Ds. Noordmans ontvangt eredoctoraat te Groningen

'Dat hebben zij goed gedaan, dat is aan de juiste man besteed.' Woorden van dergelijke strekking werden geuit na het verlenen van een eredoctoraat aan ds. J. G. Woelderink in 1951. Een man die theologisch eenzaam zijn vaak onbegrepen weg ging; een theoloog die school maakte onder vakgenoten en in de gemeenten. Zonder leerstoel te hebben bekleed, werd zijn invloed groot. Met net zoveel reden mogen deze woorden worden herhaald voor ds. O. Noordmans. Geen hoogleraarbenoeming ontvangen en dorpsdominee gebleven; maar nochtans een actieradius in kerkelijk Nederland zoals weinigen voor en na hem gehad hebben. Het hem verleende eredoctoraat deed hem recht. Niemand misgunde het hem, zijn verdiensten voor Kerk en theologie werden met de doctorstitel gehonoreerd! Niemand minder dan J. H. Gunning J. Hzn. schreef al in 1930 aan Noordmans: 'Ik heb voor enige maanden aan de theologische faculteit van Utrecht in alle bescheidenheid geschreven hoe wenselijk het zou zijn dat de Senaat u honoris causa doctoreerde. Maar ik ben zonder invloed, en het kan best zijn dat zij deze brief eenvoudig naast zich neer hebben gelegd. Zeker is het evenwel dat er toch velen in den lande zijn die u hogelijk waarderen en die van u nog veel verwachten'.

Utrecht/Groningen
Vele gelukwensen werden voor en na de promotieplechtigheid in Groningen bij Noordmans bezorgd. Ook uit Utrecht ontving hij twee felicitaties. Zowel dr. M. van Rhijn als prof. H. Th. Obbink feliciteerden Noordmans met zijn doctoraat. Van Rhijn deelt hem mee (Obbink herhaalt dat) 'Wij hadden u op het lijstje staan voor de feesten in 1936 (het 300-jarig bestaan van de Rijksuniversiteit te Utrecht)'. Na alle verwikkelingen rond de hoogleraarsbenoeming te Utrecht (zie vorige artikel) is het achteraf beter dat Groningen voorging. De wond van het hem niet verleende professoraat in Utrecht was bij Noordmans nog vers. Zelfs is de vraag gewettigd of hij het geaccepteerd zou hebben!
In de briefwisseling wordt voor het eerst melding gemaakt van het voornemen Noordmans te benoemen tot doctor honoris causa in een brief gedateerd op 2 oktober 1935. Prof. W. J. Aalders uit Groningen wenste Noordmans geluk en had daarmee gewacht tot het bericht van de senaat Noordmans had bereikt. Het initiatief daartoe was van Aalders uitgegaan. De Faculteit te Groningen en de Senaat namen dit eenparig over. Aalders doet schriftelijk uit de doeken hoe hij tot dit plan kwam. Hij schrijft: 'Omdat ik er prijs op stel de stille hulde, met velen die sedert jaren van u en uw werk gehouden hebben, te zien omzetten in de daad van openlijke erkenning'. Aalders zelf zou optreden als promotor en verzoekt Noordmans na de rede van Aalders het woord te voeren. Met het gezin wordt Noordmans ten huize van Aalders uitgenodigd.
Het voorstel van Aalders vond brede instemming. Prof. G. v. d. Leeuw (minister van onderwijs, kunsten en wetenschappen 1945-1946) steunde Aalders en wenst Noordmans geluk. Het doet hem veel genoegen Noordmans iets te vergoeden van de teleurstellingen, die hem niet bespaard bleven en hem nu de titel te geven, die hem al sedert lang meer dan toekomt.

Al zal de benoeming Noordmans goed hebben gedaan, in zijn brief aan Miskotte zwijgt hij over het voornemen van de Groningse Faculteit. De namen van Groningen en Aalders vallen wel, maar dan over de door Miskotte ontvangen prijs voor de beste dissertatie van de laatste 10 jaar. G. v. d. Leeuw reikte deze prijs (de zgn. Mallinckrodtprijs) uit op 16 september 1935 na afloop van de rectorale oratie. Precies een maand later ontvangt Noordmans de doctorsbul en mag hij voor zijn naam dr. zetten. Het doctoraalexamen legde hij nooit af, het predikaat drs. stond nooit voor zijn naam, het doctoraat misstond hem geenszins en paste hem.

Meeleven voor de promotie
Zowel Aalders als Van der Leeuw bereiden Noordmans voor op de erepromotie. De erepromotor Aalders zorgt voor gastvrij onthaal en vat het programma kort samen. 'De rector opent de vergadering en geeft mij het woord. Ik zeg iets en promoveer u. Daarna zegt gij het uwe. Daarop sluit de rector de vergadering.' Op door Noordmans aan Van der Leeuw gestelde vragen gaat de Groninger godgeleerde in. Praktische wenken over aanspreektitels, kleding en de lengte van Noordmans' dankwoord geeft hij aan de toekomstige doctor door.
Na de bekendmaking in het NRC Handelsblad komt een stroom van reacties op gang naar het adres van Noordmans. De titel dr. voor iemands naam is wel 'niet van groot gewicht, maar wel van grote waarde'. In de brieven wordt meerdere keren melding gemaakt van de kwestie Utrecht. Groningen komt de eer toe dit bedacht te hebben. Noordmans ontvangt de titel 'bij de gratie der wetenschap'. 'Triomf. We komen dan eindelijk over de boeg. Ik kan u niet zeggen welk een goede dag ik heb. Hoe hartelijk ik mij verheug over dit duizendvoud verdiende lintje.' Wie anders dan Miskotte kan zo hooggestemd schrijven. J. van Dorp maakt een pijnlijke vergissing. Hij schrijft: 'Dat is een mooi bericht van de theologische faculteit te Utrecht'. Ook de verdere toon van zijn brief aan Noordmans wordt door vergissing beheerst. Gunning noemt zich in vergelijking met Noordmans 'een armzalige dilettant' (amateur). Uit de kring rond Noordmans willen we in dit artikel ook wijzen op mr. P. Scholten. Als niet-theoloog roemt hij Noordmans: 'Als ooit een doctoraat verdiend was, dan is het dit. Ik heb voor eigen verheldering zoveel van uw arbeid op verwant gebied van heel wat theologische lectuur kennisgenomen, nergens heb ik bij Nederlandse auteurs zulke een diepe behandeling der vragen gevonden als bij u. Geen artikel van u kan ik lezen zonder daardoor aan het denken te zijn gezet'. Voor Noordmans geldt: 'Goed schrijven is onthouden worden'. De Kohlbrugge-kenner W. A. Hoek doet een boekje open. Het doctoraat had, volgens hem, al veel eerder aan Noordmans moeten worden verleend. Het kwam Noordmans toe, hij werd echter willens en wetens keer op keer gepasseerd! Op de synode had Hoek zich sterk gemaakt en ingezet voor het professoraat te Utrecht (zie vorige artikel). Ook Hoek kan niet nalaten Noordmans te laten weten hoeveel hij aan Noordmans te danken heeft en dat 'zovele woorden van Noordmans er zo diep zijn ingegaan'.

De promotie
Prof. dr. W. J. Aalders vond als promotor de juist woorden om Noordmans te eren, niet te vereren: 'Elke stof zoekt vorm. Edel goud wil gemunt worden. Daarom acht ik het een voorrecht, dat wij uw wetenschappelijke verdiensten op deze wijze kunnen erkennen. Deze hulde schept niet, wat niet is, maar erkent wat is'. De promotor schetste de theologische weg van Noordmans. 'De jonge doctor had lang op zich laten wachten en ging pas schrijven tegen zijn 50e. Deze terughouding bij Noordmans berustte op zijn eerbied voor de stof en de vragen der theologie en zijn kritische, bijna ascetische houding. Zijn werk was bijna altijd gelegenheidswerk, geboren uit de ontmoeting met een bepaalde behoefte. Daarbij had Noordmans zich doen kennen als een zelfstandig, oorspronkelijk denker, niet in die zin, dat hij geheel alleen stond, maar dat hij zichzelf had gevormd wegens eigen aanleg en methode. Hij heeft bezieling gewekt voor de theologie bij jongeren en ouderen. Zonder een school te vormen is hij een geestelijk leider.'
Dr. Noordmans ontving gelegenheid zijn dankrede na de promotie uit te spreken. De tekst is geheel terug te vinden in Verzamelde werken 4 blz. 13-17. De gepromoveerde Noordmans betuigt de senaat van de universiteit te Groningen zijn diepe erkentelijkheid voor de hem ten deel gevallen onderscheiding. Hij bespeurt achter het besluit gulheid. De hem verleende titel wil hij het liefst voeren als een geschenk. Bij de aanvaarding van de titel wordt een grote blijdschap gevoeld. Noordmans voelt de opdracht: een student mag geen student heten als hij niet studeert, een doctor verdient deze naam niet als hij niet doceert! De aanwezige hoogleraren krijgen van Noordmans allen een op hen toegespitst woord. Vooral Aalders, de hooggeleerde promotor, ontvangt van Noordmans een warm dankwoord. Noordmans schetst zijn theologische weg langs de drie rijksuniversiteiten: hij studeerde zowel te Leiden als te Utrecht en ontving te Groningen de doctorstitel. Het doctoraalexamen (tegenwoordig verplicht) sloeg hij over. In plaats van zich te storten op handboekstudie stortte hij zich op de grote wereldlijke en kerkelijke schrijvers. Veel van zijn opstellen leggen van dit werk getuigenis af. Noordmans voert het gesprek met en geeft de gedachten weer van denkers als Pascal en Augustinus, Dostojevski en Dickens. Over thuis en het geestelijk leven in het gezin schrijft hij: 'De Schrift leerde ik kennen viva voce (met een levendige stem) gelezen en niet als palimpsest (perkamentrol). De mystieke tonen van psalmen en gezangen streken over het gehele leven. Het gebed was geen formulier maar gemoduleerd, zoals het de Geest gaf uit te spreken. Zo heb ik de kerk leren kennen, vol sfeer en vol stemmen' (zie het eerste artikel: Een gymnasiast te Zetten). Tussen deze kerk en het instituut ziet Noordmans geen scherp getrokken grens. Een kerk die te ambtelijk wordt bindt de tijd en de geslachten niet meer. Een waarschuwing die we voor de kerk van nu alleen maar tot onze schade in de wind kunnen slaan.

Felicitaties
Na de promotie ontvangt dr. O. Noormans vele gelukwensen. Prof. De Vrijer vergelijkt Noordmans met Daniël Chantepie de la Saussaye aan wie de titel ook te laat werd verleend. In het Algemeen Handelsblad van 17 oktober 1935 stond een foto van Noordmans op het moment dat hij de bul inkeek. Eén van zijn vrienden vroeg zich af wat hij op dat moment dacht. Hij ziet er iets in van: wat moet je daar nu eigenlijk mee doen? Ook woorden aan het adres van Noordmans werden geuit: 'En weet u wat u nu eens zou moeten schrijven? Een stuk over Thomas van Acquino. U kent het. U kent de middeleeuwse theologie'. Unaniem zijn de briefschrijvers in het oordeel over Noordmans: hij werd door Aalders op waardige wijze gehuldigd; Noordmans was al doctor ecclesiae (leraar der kerk); nu is hij ook erkend doctor theologicae. De gelukwens van dr. M. van Rhijn doet sympathiek aan, voor Noordmans zal er iets wrangs in hebben gezeten. De Utrechtse hoogleraar meldt: 'Wij (de Rijksuniversiteit te Utrecht) hadden u op lijstje staan voor de feesten in 1936.'
Van de zijde van Noordmans staat in deel 9b van de Verzamelde Werken één reactie op een felicitatie. Hij schrijft aan Miskotte: 'Het was een goede dag in Groningen en onder de woorden van Aalders en de vele blijken van waardering die ik in die dagen mocht ontvangen heb ik mij wel heel klein en toch dankbaar gestemd gevoeld'. Een waardige toon die scherp aangeeft hoe Noordmans een en ander heeft beleefd en weet te plaatsen. Zijn werken stagneerden niet na deze eervolle onderscheiding. Een postdoctorale depressie bleef uit. Vele jaren nog mocht hij in de kerk dienstbaar zijn met diepzinnige studies en fijnzinnige opstellen. Hij gaf aan promovendi adviezen. Zijn stem klonk met gezag en overtuigend. Op veel terreinen was hij thuis en bleef hij verrassen met geschriften die nu nog steeds een 'Fundgrube' zijn.

H. WESTERHOUT, KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen