'De koning zelfs wordt van het veld gediend' (Pred. 5: 8b)

Laat ik voorop stellen dat ik geen deskundige ben. Voor boerenbloed in mijn aderen moet ik een paar generaties terug in de tijd. En wat zich nu allemaal afspeelt in de agrarische wereld en hoe dat verband houdt met een veel groter economisch systeem, dat is zo'n ingewikkelde materie, daar heb ik ook geen kaas van gegeten. De lezers van de Waarheidsvriend zullen ook niet verwachten dat in dit weekblad dé oplossingen aangereikt worden. Als ik het waag om door middel van dit artikel bezinning op gang te brengen, dan is dat, omdat ik hier midden tussen de boeren woon. Kootwijkerbroek is een agrarische gemeenschap. Hoewel het aantal boeren dat uitsluitend van het boerenbedrijf leeft steeds kleiner wordt. Het is geen teken van weelde, dat boeren parttime een baan elders hebben en daarnaast hun eigen bedrijf beheren. De problemen in de agrarische sector leven heel nadrukkelijk in de Kootwijkerbroekse gemeenschap en ook binnen onze kerkelijke gemeente.
Nogmaals, ik ben geen deskundige op dit gebied, maar als predikant heb je ermee te maken en leef je er middenin. Al naar gelang de windrichting zitten wij soms in de lucht van varkens, dan weer in de lucht van kippen en van tijd tot tijd waait er een gierlucht over de weg heen in onze richting.

Imago
De agrarische sector is in het nieuws. Dat komt nu vooral door de mond- en klauwzeer (MKZ) crisis in Europa. En eerder stond BSE in de schijnwerpers. Je zou de indruk kunnen krijgen, dat deze ziekten (en daarbij kunnen we ook denken aan de varkenspest van enkele jaren geleden) het grootste probleem voor de boeren vormen. Met name MKZ vormt een ernstige bedreiging voor de veehouderij. Over het algemeen vinden de door de overheid genomen maatregelen instemming bij de boeren. Maar er blijft onder boeren wel grote spanning of MKZ overwaait naar Nederland. Toch is er een probleem dat veel dieper gaat, en dat los van de MKZ-crisis ook al bestond. Dat heeft te maken met het imago van de boeren. De beeldvorming, die ontstaan is bij de Nederlandse bevolking. Milieubewegingen wijzen boeren aan als vervuilers van het milieu. Een organisatie als Milieudefensie doet zijn best om hinderwetvergunningen tegen te houden voor bedrijven, die willen uitbreiden. Dierenactiegroepen roepen om het hardst, dat boeren geen oog hebben voor dierenwelzijn. De overheid komt met een stortvloed aan regelgeving in verband met het milieu, dierenwelzijn en voedselveiligheid, zonder erbij stil te staan of door al die wetgeving een normale, gezonde bedrijfsvoering nog wel mogelijk is. En dan heb je ook nog de consument, bv. veel van de lezers van de Waarheidsvriend, die een goed product willen, voor weinig geld, waarbij de voedselveiligheid gegarandeerd is.
Van alle kanten wordt de verantwoordelijkheid bij de boer neergelegd. En de indruk wordt gewekt, dat boeren het niet zo nauw nemen met bijvoorbeeld het milieu en met het dierenwelzijn. Minister Brinkhorst doet daar zelf ijverig aan mee. Hij presteerde het om afgelopen week te zeggen dat 'de situatie inmiddels zo erg is, dat de boeren zich niet meer schamen voor de leefomstandigheden van hun dieren' (RD 13 maart jl.). Ik las ergens in een klein berichtje, dat de minister in de Tweede Kamer intussen gezegd heeft, dat hij dit niet zo bedoeld heeft in de richting van de boeren. Maar het is wel gezegd. En het heeft in de krant gestaan. Het lijkt mij op z'n plaats als de minister ten overstaan van het volk zijn excuses aanbiedt aan de boeren. Hier zit het diepste probleem bij de boeren. Er wordt met de vinger naar hen gewezen. Er zijn talloze Nederlandse burgers, die niet of nauwelijks beseffen, dat het stukje verpakt vlees dat ze uit de koeling bij de supermarkt halen, ooit aan een varken of een koe gezeten heeft. En die mensen zeggen: 'Het is toch wat, dat die dieren zo slecht behandeld worden en dat die boeren met hun bedrijf het milieu zo aantasten.' De boeren doen het niet goed. Dat is de boodschap, die uitgezonden wordt en dat geeft de meeste pijn bij de boeren.
Daarnaast hebben boeren sterk de indruk, dat de maatregelen van de overheid er met name op gericht zijn, dat er een groot aantal boerenbedrijven moet verdwijnen. Er moet grond vrijkomen voor economische ontwikkeling, voor huizenbouw, voor recreatie, voor natuur. En de boeren? Als ze een goede prijs voor hun grond krijgen, dan moeten ze maar naar Canada gaan of naar Nieuw-Zeeland, of naar Polen. En dan moeten we in Nederland maar ons voedsel betrekken uit die landen, waar onze boeren naartoe gegaan zijn. En zou er dan nog iemand zijn, die zich er druk over maakt of in die landen ook zulke strenge milieuregels en regels t.a.v. dierenwelzijn gehandhaafd worden?

Een manier van leven
Boer-zijn is geen beroep. Het is een manier van leven. Een boerenbedrijf vraagt zeven dagen per week aandacht. Daar leeft een boer middenin. En vaak is een heel gezin daarbij betrokken.
Het is ongehoord om te denken, laat staan hardop te zeggen, dat een boer geen oog heeft voor het welzijn van de dieren en voor het milieu. Alleen al vanuit het oogpunt van goede bedrijfsvoering is het van het grootste belang, dat de dieren zich welbevinden en dat de grond in goede conditie blijft. Intensieve veehouderij, met veel dieren op een relatief kleine oppervlakte, is niet iets, wat de boeren hebben nagestreefd, maar wat onze consumptiemaatschappij geëist heeft. Daar zijn we dus met z'n allen verantwoordelijk voor.
Hoe zit het dan met het dierenwelzijn? Kalveren in van die kleine hokken en een paar kippen bij elkaar in een klein kooitje? Is dat goed? Er is de afgelopen jaren enorm geïnvesteerd in dierenwelzijn. Op termijn moeten de legbatterijen verdwijnen. Bij kalveren is de groepshuisvesting heel gewoon geworden. De overheid heeft regels gesteld. De boeren hebben geïnvesteerd. Allemaal met het oog op het dierenwelzijn. En datzelfde kan gezegd worden van de milieuwetgeving. Ook daarvoor hebben boeren grote investeringen gedaan. Er zijn ook talloze boeren, voor wie het niet meer rendabel was om door te gaan. En de investeringen zijn zo hoog, dat jonge mensen zich wel tien keer bedenken voordat zij aan een eigen boerenbedrijf beginnen. Daarnaast zijn de laatste jaren de prijzen die boeren voor hun producten krijgen, omlaag gegaan. Ondanks de inflatie krijgt een melkveehouder nu 15 cent minder voor de melk dan ruim 10 jaar geleden. Toch moet een boer ook zijn aflossingen blijven betalen en hij moet nieuwe investeringen doen en niet in de laatste plaats, hij moet er zelf ook nog van leven, samen met zijn gezin. Dat kan een hele zware psychische druk op mensen leggen. En dat wordt alleen maar verergerd door de negatieve beeldvorming die er in onze maatschappij is t.a.v. boeren.

Eenzijdig
De negatieve beeldvorming is vaak het gevolg van een eenzijdige, drammerige benadering van dierenactiegroepen en milieubewegingen. Eenzijdig en ongenuanceerd worden bepaalde dingen aan de kaak gesteld. En dat gaat er bij het grote publiek in. Maar wat niet gezegd wordt, is dat dierenwelzijn en zorg voor het milieu vaak tegengestelde belangen zijn. Wie dierenwelzijn benadrukt, moet t.a.v. het milieu concessies doen en omgekeerd. Om concreet te worden: intensieve veehouderij is milieuvriendelijker dan extensieve veehouderij. Een legbatterij veroorzaakt minder milieuoverlast dan een bedrijf met scharrelkippen waarbij de ammoniakuitstoot veel groter is. Dat zijn dilemma's waarbij een afgewogen keuze gemaakt moet worden. Ook het vraagstuk van dierenwelzijn kent zulke dilemma's. Veel mensen hebben de indruk, dat scharrelkippen een veel grotere mate van welzijn genieten dan batterijkippen. Ze hebben meer vrijheid en ruimte. Het is allemaal veel natuurlijker. Jawel, maar legbatterijen zijn veel hygiënischer en dat maakt, dat er veel minder ziekten voorkomen bij deze kippen. Daar is natuurlijk veel meer over te zeggen. Maar het gaat er maar om, dat we wat genuanceerder gaan denken over termen als dierenwelzijn en milieu.
'Biologisch boeren' is ook een mogelijkheid. En er zijn best wel boeren, die dat zouden willen. Maar je moet er ook van kunnen leven. Je hebt dan ook meer grond nodig en de grondprijzen zijn onvoorstelbaar hoog.

Bezinning
Ik heb wat dingen aangeroerd, met name die te maken hebben met de beeldvorming in de richting van de boeren, want daar hebben boeren de grootste problemen mee. Over de agrarische problematiek is natuurlijk veel meer te zeggen. Dat doe ik nu niet. Ik wil proberen een aantal punten aan te reiken, die kunnen dienen tot verdere bezinning.
In de eerste plaats mogen wij ons wel afvragen, wat het ons te zeggen heeft, dat wij in korte tijd met zulke ernstige veeziekten als varkenspest, BSE en MKZ geconfronteerd zijn. Is het een oordeel van God? In elk geval wordt er een dikke streep gehaald door de gedachte, dat wij met onze wetenschap en techniek zo'n beetje het hele leven kunnen beheersen. Misschien dat boeren zich daar nog meer van bewust zijn dan de consument, die niet meer weet waar zijn dagelijks voedsel vandaan komt. In de christelijke gemeente mogen we er wel de nadruk op leggen, dat wij ons met elkaar meer afhankelijk moeten weten van de Schepper van hemel en aarde.
In de tweede plaats, door fusies in de wereld van boerenorganisaties is de verzuiling verdwenen en daarmee ook de christelijke identiteit van deze organisaties. Bezinning vanuit christelijk perspectief blijft dan achterwege. Er bestaat wel zoiets als het Contact Christen Agrariërs, waar bezinning plaatsvindt. Maar wellicht moeten de kerken daar ook meer aandacht aan geven. Zoals gezegd komen boeren voor dilemma's te staan. Pastorale, maar ook ethische ondersteuning vanuit de kerken is daarin heel belangrijk. Begrip voor de problemen en gebed vanuit de christelijke gemeente is een belangrijke bemoediging voor de boeren.
Op de achtergrond van de agrarische problemen speelt ook mee de verheerlijking van de afgod die Economie heet. Om economische redenen (vanwege de export) is de inenting tegen MKZ afgeschaft. Ter wille van de economie worden nu talloze dieren afgemaakt. Het is misschien wat radicaal om het zo te stellen, maar zo worden er offers gebracht aan de moderne afgod Economie. Datzelfde geldt van de dieren, die afgemaakt worden wanneer BSE geconstateerd is. Is dat verantwoord rentmeesterschap?
En nu komen we bij onszelf, zeg maar de consument. Wij hebben de opdracht van God om de aarde te bouwen en te bewaren. Dan hebben we het over Gods schepping. Maar wat doen we? Wij consumeren maar en we vinden het niet gauw genoeg. Alles moet ten dienste staan van mijn welzijn en mijn genot. Ik heb mijzelf in het middelpunt van de schepping gezet. Het is wel erg gemakkelijk en sussend voor mijn geweten als ik kan wijzen naar anderen, bijvoorbeeld de boeren, die niet goed omgaan met de schepping van God. Intussen hoop ik niet, dat mijn voedsel gevaar loopt en dat ik mijzelf beperkingen op moet leggen en dat mijn zekerheden worden aangetast. Is onze houding binnen de christelijke gemeente zoveel anders dan daarbuiten?
Wij moeten terug naar waar wij horen: Mijn hulp is van de Heere, Die hemel en aarde gemaakt heeft (Psalm 121: 2). Ik denk, dat we op dat gebied nog veel van de boeren kunnen leren.

W. MEIJER, KOOTWIJKERBROEK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen