Overgave aan God in de grootste smarten

In het jaar 1956 sterft Oepke Noordmans in de gezegende leeftijd van 84 jaar. Aan hem ging in vervulling wat hij zelf eens schreef over Simeon: 'Alleen wie buiten zijn leven en over het kerkhof heen kan zien, heeft een open leven. Dan zullen alle dingen in vervulling gaan, want Gods beloften liegen niet.' Een rijk leven wordt afgesloten, een gevuld bestaan wordt aan deze kant van het graf geëindigd, een beproefd mens blaast de laatste adem uit. Vooral bij dat laatste aspect van Noordmans' leven wil ik in dit artikel stilstaan. In de briefwisseling uit hij zich over dat wat hem diep raakte. Aan Miskotte en anderen geeft hij zich op een gave manier bloot. Geschokt, maar door zijn God niet verlaten. Zijdelings wordt tevens een bladzijde uit Miskottes levensboek gelezen. Met Zondag 10 van de Heidelbergse Catechismus als troostbron.

Het gezinsleven van Noordmans

Uit het huwelijk van Oepke Noordmans en Johanna Oosterhuis (1886- 1980) werden drie kinderen geboren. Het predikantsgezin woonde vele jaren in Laren (Gelderland). Tijdens de oorlogsjaren werd ons land en volk gegeseld door de demonie van het nazisme. Ook Laren kreeg haar portie. Granaatvuur zorgde voor een ravage. In de paasweek van 1945 moest het echtpaar Noordmans schuilen in de kelder. Hun gehuwde dochter woonde in Putten. Ten gevolge van de razzia kreeg zij een zenuwschok. De jongste zoon was ondergedoken. Zo goed en zo kwaad als het gaat, slaan Noordmans en zijn vrouw zich erdoorheen. Zijn visie op de tijd na de oorlog laat ons geen gebroken man zien, maar een oudere die dromen droomt: 'Wij zien de toekomst onder getemperd licht. Moge God onze zorgen beschamen.' Noordmans ontvangt nog 11 levensjaren. Zijn geestelijke zoon Jan Koopmans ontviel hem op 24 maart 1945. Een 'verdwaalde' kogel trof deze veelbelovende theoloog. Diepere sporen bleven achter door het heengaan van de oudste zoon van Noordmans en zijn vrouw. Op 26 mei 1944 overleed hij.

Zowel Miskotte als mr. P. Scholten betuigen hun deelneming met de diep getroffen ouders na het heengaan van hun oudste zoon. Op de rouwkaart stond de tekst 'God is liefde'. In de kennisgeving stond 'plotseling'. Naar aanleiding van dit woord stelt mr. Scholten een voorzichtige vraag aan Noordmans: 'Door oorlogsgeweld? ' Miskotte stelt zich zeldzaam pastoraal op: 'Zeer vereerde Noordmans, kan ik iets doen? God is liefde! Als vader en moeder dit onpeilbare woord aan de vrienden geven - dan worden wij stil en omdat wij nog op andere wijze van verre staan, verre van het rechte geloof - worden wij nieuwsgierig en jaloers. Mogen Zijn vertroostingen u genoeg zijn!' Koopmans schrijft: 'Wij kunnen de duisternissen niet peilen waar uw kind doorheen gegaan moet zijn, noch ook de aanvechtingen die daarna over u moeten zijn gekomen. U kunt alleen door de Heere zelf worden geholpen en uiteindelijk vertroost. Maar ik wil u toch de broederlijke verzekering doen, dat ook in ons huis voor u wordt gebeden.'

Vader Noordmans bedankt voor het medeleven.

Ook de brieven van Noordmans aan Miskotte en Scholten zijn bewaard gebleven en zijn via de briefwisseling aan de openbaarheid prijsgegeven. Het is goed, dat ook dit stukje zeer persoonlijke leven aan de vergetelheid is ontrukt. Grote zorgvuldigheid is vereist om deze tere gegevens in den brede neer te leggen. Het gevaar bestaat een nieuwsgierige voyeur te worden en meer te willen weten (en daarna te zeggen) dan wat er staat en ons wordt toevertrouwd. De meest veilige koers wordt gevaren als wij ons houden aan wat Noordmans zelf geschreven heeft.

Voor Scholten licht hij een tipje van de sluier op. De vertrouwelijkheid waarmee hij zich uit, komt voort uit de jarenlange vriendschap. Hij weet aan wie hij schrijft. Bij een enkele vriend durft hij meer neer te leggen dan bij vele kennissen. Naar Miskotte legde hij een groeiende openheid aan de dag. Met Koopmans was er altijd intens medeleven. Na zijn heengaan noemt Noordmans hem: 'Onze vriend, van wie nog zoveel verwacht mocht worden'. Het verdriet om zijn heengaan wordt overschaduwd door het sterven van zijn eigen zoon. In de brief aan Scholten gaat hij het meest uitvoerig in op de omstandigheden waaronder zijn zoon is gestorven. 'Hooggeachte Scholten, het was niet door oorlogsgeweld - het was erger. Het is een moeilijke tijd voor jonge mensen, reeds in 't algemeen. Voor mijn zoon kwam er een persoonlijke teleurstelling bij, die in de week van Pinksteren haar definitief beslag kreeg. Z'n zenuwgestel was de laatste tijd merkbaar geschokt, maar wij hadden geen vermoeden, dat zijn toestand zo precair was. Hij heeft zijn isolement niet kunnen dragen. Voor ons was de slag verbijsterend. Dit leed heeft het vroegere verslonden (het aftreden vanwege emeritaat viel Noordmans zwaar). Mijn heengaan uit het ambt kan nu in een stemming van verzoendheid plaatsvinden, die ik anders niet zou gevoeld hebben. Het medeleven van vele gemeenteleden was ontroerend, hun droefheid zo op de onze gelijkend, dat alle bitterheid werd weggenomen en de goddelijke barmhartigheid ons daardoor in ons leed omvatte, ook mijn zoon, ja hem allermeest. Zo raakt ons de goddelijke wil en voegt ons onder het kruis. Mijn vrouw en ik hebben het te dragen met zo vele anderen in deze ontzaglijke tijd. En Gods wil is enkel barmhartigheid.'

Ook Miskotte ontvangt een dergelijk schrijven van Noordmans: 'God heeft ons dingen gezegd, die wij in andere omstandigheden wel niet gehoord zouden hebben. Het was en is een bij uitstek smartelijke weg, die wij moesten gaan, maar op die weg zijn wij God tegengekomen en Hij bleek te zijn barmhartiger en genadiger dan wij ooit hadden geweten.' Ook aan zijn erepromotor dr. W. J. Aalders verzond Noordmans een vertrouwelijke brief. Dit schrijven is onbekend gebleven. Uit de reactie van Aalders proeven we toch de inhoud. Aalders is diep ontroerd door de woorden van Noordmans. Hij reflecteert als volgt op Noordmans: 'Dat gij zó over uw zoon kondt schrijven en een indruk geven van zijn fijne, nobele aard is heerlijk. Ook dat gij hem in leven en sterven in Gods hand kunt leggen. Ik kan uit de verte weten dat het geloof in staat stelt alles in Gods hand te geven, ook het meest vreselijke en ongerijmde. Boven dat alles staat toch de God, die liefde is. Dat dit een houvast is, is een grote genade. En dat dit gepaard gaat met een nuchterheid van geest jegens anderen en deze ramp vertedering en verbroedering wekt, is inderdaad een gave van de Heilige Geest.'

Noordmans troost Miskotte

Al spraken Miskotte en Noordmans elkaar weinig, zij stonden elkaar na. De uitwisseling van gedachten en de behoefte tot medeleven speelde zich vooral per brief af. Juist in gressituaties weten zij elkaar te vinden. Na de oorlog pakt Noordmans het werk weer op en zet hij de briefwisseling met vele bekenden voort. Hij schrijft artikelen en weet zich nauw betrokken bij de totstandkoming van de nieuwe kerkorde. Miskotte werd in 1946 getroffen door een dubbel verlies. Ten gevolge van een voedselvergiftiging overleden zijn vrouw en dochter kort na elkaar. Het is Noordmans die meeleeft. 'Met ontsteltenis hebben wij kennis genomen van de ramp, die je huisgezin heeft getroffen. Ons hart is met droefenis vervuld. Mijn vrouw en ik weten bij analogie wat het u moet kosten niet de blindheid van het noodlot te verwensen, maar de alles wikkende en wegende liefde van onze hemelse Vader te eren. Wij staan hier voor één van de raadselen, uit welker verwarde lijnen de trekken van Gods vriendelijk aangezicht, zoals het zich in het evangelie des kruises heeft geopenbaard, uit de ondoorgrondelijkheid bij wijze van opklaring naar voren wil komen. Terwijl ons vlees verscheurd wordt en ons hart bloedt, komt de Geest van Hem die de zwakheid van vlees en bloed beter kent dan wijzelf, Zijn gewilligheid en zuchtende vertroostingen in ons binnenste uitstorten, zodat vlees en Geest elkaar herkennen en met elkaar verzoend worden.' Later is het Miskotte zelf, die aan Buskes in woorden weergeeft, wat het geloof in de diepste diepten vermag. Hij verdedigt de schriftuurlijkheid van Zondag 10. Miskotte kan principieel niets uitzonderen van 'alle dingen' (antw. 27 van de Heid. Cat.), zo hij dat wel zou doen, zou hij existentiaal weerloos en een prooi van demonie en tyfusbacillen zijn. Al sluit overgave aan en geloof in God niet de strijd en worsteling uit.

De laatste jaren

Tot aan het eind van zijn leven bleef Noordmans actief. Op 9 februari 1956 werd hij ten grave gedragen in Laren. De laatste opgenomen brief van hem werd op 4 november 1955 geschreven. Helder en fris steekt hij Buskes een hart onder de riem. Buskes verweerde zich tegen dr. P. Smits. Laatstgenoemde juicht in een artikel toe, dat een predikant een bede van het Onze Vader wijzigde. Het Onze Vader wordt volgens Buskes geleerd door de Man van Nazareth. Hij doet dat als machthebbende. Noordmans noemt de houding van Buskes in dit schriftelijk debat imponerend. Ook op ander gebied zat Noordmans niet stil. Meditaties werden geschreven voor 'In de Waagschaal'( later gebundeld en ook in het Verzameld werk integraal opgenomen) en in de kerkordecommissie draagt Noordmans zijn steentje bij.

De twee kloeke delen worden besloten met een 'In Memoriam' van dr. W. A. Zeydher. Noordmans wordt door hem beschouwd als één van de grootsten die Friesland aan de kerk schonk. Voor zijn vrienden was Noordmans een vader, op theologisch gebied acht hij hem een visionair. Zelden kende Zeydner een leermeester, die zo dikwijls het ontdekkende licht van een visionair wierp, niet alleen op de H. Schrift, belijdenis en kerkorde maar ook op het dagelijkse leven. Noordmans theologiseerde in een onbegrensde eerbied voor de levende God. Hij publiceerde in het besef dat 'de dingen van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest blijven'. Als Paulus heeft God Noordmans een lange wachttijd verordend, voordat zijn woord buiten de kring, waarin hij gesteld was, mocht klinken. Zijn vrouw was een kracht en rustpunt in zijn leven. De oorlog was voor Noordmans een lijdenstijd. Hoewel hij nooit over het verlies van zijn oudste zoon sprak, is dit tot zijn dood toe onverminderd een bloedende wond gebleven. De laatste jaren streed hij heldhaftig tegen een dodelijke ziekte. De rouwdienst werd geleid door dr. Zeydner. Voor de rouwdienst koost hij de tekst: 'Zo zegt de Heere: de wijze roeme niet op zijn wijsheid en de sterke roeme niet op zijn macht, de rijke roeme niet op zijn rijkdom, maar wie roemen wil, roeme hierin, dat hij verstand heeft en Mij kent, dat Ik de Heere ben, die goedertierenheid, recht en gerechtigheid op aarde doe, want in zodanigen heb Ik behagen, luidt het Woord des Heeren' (Jer. 9 : 23 en 24)

H. WESTERHOUT, KRIMPEN AAN DEN IJSSEL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen