Historische plaatsen in Duitsland

1. EISENACH, MÖHRA, LUTHERMONUMENT

Vorig jaar wijdde ik in de artikelenserie 'Naar het land van Luther en Bach' één artikel aan Eisenach en De Wartburg (15 juni 2000). Ik schreef over het Luthermonument, het Lutherhuis, waar Luther waarschijnlijk in huis kwam bij vrouw Ursula Cotta en dat nu museum is, en over het Bachhuis. Want Eisenach is niet alleen de plaats waar Luther gedurende drie jaar het voortgezet onderwijs volgde, maar ook de plaats waar Johann Sebastian Bach werd geboren. Er is in Eisenach echter nog meer te zien.

St.-Georgkerk

We begeven ons eerst naar de St.- Georgkerk (Georgenkirche), dichtbij het Lutherhuis, een drieschepige laatgotische hallenkerk waarvan de bouw begon in 1515. In deze kerk zijn vele Bachs gedoopt, ook Johann Sebastian Bach (1685). En gedurende een periode van 132 jaar (1665-1797) was er in deze kerk iemand uit het geslacht Bach organist. De St.-Georgkerk, met zijn 62 meter hoge toren, die veel later, in 1899- 1902, werd gebouwd, is een echte lutherse kerk. Boven de ingang zien we met grote letters staan: 'Ein feste Burg ist unser Gott'. Dat doet een rechtgeaarde christen meteen al goed! En in het hek, aan beide kanten van de ingang, zien we de Lutherroos. Ook dat doet goed! We gaan naar binnen. In het portaal staat hoog en groot een standbeeld van J. S. Bach. En dan het interieur: een mooie ruime kerk, met aan weerszijden boven elkaar, drie galerijen. Ons oog wordt getroffen door de vele bijbelteksten op de onderste galerijen, zoals 'Waakt, staat in het geloof, weest mannelijk en zijt sterk - 1 Korinthe 16 : 13'. We gaan naar voren en zien de oude doopvont uit 1503, waarin vele Bachs zijn gedoopt. In het koor van de kerk twee schilderingen, beide uit 1617, die facetten van de lutherse Reformatie laten zien: de uitdeling van het avondmaal door Maarten Luther en Johannes Hus en de aanbieding van de Augsburgse Confessie. Naast het koor een oud zandstenen reliëf uit 1301, dat de kruisiging voorstelt.

We staan ook even stil bij het gedenkbord van de laatste wereldoorlog, waarop we lezen: 'Heere, U hebt ons bezocht, 1933, 1939, 1945- Gevallenen, door bommen gedoden, als niet-waard-om-te-leven omgebracht, in verzet geofferden, vermoorde Joden, bloedgetuigen van het geloof, vermisten, weggevoerden, vertwijfelden. Aller bloed roept tot U: Heer, erbarm U onze nood en schuld en maak ons tot boden van Uw vrede'. We worden er stil van.

Luther

We blijven even staan bij de preekstoel en kijken de kerk in. Hier preekte op 2 mei 1521 Luther voor een overvolle kerk. De rijksdag van Worms was nog maar net achter de rug (26 april) en Luther was veroordeeld en in de ban gedaan. Een gevaarlijke daad. De toenmalige pastoor van de kerk repte zich haastig naar de notaris om schriftelijk te laten vastleggen dat hij er geen toestemming voor gegeven had. Geen wonder dat Luther twee dagen later door vrienden 'gevangen genomen' werd en naar de Wartburg werd gebracht, waar hij in het diepste geheim, vermomd als jonker Sjors, tien maanden zou blijven.

Telemann

We begeven ons naar buiten. Op de markt, nr. 16, een huis met een bordje: In deze straat stond het huis waarin van 1710-1712 Georg Philipp Telemann woonde. Telemann was in zijn tijd veel beroemder dan Bach. Hij schreef meer dan Bach en Handel samen, onder andere twaalf jaargangen cantates en passionen, waarvan het overgrote deel echter verloren is gegaan. Hij heeft verschillende jaren in Eisenach gewoond.

Latijnse school

We gaan ook een kijkje nemen bij de Latijnse school in het voormalige Dominikaner- of Predikerklooster, waar zowel Luther als Bach school gingen. De naam luidt nu: Maarten Luther Gymnasium. Links van de ingang een bordje: Maarten Luther 1483-1546, leerling 1498-1501. Rechts eenzelfde bordje: Johann Seb. Bach 1685-1750, leerling 1692-1695. Voor Bachliefhebbers is het ook de moeite waard even de Nikolaikerk, vlakbij het Luthermonument en de Nikolaipoort, binnen te gaan: een oude driebeukige romaanse basiliek, uit het laatst van de 12e-eeuw. Hier was, evenals in de St.-Georgkerk, ook gedurende meer dan 130 jaar een Bach organist.

Möhra

Laten we eens doen wat velen niet doen en toch zo bijzonder de moeite waard is: we begeven ons naar het zestien kilometer ten zuiden van Eisenach gelegen dorpje Möhra, waar Luthers grootouders en voorgeslacht vandaan kwamen. Een heel klein dorpje, nog geen achthonderd inwoners. Op het pleintje bij de dorpskerk, een Luthermonument, uit 1861. In Luthers hand de opengeslagen Bijbel, met de woorden: 'Indien gij in Mijn woord blijft, zo zijt gij waarlijk Mijn discipelen, en zult de waarheid verstaan, en de waarheid zal u vrijmaken' (Joh. 8 : 31-32). Op de sokkel afbeeldingen van het aanslaan van de 95 stellingen, de 'gevangenneming' van Luther, en Luther op de Wartburg. Op de hoeken afbeeldingen van de vier evangelisten. Een groot bord op het plein geeft inlichtingen. Luther preekte op 4 mei 1521 op dit plein. Het toenmalige kapelletje was te klein om de schare hoorders te bevatten. Dezelfde avond zou hij 'gevangen genomen' worden en naar de Wartburg worden gevoerd. Links staat het voorouderlijk huis, een mooi vakwerkhuis. Een bordje geeft het aan: 'Dr. Martin Luther's Stammhaus'. De Luthers behoren tot de oudste familie van Möhra en zijn sinds het begin van de veertiende eeuw in Möhra aanwijsbaar. Ook nu nog zijn er in Möhra en omgeving talrijke families die de naam Luther dragen.

Dorpskerk

Via een klein poortje (1615) gaan we de kleine kerk binnen. In Luthers tijd was er slechts een kapelletje, niet groter dan het huidige koor van de kerk. Enkele overblijfselen in de kerk herinneren aan dit kapelletje. Ook in deze kerk zijn, zoals in vele lutherse kerken uit die tijd, aan beide zijden dubbelgalerijen. Een echte 'hoor'kerk, want het gaat om het gepredikte Woord van God.

De kleine lutherse gemeente (ca. 550 leden) heeft achterin de kerk een alleraardigst tentoonstellinkje ingericht. Het tekent hun betrokkenheid bij Luther.

'Gevangenneming'

We doen nóg iets wat velen niet doen: ongeveer tien kilometer oostelijk van Möhra werd in het bos een gedenkteken opgericht op de plaats waar Luther door vrienden werd 'gevangen genomen', waarna hij naar de veilige Wartburg werd gebracht. De plek is moeilijk te vinden, maar met enig volhouden lukt het: dichtbij Steinbach en het dorpje Glasbachgrund, ongeveer drie kilometer van het kasteel Altenstein. Men moet langzaam rijden, want langs de weg staat maar één keer een eenvoudige aanduiding, die men al gauw over het hoofd ziet. De pijl wijst het bospad in. Daar staat het, na ongeveer tweehonderd meter: een eenvoudig neo-gotisch monument, met de inscriptie: 'Hier werd dr. Martin Luther op 4 mei 1521 op bevel van Frederik de Wijze, keurvorst van Saksen, opgepakt en naar het slot Wartburg gevoerd'. Daaronder de woorden: 'Hij zal op de weg uit de beek drinken; daarom zal hij het hoofd omhoog heffen', Psalm 110 : 7. Op de andere zijden, in de Luthervertaling: 'Wie in gerechtigheid wandelt en spreekt wat recht is... die zal in de hoogte wonen en steenrotsen zullen zijn vesting en schutse zijn', Jesaja 33 : 15 en 16, en 'Heere, mijn Steenrots, mijn Burg, mijn Redder, mijn God, mijn Toevlucht, op wie ik vertrouw', Psalm 18 : 3. Op de achterzijde: 'Opgericht door Bernhard Erich Freund, hertog te Saksen Meiningen, in het jaar 1857'. Even verderop ligt een grote steen met daarop: 4 mei 1521, en nog een eenvoudige houten aanduiding: Lutherbeuk. We kijken nog eens naar de Schriftwoorden op het monument. Bij die woorden heeft Luther geleefd. Die woorden gelden nog, voor allen die in het geloof de toevlucht nemen tot de God van Luther, beter: tot de God en Vader van onze Heere Jezus Christus.

H. VELDHUIZEN, HUIZEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen