Om het kennen van de psalmen

'In dit laatste artikel wil ik nog expliciet ingaan op de zaak van de Psalmberijming, dit met het oog op de verschijning van Psalmen in tweevoud en de presentatie daarvan op 4 november a.s. in Kampen. Over de hervormd gereformeerde identiteit heb ik al iets gezegd. Die identiteit is ook gekenmerkt door liefde voor de psalmen. De inhoud van de psalmen behoort tot het geloofsgoed van de kerk; de psalmen met de klacht en de jubel, de aanvechting en de uitredding, Gods zorg voor de mens en voor de volkeren, oordeel en vrijspraak, recht en genade. Het psalmboek is het enige liturgische geschrift dat als zodanig in de Schrift voorkomt. Alles wat dan ook dient om de psalmen te kennen, beter te kennen, en te leren kennen, valt toe te juichen.

             * * *

Er was de verwachting, dat bij de invoering van de nieuwe psalmberijming, de psalmen weer meer bekendheid zouden krijgen in gemeenten waar die was weggezakt. De eerlijke vraag, die we nu moeten stellen, naar de breedte van de kerk is: of dat echt is gebeurd? Heeft de nieuwe berijming een vaste plek gekregen in de gemeenten? Heeft het een plek gekregen in het hart van de gemeenten? Is deze als zodanig daar gaan beklijven, waar de psalmen buiten beeld waren geraakt? Ik weet dat niet. Ik heb daar geen afdoend antwoord op. Maar ik stel de vraag, want destijds was dat wel de verwachting.

Vraag
Daarom is het ook een vraag of de kennis van de psalmen bevorderd zal worden in gemeenten, waar juist de psalmen in ere zijn, wanneer op de nieuwe berijming wordt overgaan. Het gaat immers niet alleen om het (zondagse) zingen maar vooral ook om de kennis van de psalmen in de gemeente, in harten hopelijk ook van de mensen.
Ik heb eerder genoemd welke bezwaren er kleven aan de oude berijming. Ze zijn niet vrij van vreemde smetten. En in gemoede kan men lang niet alle verzen op de lippen van de leden der gemeente leggen. Hier ligt zelfs in toenemende mate een probleem. Maar die psalmen zijn in het algemeen genomen wel beklijfd in de generaties.
De psalmen, die we nu al meer dan twee eeuwen kennen, zijn geleerd op de scholen. Ik denk even aan mijn eigen kinderjaren terug. Op een 'gewone' christelijke school moest voor elke maandagmorgen een psalmversje geleerd worden. Je leerde, gelukkig, ook tal van andere prachtige liederen. Die psalmen en liederen zong je ook in het gezin. Het hele gezin deed mee. We zongen bij het orgel. Zo leerden we als kinderen, opgroeiend in een gezin, de psalmen. En in relatie met de school leerden we de psalmen. Ze kregen zo een plek in je leven. Ze kregen zo een plek in je hart. De psalmen, die in de jeugd werden geleerd, kwamen in andere omstandigheden van het leven later soms opeens naar boven. Ook andere liederen trouwens. In tijden van vreugde, maar ook in tijden van nood. Hoeveel mensen zijn niet met een psalm op de lippen gestorven?

               * * *

In de nota, die het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond na de verschijning van de Nieuwe Berijming in 1968 uitgaf, werd gezegd:

'De bestaande berijming is van zeer grote invloed geweest voor het geestelijk leven van de kerk. Met deze woorden hebben geslachten geleefd. Een volk heeft tot God gebeden met deze woorden. En in uitkomsten, in dagen van bevrijding, is met deze woorden de lof des Heeren gezongen. En nog zijn ze voor het persoonlijke leven van velen, van zeer velen, een onuitsprekelijke troost. Als dan ook in de proeve van de nieuwe berijming vele schonen psalmen, zonder ons inziens steekhoudende argumenten, zijn afgedankt, dan betekent dat een verarming. Dat mogen we de gemeenten niet aandoen en we mogen dat ons zelf niet aandoen.'

Vandaar dat het hoofdbestuur in die dagen een pleidooi voerde voor een psalmbundel 'in tweevoud'.

Leren
Leren de kinderen op de scholen vandaag nog op dezelfde wijze de nieuwe berijming als vroeger de oude berijming? En dan ook zo, dat het thuis wordt mee beleefd en meegeleerd en meegezongen? Is er ook nog die wisselwerking tussen kerk en school, zoals die er vroeger was? Daar komt bij, dat het leerelement vandaag veel minder in zwang is dan vroeger, hoewel het niet op alle scholen gelijk ligt. Wat wil ik hiermee zeggen? Het mag een zorg zijn, dat een nieuwe berijming, waar die is ingevoerd, tijd en kans krijgt om geestelijk te beklijven en te bezinken, om geestelijk gemeengoed te worden in een generatie.
Hier ligt een vraag, die ik stel los van begrippen als conservatisme of van progressiviteit, of van welke andere overweging dan ook. Het is een heel wezenlijke vraag. Het is een riskante zaak om aan een generatie psalmen te ontnemen, zonder dat de nieuwe generatie zich een nieuwe echt eigen maakt.

               * * *

Even een klein uitstapje. Als ik in m'n auto zit bij een radioprogramma, zit ik vaak luidop mee te zingen. De psalmen ken je allemaal. Ik heb ooit bij de EO gevraagd: Welk beleid is er bij u ten aanzien van de psalmberijming? Het beleid is (was), dat men de psalmen in de oude berijming uitzond in allerlei programma's, omdat die psalmen bekend waren bij de mensen, zodat de mensen die psalmen konden meezingen.
In grote steden hebben hervormd gereformeerde wijkgemeenten soms de nieuwe berijming ingevoerd. Ze zijn er soms na verloop van tijd op teruggekomen, omdat de nieuwe berijming onder de verouderende, vergrijzende gemeenteleven, geen kans meer kreeg om echt een plek in hun kennis te krijgen, terwijl de oude berijming bij die oudere mensen nog heel erg bekend was. Bij randkerkelijken vind je dat soms ook. Men kent de versjes nog van vroeger, de nieuwe kent men niet meer.

Nieuwe generatie
Intussen groeit er een geslacht op, dat om allerlei oorzaken (van buitenaf en van binnenuit) vervreemd raakt van taal en woordgebruik in vertaling en berijming, die lang gemeengoed waren, juist ook omdat het leerelement afnam. Er is dan ook in de kerk verscheidenheid gegroeid m.b.t. de gebruikte berijming. Die verscheidenheid dient zich vandaag ook meer en meer aan in de gereformeerde gezindte, ook in hervormd gereformeerde kring. We moeten er rekening mee houden, dat hier de verscheidenheid zal toenemen als het gaat om het gebruik van de psalmberijming. Daarom verschijnt ook de bundel Psalmen in tweevoud.
Ten eerste: om de psalmen in de gemeenten te bewaren, ook in de breedte van de kerk.
Ten tweede: om daar, waar men op nieuwe berijming is overgegaan, oude vertrouwde psalmen niet kwijt te raken. Ten derde: om ook voor een nieuwe generatie een alternatief te hebben voor die psalmen, die eigenlijk nooit (meer) gezongen worden.

Liefde
In Hebreeën 13 lezen we: 'dat de broederlijke liefde blijve'. Bij alle overwegingen rondom deze op zichzelf wel belangrijke maar toch niet principieel doorslaggevende zaak, is het het belangrijkste, dat, ook als visies hier divergeren, de broederlijke liefde blijve.
Is de psalmberijming als zodanig bepalend voor de hervormde gereformeerde identiteit? Ik zet nu de titel van dit verhaal in de vorm van een vraag. Dan moet ik zeggen: Ten principale niet! Ik hoop, dat uit deze artikelen begrepen is, hoe ik dit bedoel.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen