Een rebbe onder bonders

Het fundamentele verschil tussen beide ligt in de belijdenis van Jezus als de Messias. Dat ingrijpende verschil is al twintig eeuwen oud en wordt in welke ontmoeting dan ook niet overbrugd. Over de verschillen wilde rabbijn Jacobs echter liever niet praten: 'Dat heeft geen zin'. Nochtans kwam hij tot de uitspraak, dat de verhouding tussen orthodox jodendom en orthodox christendom 'per definitie' goed moet zijn. Hoe is dat te verklaren? Want in de geschiedenis zijn er vele dieptepunten in die relatie aan te geven. Dat heeft vooral te maken met historische (wederzijdse) bejegening. In de ontmoeting behoeft het diepgaande verschil niet te worden vermeden. Maar er is wel een weg van vertrouwen nodig om hierover diepgaand met elkaar in gesprek te zijn. Laten we eerst maar spreken over dingen, waarover we het eens zijn, zei Jacobs. Ook over de historische gebeurtenissen als kruistochten en inquisitie wilde hij niet spreken. Mogen die overigens wel - zo vroeg hij - op rekening van 'orthodox christendom' worden geschreven?

Normen en waarden
We zijn het eens - zei Jacobs - als het gaat om de noodzakelijke strijd tegen het verlies van normen en waarden, tegen de verloedering van onze samenleving. En wel omdat we niet bij 'menselijke ratio en gevoelens' te rade gaan maar omdat normen en waarden bepaald worden door het Woord van God. Hij hekelde geestelijke leiders, die bij de vraag of iets al of niet aanvaardbaar is, nauwelijks over God spreken. Hun gevoel bepaalt de richting. Jacobs vroeg zich af wat in zo'n geval het verschil is tussen een geestelijke en een maatschappelijk werker. Dat orthodox jodendom en orthodox christendom beide uitgaan van het Woord van God, noemde hij een belangrijke overeenkomst.
In dit verband sprak hij over de eigen weg van beide. In de joodse traditie wordt het zo gezien, dat bij de doortocht van het joodse volk door de Schelfzee er voor elk van de stammen een eigen weg, een eigen tunnel was, maar het doel was hetzelfde. Zo bewandelen joden en christenen elk een eigen pad, wilde hij zeggen, maar het is God, die aan beide de richting aangeeft en zegt hoe de weg moet worden bewandeld.

Voortzetting?
Jacobs bestreed de gedachte, dat het christendom een voortzetting zou zijn van het jodendom. Het jodendom kent toch immers alleen het Oude Testament en het christendom borduurt daar in het Nieuwe Testament op verder? Dat is maar ten dele zo. Want in het jodendom geldt niet alleen de schriftelijke overlevering maar ook de mondelinge overlevering, die wel in de Talmoed steeds is vastgelegd maar ook doorgaat. Schriftelijke overlevering alleen is niet voldoende, want dan stuit men toch steeds weer op interpretatieverschillen: wat wordt bedoeld met wat er staat? Jacobs stelde dat de joodse religie voor negentig procent is gebaseerd op de mondelingen leer, die op de Sinaï aan het volk werd gegeven. En daarom is het christendom naar zijn mening 'slechts ten dele' een voortzetting van het jodendom.

Messias
Ds. C. Blenk wilde, in de korte bespreking, die op de causerie volgde, nu eens niet direct de vraag aangaande de Persoon van Jezus stellen, maar stelde dat in het Oude Testament toch ook de Heilige Geest als goddelijk Persoon voorkomt. De rabbijn vond van niet. De joden lezen hier de Schrift anders: De vlam van de Heilige Geest is de menselijke ziel, die ieder mens heeft. Zou Jacobs de vraag van Blenk bevestigend hebben beantwoord, dan zou de vraag van de Drie-eenheid opkomen. Hebben de joden immers niet altijd gezegd, dat zij maar één God aanbidden en de christenen drie?
Toen ondergetekende toch de vraag stelde hoe joden het ervaren, dat christenen van overtuiging zijn dat de Messiaanse verwachting van het Oude Testament in Christus is vervuld, leek Jacobs dat van ondergeschikte betekenis te achten. 'Als we maar bij hetzelfde uitkomen.' Daarachter ligt, dunkt mij, de joodse visie dat het Messiaanse rijk van vrede en gerechtigheid de hele wereld zal omvatten. Toen ds. M. A. van den Berg nochtans stelde dat hij hem graag uit zijn tunnel wilde halen, was zijn reactie, dat hij de vraag goed begreep maar dat hij helemaal niet 'vast' zat.

Begin
Een dergelijke, als gezegd unieke ontmoeting, had iets voorlopigs. Rabbijn Jacobs sprak met grote terughoudendheid als het over de verschillen ging. Een der deelnemers merkte na afloop op, dat mensen als Pinchas Lapide en wijlen prof. dr. David Flusser verder gaan en openhartiger zijn wanneer het om de Persoon van Jezus gaat. Maar als gezegd, een dieper gesprek vraagt om een diepgaander ontmoeting dan in een grote bijeenkomst mogelijk is. Het is al heel wat als blijkt dat er gesprek en vertrouwen is.

              * * *

Ooit zei Jacobs in ander verband, dat hij als orthodoxe jood dichter staat bij orthodoxe christenen dan bij het liberale jodendom. Hij veronderstelde dat orthodoxe christenen ook meer raakvlakken hebben met orthodoxe joden dan met vrijzinnigen als Kuitert. Dat geldt zeker als het de Godsopenbaring betreft, de belijdenis dat in het Woord de Eeuwige God Zich aan mensen bekend maakt.
De dialoog moet verder gaan. Dr. S. Gerssen sprak altijd over getuigende dialoog. Het gaat niet om de verschillende wegen van christenen en joden maar om de ene weg van de ene Messias naar het ene Rijk, dat in volle heerlijkheid komt.

v. D. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen