Actualiteiten in kerk en samenleving

I. PROMOTIE DR. H. DE LEEDE

Sinds dinsdag 6 februari mag ds. H. de Leede, rector van het hervormd seminarie, zich doctor in de theologie noemen. Hij promoveerde in Leiden op een proefschrift, getiteld Waarachtig mens-zijn: sterven of streven ('in gesprek met Hans Küng over de verhouding van christen-zijn en modern menszijn'). Op dit moment onze hartelijke felicitatie aan de 'kersverse' doctor, zoals dat heet. Het proefschrift zal in deze kolommen nader worden besproken.
Aan enkele bijgevoegde stellingen gaven we aandacht in Globaal bekeken (10 januari). Eén stelling kreeg bijzondere aandacht. Dr. W. Verboom ging daar in zijn vraag bij de promotie op in. Daarin stelde De Leede - ik zeg het met eigen woorden - dat in het huidige 'verstaan van de werkelijkheid' - natuurwetenschappelijk na het wereldbeeld van de zestiende eeuwse natuurwetenschapper Copernicus en na het evolutionisme - de reformatorische theologie de mogelijkheid heeft om aan 'moderne mensen' het kader aan te reiken om God te ervaren in de culturele context van vandaag, en wel vanuit een door de Heilige Geest gestempeld verstaan van Gods werk in de werkelijkheid. Dat houdt echter wel in, aldus de stelling, dat de reformatorische theologie het oude model 'van (een volmaakt goede) schepping-zondeval-heilsgeschiedenis-verzoening in Christus-voleinding, theologisch loslaat'.

De vraag van dr. Verboom
Hier volgt de letterlijke tekst van de vraag van Dr. Verboom.

'Uw proefschrift heb ik met veel waardering gelezen. Ik vind het niet alleen boeiend vanwege de thematiek, maar ook heel belangrijk omdat u probeert vanuit een reformatorische traditie op zinvolle wijze midden in de cultuur van vandaag te staan. Zoekend en tastend naar een weg vooruit, in gesprek met anderen.

Maar om nu maar meteen tot discussie te komen. Graag wil ik een vraag stellen bij stelling 6 bij uw proefschrift. Daarin stelt u dat in een post-copernicaans, evolutionistisch verstaan van de werkelijkheid, zoals de mens van vandaag die ervaart, de reformatorische theologie, vanuit een pneumatologisch gearticuleerd verstaan van Gods werken in en aan deze werkelijkheid, aan moderne mensen een kader geeft om God te ervaren in onze culturele context. Tot zover kan ik met uw stelling mee gaan, gezien de hoofdstukken 4 en 5 van uw proefschrift. Hoewel ik liever de uitdrukking "moderne mensen" zou vervangen door "moderne gelovige mensen." Maar dan rijst mijn vraag. U bent van mening dat deze pneumatologische inzet impliceert dat het oude paradigma van een periodisering van een (volmaakt goede) schepping - zondeval - heilsgeschiedenis - verzoening in Christus - voleinding, losgelaten wordt. Ja, en daar heb ik nou een probleem mee. U neemt daarmee - als ik u goed begrijp- afstand van de trits: schepping - zondeval- verlossing. Wat ik allereerst aanvechtbaar vind, is, dat u zegt, dat deze trits om bijbels- theologische, om godsdiensthistorische en natuurwetenschappelijke redenen onhoudbaar is (p. 251), maar vervolgens niet zegt, waarom dit dan onhoudbaar is. Zo krijgt u mensen, die moeite hebben met uw opstelling niet gauw mee. Mij althans niet. Maar vervolgens is het voor mij de vraag of u zelf niet komt te zitten met deze afwijzing van de trits, als u herhaalde malen benadrukt dat het kwaad in de wereld er bij gekomen is (172, 227). Inderdaad, daar ben ik het mee eens, want anders krijg je grote problemen met de Godsleer en de goede schepping. Daarom zou ik de trits willen handhaven. Ik zou trouwens niet weten waarom een pneumatologisch gearticuleerd trinitarisch verstaan van Gods werken in deze werkelijkheid geen kader meer kan bieden voor de mens van onze tijd, met behoud van de trits. Of je moet zo in de vooruitgang van de mensheid geloven, maar dat doet u niet, want u spreekt voortdurend over de breuklijnen van de zondeval (253, 255, 263, 267). Waarom moet de trits dan toch sneuvelen? Ik wil u daarom voorstellen om die laatste zin in stelling 6 te laten vallen. Ik ben benieuwd of u mijn voorstel als antithese aanvaardt.'

Noodzakelijk vervolg
Deze kwestie leidde direct na de promotie reeds tot (verhitte) theologische gesprekken. Het gaat hier om de vraag of de schepping goed was en het kwaad er door de zondeval daarna ingekomen is of dat het kwaad reeds in de schepping zelf aanwezig was. Het laatste wordt door allerlei theologen voorgestaan, o.a. door prof. dr. A. van de Beek, in zijn boek De schepping. Dr. de Leede lijkt zich blijkens deze stelling in de rij van deze theologen te voegen. Hier ligt dan nu een zaak, die in hervormd gereformeerde kring diepgaand zal moeten worden doorgesproken, juist ook met het oog op de consequenties in de prediking. De vraag van dr. Verboom in deze is duidelijk. We maken deze vraag tot de onze.

II. EEN TOER VAN DE SoW-KERKEN

Bij de dagelijkse post was er een nieuwe uitgave, Toer. 'Impulsen voor gemeente-zijn luidt de ondertitel'. Het visitekaartje van dit nieuwe orgaan, dat onder verantwoordelijkheid van het Bureau Voorlichting Toerusting KTO (Kerk, Theologie en Onderwijs) van de SoW-kerken verschijnt, beoogt 'Toerusting-nieuwe stijl'. Het eerste nummer zet direct in met het meest omstreden thema, dat zich denken Iaat, Zegen vieren- over het zegenen van levensverbintenissen. Het eerste artikel 'De vraag van een zegen' gaat uit van de inzegening van zowel een man-vrouw als van een man-man en een vrouw-vrouw verbintenis. In het tweede artikel gaat het over een gemeente (Colmschate/Schalkhaar), waar een homorelatie al ingezegend wordt. Het derde artikel handelt over de gemeente Prinsenbeek, waar men 'geen afwachtende houding' aannam 'inzake accepatie van homosexualiteit' en de consequenties daarvan in de gemeente. Vervolgens gaat het om de doop van een kind van een lesbisch paar in de gemeente Winsum. Dan is er een artikel 'Over liturgische formuleringen bij zegenvieringen'. En tenslotte, na nog wat kleinere bijdragen uit de (geaccepteerde) praktijk, volgen nog 'Aandachtspunten voor kerkelijk beleid'.

Remmen los

Het zint mij niet uit de inhoud te citeren. Het geheel wil ik typeren als een alle-remmen-los nummer als het gaat om acceptatie van andere (ingezegende) relaties dan het huwelijk. Moeizaam hebben de SoW-kerken tot heden gediscussieerd over de kwestie van het huwelijk en de zogeheten alternatieve relaties, in verband met de kerkorde voor de verenigde kerk. Op synodaal niveau is men er niet uitgekomen, zodat een paragraaf over het huwelijk ontbreekt. Tijdens de vergadering van de triosynode op 13 november 1997, toen gebleken was dat een paragraaf over het huwelijk onmogelijk was, is op voorstel van ds. B. J. van Vreeswijk wel een verklaring aanvaard, waarin werd uitgesproken, dat het huwelijk 'als een verbond van liefde en trouw voor Gods aangezicht en daarin beeld van de relatie tussen Christus en zijn gemeente heilig gehouden behoort te worden', terwijl tegelijk 'met pijn' werd vastgesteld, dat er in haar midden geen eenstemmigheid was 'over andere levensverbintenissen als een verbond van liefde en trouw voor Gods aangezicht'.

De triosynode is ook op dit punt tot op het bot verdeeld. En dan is er opeens een orgaan van een officieel orgaan van dezelfde SoW-kerken, dat uitdagend en schaamteloos de problematiek aanpakt, daarmee velen in de kerk(en) schofferend, die hier hun ernstige principiële bezwaren hebben. Zelfs maar het vermóéden van een tegengeluid ontbreekt. Daar komt nog bij dat de leiding van de kerk(en) - zo bleek me bij navraag - van deze 'toerusting-nieuwe stijl' niets afwist. Hier komt tot uitdrukking wat de gevolgen zijn van het ineenvlechten van 'de arbeidsorganisatie', voorafgaand aan de ene, door ambtelijke vergaderingen geleide kerk. Een orgaan als KTO heeft kennelijk vrij spel of meet zich de vrijheid aan om vrij spel te hebben. In de broze porceleinkast van het SoW-gebeuren is het onbegrijpelijk, dat verantwoordelijken voor deze uitgave, de euvele moed hebben gehad dit themanummer uit te brengen, op kosten van de kerk(en), vergezeld van 'een officieel persbericht van de Samen op Weg-kerken'. Ook wie de opvattingen van de scribenten en de redactie huldigt, zou toch moeten weten dat dit kerkelijk niet kan.

Antigetuigenis
Dit nummer verschijnt kort nadat christenen op een breed vlak in de politiek zich hebben verzet tegen het bij wet geregelde homohuwelijk. De kerk geeft hier nu een anti-getuigenis, laat politici, die de norm van de Schrift willen laten gelden in de kou staan en stimuleert de visie bij de paarse overheid, dat zij zich in haar beleid ook op 'andere christenen' beroepen kan. In het Toernummer sluit ds. Lydia A. van Ketel af met een hoera, omdat haar probleem is opgelost. Het homohuwelijk is immers wettelijk geregeld. 'Het ja-woord, dat in de kerk klinkt, is een bevestiging van het ja-woord tegenover de ambtenaar van de burgerlijke stand', roept ze in dankbaarheid uit. De omgekeerde wereld! Voor de pijnlijke en overteerbare zaak van de verschijning van dit nummer zijn de drie kerken, die in het verenigingsproces betrokken zijn, gelijkelijk verantwoordelijk. De verschijning van dit blad is een zwarte bladzijde in het kerkelijk leven. Beschamend!

III. DE VERKIEZINGEN IN ISRAËL

De verkiezingen in Israël hebben een ware aardverschuiving teweeg gebracht. Veel Israëli's zijn in hun ziel gespleten geweest bij de afweging op wie ze hun stem zouden uitbrengen. Zij, die geen keus konden maken, bleven thuis. Mensen die nooit anders hadden gestemd dan op de Arbeiderspartij stemden nu op Likoed, hoezeer ook Sjaron in de ogen van velen een besmet blazoen heeft. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor het bloedbad in de Palestijnse kampen Sabra en Shatila in 1982 in Libanon in de zeventigerjaren. En was hij het niet die provocerend de tempelberg beklom en daarmee in feite de tweede intifada uitlokte?
Nochtans kreeg Ehud Barak de rekening gepresenteerd van een halfjaar zwalkend beleid. Hij mag dan een goede generaal geweest zijn, zijn politieke kwaliteit bleek onvoldoende te zijn. Het is hem tot zijn schade aangerekend, dat hij bereid is geweest grote concessies te doen aan de Palestijnen aangaande Jeruzalem, het hete hangijzer in de brandhaard van het Midden- Oosten. Zelfs de weduwe van wijlen premier Rabin, de wegbereider voor het vredesproces, heeft kort voor haar dood niet nagelaten kritiek te leveren op Barak vanwege zijn Jeruzalem-beleid. Dat nochtans de Palestijnen de door hem geboden hand niet hebben aangegrepen, toonde aan, dat waar hun één hand wordt gereikt zij er twee willen hebben.

Nu de wacht in Israël is gewisseld, zal moeten worden onderhandeld met een man van rechte lijnen. Kennelijk heeft Israël daarin meer vertrouwen dan in een heen en weer beleid als door Barak is gevoerd, en acht men daarom zijn politiek besmette verleden verjaard. Vrede wordt nog altijd gesloten tussen vijanden, niet tussen vrienden. Heldere uitgangspunten bevorderen heldere resultaten. De wereld kijkt sceptisch toe. Maar het zou niet voor het eerst zijn, dat een rechtse premier het meest weet te bereiken. Dat momenteel zelfs de beweging Vrede nu, die altijd de twee kanten van het conflict in het oog heeft gehad, nu zegt het niet meer te weten, is illustratief voor de diepe impasse, waarin Israël zich bevindt.

Onderbelicht
Eén zaak is in de berichtgeving alhier aangaande de oorzaken van de nederlaag van Barak onderbelicht gebleven. Barak lag niet alleen onder vuur om zijn beleid aangaande het vredesproces. Vorig jaar - ik schreef er uitvoerig over tijdens mijn verblijf in september in Israël - was er in Israël felle discussie over voorstellen van Barak om de sabbatswetten af te schaffen. Daarmee kreeg hij niet alleen de orthodoxie en politiek 'rechts' tegen zich maar ook velen uit zijn eigen partij. Zijn voorstellen raakten diep de joodse identiteit van de staat Israël. Naar mijn overtuiging heeft de opstelling van Barak in deze hem ook vele tegenstanders bezorgd. Het is niet alleen het vredesproces, dat hem tot grote verliezer maakte. De vraag is hoe veilig bij hem de joodse identiteit van de staat was.

Israël gaat ongetwijfeld ook onder Sjaron een moeilijke tijd tegemoet. Dat een zo grote meerderheid van kiezers Sjaron stemde maakt echter duidelijk, dat men bij hem de joodse identiteit en de belangen van de staat meer gewaarborgd achtte dan bij zijn politieke tegenstander. De tijd zal het leren of Sjaron vrede zal weten te sluiten. De Grote Vrede van Israël ligt niet in handen van politieke leiders. Ze zijn mede wel verantwoordelijk voor het bereiken van de politieke vrede van land, stad en staat. Voor die Grote Vrede en die politieke vrede bidden we.

IV. INTERNETHEILIGE

De geestelijke en zedelijke gevaren van Internet houden her en der de gemoederen bezig, met name ook in orthodox-protestants Nederland. Er zijn filternetten om gevaren in te dammen. Maar uiteindelijk is het de gebruiker zelf, die verantwoordelijk is voor de weg, die wordt gekozen. Die keuze wordt in vele gevallen dubieus geacht. Ook Rome is er niet gerust op. De website van het bisdom Den Bosch alhier meldde recent, dat het Vaticaan overweegt 'een beschermheilige' aan te duiden voor computergebruikers. Vastgesteld werd, dat daarvoor het meest in aanmerking komt de in 556 geboren Isodorus van Sevilla. Dat bleek de Paus al in 1998 te hebben geregeld. Wie de website raadpleegt, kan dan ook een gebed aantreffen, waarin om bewaring voor gevaren wordt gebeden. Hier volgt het, louter ter informatie, zoals het in een dagblad stond afgedrukt:

'Almachtige en eeuwige God/die ons naar Uw evenbeeld hebt geschapen/en ons heeft verzocht te streven naar al wat goed, waar en schoon is/speciaal in de goddelijke persoon van Uw eniggeboren Zoon, onze Heer Jezus Christus/geef ons, zo smeken wij U / dat wij, door de voorspraak van de Heilige Isodorus, bisschop en doctor/ gedurende onze reis op het internet/onze handen en ogen alleen dirigeren in de richting die U behaagt/en dat we alle zielen die we daar tegenkomen/met goedertierenheid en geduld zullen bejegenen/Dat bidden wij U door Christus onze Heer. Amen.'

Het is onnodig te zeggen dat we als protestanten van de dienst, liever van de voorspraak van een vermeende heilige geen gebruik zullen maken. Maar neem de heilige Isodorus uit het gebed weg en de in het gebed genoemde zaken zijn ook voor protestanten herkenbaar. Protestanten kennen geen gecanoniseerde heiligen. Zij geloven wel in engelen als gedienstige geesten. We spreken ook over beschermengelen. Welnu, zou er voor de gebruiker van de gevaarlijke digitale snelweg niet om een beschermengel gebeden moeten worden? Want er zijn klippen en ravijnen te over.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen