Boekbespreking

Jan Bank en Maarten van Buuren, 1900 Hoogtij van burgerlijke cultuur, uitg. Sdu, Den Haag, 622 pag., ƒ135,-.
Dit boek verschijnt in een reeks Nederlandse cultuur in Europese context, waarin de geschiedenis vanaf de Vrede van Münster tot de hedendaagse verzorgingsstaat wordt verteld aan de hand van de thema's: literatuur, kunst, onderwijs, religie, filosofie en wetenschap. Het is het derde deel van een vijfdelige serie. Dit deel, met 1900 als ijkpunt, start met een hoofdstuk 'Feesten en beelden van het vaderland', waarin wordt ingezet met de inhuldiging van Wilhelmina. In de volgende hoofdstukken komen aan de orde 'Nederland en de wereld' (o.a. 'De boeren en hun stamverwanten'), 'Stedelijke ordening', 'Gemeenschapskunst' (o.a. 'Het Rijksmuseum en de stijlenkwestie'), 'Zo nadert men de geest' ('Van symbolische naar vroegabstracte schilderkunst'), 'De dageraad van de volksopvoeding' (o.a. 'Het lyceum'), 'Hoger onderwijs en natuurwetenschappen' (met belangrijke ontdekkingen), 'De toekomstige eeuw der psychologie', 'Godsdienst: protestantisme' (domineesland, moderne theologie, neocalvinisme, kerkenbouw en cultuur), 'Godsdienst en emancipatie: jodendom en katholicisme' (Joodse gemeenschap, katholieke kerkenbouw, cultuur en 'geestelijke leiding'), 'Utopisten en socialisme' (o.a. het mystiek socialisme van Herman Gorter en Henriëtte Roland Holst), 'Decadentie en antidecadentie in de Nederlandse poëzie', 'Vrouwenleven' en 'Stadscultuur'.
Een boek met zo'n variëteit aan thema's laat zich moeilijk grondig bespreken. Maar, samen met de andere delen, vormt dit werk een monumentaal standaardwerk over onze cultuur. Alleen al de lijst van geraadpleegde literatuur is indrukwekkend. Met bijzondere belangstelling lazen we behalve het hoofdstuk over natuurwetenschappen, de bijdrage over het godsdienstige leven. Onder de geraadpleegde literatuur treffen we de namen van o.a. C. Augustijn en J. Vree ('Abraham Kuyper: vast en veranderlijk'), H. Bavinck (over Chantepie de la Saussaye), K. A. Beversluis (over de vrijzinnige hervormde beweging), G. J. R J. Bolland, F. G. M. Broeyer ('De predikantsopleiding in de negentiende eeuw'), R A. de Genestet, Gerard Huls ('De dienst der vrouw in de kerk'), J. A. de Kok ('Nederland op de breuklijn Rome-Reformatie'), D. Th. Kuiper (over de geref. wereld tussen 1820 en 1930), A. Kuyper, A. de Lange (o.a. over J. H. Gunning, 1829-1905), J. J. van Oosterzee ('Uit mijn levensboek'), K. H. Roessingh ('De moderne theologie in Nederland'), Jan Smelik (over het stichtelijk lied), M. J. A. de Vrijer (over J. H. Gunning jr.), J. P. Zwemer ('In conflict met de cultuur').
Het boek bevat onder het hoofd 'Neocalvinisme' een verzameling thema's, waaronder bevindelijkheid en afscheiding, naast Doleantie en Vrije Universiteit en hervormde rechtzinnigheid. Dat had qua systematiek betreffende de indeling beter gekund. Overigens komt het geding tussen Kuyper en Hoedemaker in dit deel goed tot z'n recht. Waarbij t.o.v. de Gereformeerde Bond bij de oprichting in 1909 (1906) terecht twee stromingen worden onderscheiden: één die zich op Kuyper oriënteerde en één die de hele kerk in het vizier bleef houden. Ook dit wordt niet in detail uitgewerkt. Uiteraard wordt een dergelijk werk met zoveel thema's ook weer bepaald door selectie. Dat neemt niet weg dat we hier te maken hebben met een waardevolle uitgave, die er ook qua uitvoering zijn mag.
Zeer aanbevolen.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen