Visie van Kuitert en Den Heyer lijnrecht weersproken

Op 30 oktober is het rapport over 'christologie en verzoening' dat op de 'triosynode' van november/december a.s. besproken zal worden, vrijgegeven aan de pers. Het is een belangrijk rapport en wel om verschillende redenen:
1. nog niet eerder heeft een gezamenlijke vergadering van de drie synoden zich uitgesproken over zaken die zozeer het hart van het belijden raken (even afgezien van de besprekingen rond het ontwerp kerkorde)
2. diepgaande verontrusting inzake de opvattingen van theologen als H. M. Kuitert (over de Persoon van Christus) en C. J. den Heyer (over de verzoening) vraagt om een ondubbelzinnig belijdend spreken, waarbij de kerk vanuit het positieve belijden weert wat haar belijden weerspreekt. Ik herinner aan de reactie van de Gereformeerde Bond en de vele reacties van hervormde kerkenraden, evangelisatiebesturen en lidmaten op de Open Brief inzake verzoening die in de 'stille week' is verschenen. Daarnaast wijzen de bezwaarschriften die binnen de Gereformeerde Kerken (syn.) zijn ingediend, op een ongekend breed gedragen verontrusting over de theologische koers van bovengenoemde theologen en anderen met hen.
3. niet alleen een organisatie als het COGG (het Contact Orgaan voor de Gereformeerde Gezindte), maar ook de behoudende groeperingen binnen de kerken die samen op weg zijn, hebben gespannen uitgezien naar dit rapport en naar de behandeling ervan ter synode. Zal nu toch gaan blijken dat de kerken werkelijk staan voor wat ze officieel in hun belijdenisgeschriften belijden?

Veel goeds
Dit artikeltje wil niet meer zijn dan een bescheiden weergave van een eerste indruk. Het rapport Jezus Christus, onze Heer en Verlosser is gelukkig ruimschoots voor de vergadering van de 'triosynode' verschenen, zodat het niet in haast bestudeerd behoeft te worden. Het kan gelezen en herlezen worden en zo rustig op zijn merites beoordeeld worden. Dat verdient dit rapport ook. Het is een werkstuk dat theologisch wat voorstelt en inhoudelijk heel wat biedt. Er staan veel goede dingen in het rapport. Graag wil ik daarvan een aantal noemen, ook maar weer puntsgewijs. Tien verwijzingen in het kader van instemming met hier en daar een voor mij zwaarwegende kritische kanttekening (cursief gedrukt).

1. Duidelijk wordt aangegeven dat Jezus met de titel 'Heer' (Kurios) die Hem wordt toegekend op de hoogte van de God van Israël wordt geplaatst. 'Dingen die in oudtestamentische teksten aan God worden toegeschreven, kunnen nu ook van Jezus worden gezegd' (6). 'God en Jezus staan niet als twee losse personen tegenover elkaar, maar zij vormen een eenheid... Er is geen tijd en geen plaats waar God zonder Jezus en Jezus zonder God is. Het Woord dat bij God is en dat God is (Joh. 1 : 1) heeft de menselijke bestaanswijze aangenomen en heeft in Jezus als mens geleefd op aarde. Het eeuwige goddelijke Woord is de Zoon van de Vader' (8). Daarmee wordt de mensheid van Jezus volstrekt niet ontkend en wordt Hij evenmin beschouwd als een tweede God naast God of zelfs in de plaats van God.
2. In dit rapport wordt de Heere God op geen enkele manier aansprakelijk gesteld voor het kwaad. Op blz. 11 wordt gezegd: 'God heeft de hemel en de aarde niet slecht geschapen en het kwaad past niet in Gods koninkrijk. Toch stoten wij in de wereld en in onszelf op de realiteit van het kwaad'. Ik mis hierbij wel de nadrukkelijke erkenning van de zondeval waardoor wij - in Adam - Gods goede schepping hebben bedorven. De zondeval wordt niet ontkend, maar evenmin geleerd. Daarentegen worden de gevolgen van de zondeval helder benoemd: 'Wij kunnen niet leven zonder te zondigen en wij kunnen zelf onze zonden niet ongedaan maken' (12). 'Vanaf het begin van de menselijke geschiedenis hebben mensen zich van God en hun naaste afgekeerd en zichzelf gezocht. Daardoor zijn ze van God vervreemd. Alle mensen delen in dit van God vervreemde bestaan. Zo gezien is zonde een last en een macht waaraan wij ons niet uit eigen kracht kunnen onttrekken' (13).
3. Verzoening van de schuld wordt een centrale notie in ons geloof genoemd. 'Het Nieuwe Testament verkondigt ons het goede nieuws dat God ons in Jezus Christus heeft bevrijd van de schuld' (14). Menselijke verantwoordelijkheid (schuld) en goddelijke leiding zijn verstrengeld geweest bij de dood van Jezus. Hij is in de wereld gekomen om namens God het koninkrijk van God uit te roepen. Het menselijk verzet tegen deze aankondiging en aanspraak leidt uiteindelijk tot de dood van Jezus. Dan volgen in het Rapport de cruciale zinnen: 'Terwijl Jezus sterft aan het verzet tegen Gods heerschappij, wordt juist daardoor Gods heerschappij verwerkelijkt. Zo heeft God Jezus' dood in zijn bedoelingen opgenomen en een plaats gegeven in zijn plan. In deze zin heeft God gewild dat Jezus' dood tot ons heil zou dienen' (16). Dit is een zorgvuldige en knappe formulering. Maar naar mijn overtuiging zou hier meer gezegd moeten worden. De kerk heeft het gebeuren van de kruisiging van de Christus verbonden met Gods raadsplan, met het verkiezend welbehagen van voor de grondlegging der wereld. Vanuit Gods eeuwig voornemen om een groot volk het leven te behouden, is de zending van de Zoon naar de wereld opgekomen (Joh. 3 : 16). Hij is het Lam dat geslacht is van voor de grondlegging der wereld.
4. Terecht wordt gewezen op de veelheid en veelkleurigheid van de beelden die in het Nieuwe Testament worden gebruikt om de verschillende kanten van dit diepe geheimenis voor ons te doen oplichten. Wanneer we deze beelden eerbiedig naast elkaar laten staan, betekent dat niet dat er onderlinge tegenspraak of verwarring optreedt.
5. Er kunnen aan de verschillende uitspraken over de verzoening in Christus enkele hoofdlijnen worden ontleend. Deze zijn: (a) De verzoening is een daad van God, 2 Cor. 5 : 19. God neemt zelf het initiatief om de breuk in de relatie tot Hem te herstellen. Hij behoeft tot deze liefde niet van buitenaf bewogen te worden ; (b) In zijn liefde voor mensen blijft God rechtvaardig. 'Vergeving is iets anders dan kwaad door de vingers zien. Vergeving is een relatie van liefde en vertrouwen herstellen door het kwaad als kwaad te veroordelen en weg te doen' (20); (c) Om verzoening tot stand te doen komen, moet er echt iets gebeuren. Schuld moet op een concrete manier weggedaan worden; (d) Hier klinkt het evangelie van 'de vreemde ruil' en komt Jezus' plaatsbekledend werk aan de orde: 'Jezus leeft, lijdt en sterft voor ons en in onze plaats. Hij heeft ons van God vervreemde bestaan en Gods toorn daarover op Zich genomen. Zo heeft Hij Gods recht op ons bestaan erkend, ook het recht in de gestalte van de toorn. Hij heeft Gods oordeel over onze zonden gedragen. Hij heeft ons vrijgekocht van de vloek van de wet door voor ons een vloek te worden (Gal. 3:13)' (20). Op blz. 23 wordt hieraan nog toegevoegd dat God met ons een relatie wil van liefde en recht. Daarom is er in onze verstoorde verhouding tot Hem van onze kant een vorm van genoegdoening nodig, waardoor wij onze schuld erkennen en de schade herstellen. Mijn commentaar hierbij: hier wordt de visie van Den Heyer lijnrecht weersproken!
6. Gods rechtvaardigheid staat niet naast of zelfs tegenover Zijn liefde. 'Ook als God zijn rechtvaardigheid en zijn aanspraak op ons leven tegenover Jezus laat gelden, bewijst Hij daarin zijn liefde jegens ons' (21). Met de intentie van deze opmerking ben ik het eens, maar toch begin ik hier onrustig te worden. Wordt Gods rechtvaardigheid hier niet min of meer omspoeld door Gods liefde en wordt op deze wijze nog recht gedaan aan de realiteit van Gods toorn tegen de zonde, die zo groot is dat Hij, eer dat Hij de zonden ongestraft zou laten, die aan Zijn eigen Zoon bezocht heeft met de bittere en smadelijke dood van het kruis (Avondmaalsformulier)?
7. 'Een verzoend mens is een verzoenend mens, iemand die verbroken verhoudingen zo veel en zo goed mogelijk herstelt' (22). Zo kan verzoening met God onze andere relaties niet onberoerd laten.
8. Jammer vind ik het dat op blz. 23 niet duidelijk wordt gesteld dat ook de gelovigen onder het oude verbond reeds verzoening met God hebben verkregen dankzij het offer van Jezus Christus. De brief aan de Hebreeën leert toch duidelijk dat alle offers heenwezen naar het definitieve Offer, Jezus onze Hogepriester?
9. Op blz. 24 wordt gewezen op de verbanden waarin wij mensen staan: 'Zoals er een gemeenschappelijkheid is in de zonde, is er ook een gemeenschappelijkheid in verzoening' (onder verwijzing naar Rom. 3 : 23, 24; 1 Cor. 15 : 22 en 2 Cor. 5 : 15).
10. Er wordt ook kort aandacht gegeven aan de mystieke dimensie van het christelijk geloof. 'Geloven is meer dan de vruchten van Jezus' werk genieten, het is gemeenschap en vereniging met Hem zelf. Deze gemeenschap verandert en vernieuwt ons leven van binnenuit' (24). Hier had de gelegenheid aangegrepen moeten worden om de noodzaak van het toe-eigenende werk van de Heilige Geest te beklemtonen: alleen door een waar geloof dat ons met hart en ziel aan Christus verbindt, hebben we metterdaad deel aan de verzoening die in Hem tot stand is gebracht.

Het rapport bevat nog meer interessante zaken. Ik kom daar graag op terug.

Veenendaal               J. Hoek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen