksten, waaronder het hiervoorliggende Of/Of (Enten-Eller), waarvan de ondertitel luidt 'Een levensfragment uitgegeven door Victor Eremita'. Victor Eremita is 'de overwinnende kluizenaar', hij die overwint in (of door) de eenzaamheid. Het gaat hier om twee verzamelingen stukken, 'de ene afkomstig van een messcherp estheet met sterk nihilistische teksten, de andere van een rechtschapen, moraliserend ethicus die in uitgebreide brieven de estheet van repliek dient'.
In het eerste deel bevindt zich o.a. 'Het dagboek van de verleider', gebaseerd op de levenspraktijk van Kierkegaard, toen hij zijn verloving met Regine Olsen wilde verbreken. Het tweede deel opent met een hoofdstuk 'De esthetische geldigheid van het huwelijk' en sluit af met 'De opbouwende gedachte dat wij tegenover God altijd ongelijk hebben'. De vertaling van dit werk van Kierkegaard is gebaseerd op de tweede druk van de uitgave, die in 1843 in Kopenhagen verscheen. Het boek biedt fundamenteel inzicht in het denken van deze wijsgeer, die ook grote invloed op theologen heeft uitgeoefend. De vertaler voorzag dit fraai uitgegeven werk van noten en verklarende aantekeningen.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen