Historische plaatsen in Duitsland

2. FULDA - STAD VAN BONIFATIUS, BAD HERSFELD

Wie weet het niet: 754, Bonifatius te Dokkum vermoord. We leerden het al op de lagere school. Minder bekend is echter dat Bonifatius, naar zijn eigen wens, in Fulda werd begraven. Wie was Bonifatius?

Winfried

Winfried, zo is de oorspronkelijke naam van Bonifatius, werd ca. 675 in Zuid-Engeland geboren en opgevoed in een Benedictijner klooster. Het verlangen groeide bij hem om zendeling te worden. In 716 trok hij daartoe naar het land der Friezen, vertoefde korte tijd bij Willibrord in Utrecht, maar moest door ongunstige politieke omstandigheden al na enkele maanden terugkeren. Hij gaf echter de moed niet op, maar reisde twee jaar later naar Rome, waar hij door paus Gregorius II gewijd werd tot heidenapostel en de opdracht kreeg om in Thüringen te gaan werken. Naar de gewoonte van die tijd ontving hij daarbij de naam van de heilige van die dag, Bonifatius. In Thüringen was door het werk van Willibrord een aantal heidenen christen geworden, maar met het geestelijk leven van hen was het slecht gesteld. Hetzelfde gold de geestelijkheid, die dikwijls meer hield van de jacht en de wijn dan dat men zich wijdde aan de eigenlijke taak: het geven van leiding aan de parochies. Bonifatius heeft onnoemelijk veel gedaan om de kerk te reorganiseren, waarbij hij zijn arbeidsterrein uitbreidde tot Hessen en Beieren. Hij bleef een trouw zoon van de kerk, wat betekende dat hij zich onderwierp aan het gezag van de paus. In 722 werd hij tot bisschop gewijd, tien jaar later werd hij aartsbisschop, wat betekende dat hij zelfstandig bisschoppen kon benoemen. Zijn zetel werd Mainz. In 743 trok hij zich terug in het klooster in Fulda, dat op zijn aandringen gesticht werd door zijn leerling Sturmius en gebouwd werd op de Frauenberg. Dat klooster werd zijn lievelingsplek. In 753 ondernam hij zijn laatste grote reis naar het nog weinig bewerkte Friesland, waar hij en zijn 52 helpers op 5 juni 754 werden vermoord. Zijn lichaam werd tijdelijk begraven in Utrecht en een goede maand later overgebracht naar Fulda.

Bonifatius-monument

Onze eerste gang is naar het Bonifatius-monument, opgericht in 1739, vlakbij de Dom van Fulda. 'Bonifatius, Germanorum apostolus', staat er op het monument, Bonifatius, apostel der Germanen. Daaronder, in het Latijn: 'Het Woord van God blijft tot in eeuwigheid'. In zijn hand de opengeslagen Bijbel, met de woorden: 'Evangelie van Jezus Christus'. Op de sokkel, aan alle vier zijden, afbeeldingen uit Bonifatius' leven.

Dom

We begeven ons naar de Dom. Men stelle zich geen oude kathedraal voor, zoals vele domkerken. De Dom van Fulda werd gebouwd van +1704 tot 1712, op de plaats van een voormalige basiliek, die gebouwd was boven het graf van Bonifatius. Een grote, ruime, witgepleisterde kerk, met twee hoogoprijzende torens en een geweldige vieringskoepel (de viering is de kruising van het middenschip en het dwarsschip), die gebouwd werd naar het voorbeeld van de koepel van Michelangelo in de St.-Pieterskerk in Rome. Vele Italiaanse meesters hebben aan de Dom gewerkt.

We kijken naar de Schutzmantelmadonna, een houtplastiek uit 1489, voorstellende Maria met het kindeke Jezus op de handen en met een zeer ruime mantel, die twee engelen wijd uitvouwen, zodat alle mensen er bescherming onder vinden. Maria staat op een maansikkel, symbool van de duisternis en het demonische, dat, zoals een bijbehorend prentje zegt, Maria door de geboorte van Jezus overwonnen heeft. Het is duidelijk: we zijn in een echt rooms-katholieke kerk, waar de Mariaverering volop aanwezig is.

Crypte

Het gaat ons echter om de crypte, waar het lichaam van Bonifatius begraven werd. Ook hier is alles volop rooms-katholiek, wat niet wil zeggen dat we er niet grondig naar kijken. Onderaan het altaar is een albasten reliëf, voorstellende Bonifatius die op de dag van de opstanding in vol ornaat uit zijn graf opstaat. De Dom van Fulda en met name de Bonifatiuscrypte, is 'het middelpunt en hart van het rooms-katholieke Duitsland', lees ik in een folder? Sinds 1867 wordt hier ook de jaarlijkse Duitse bisschoppenconferentie gehouden. Bonifatius was een kind van zijn tijd. Hij hoorde helemaal bij de kerk van de donkere Middeleeuwen. Wat niet wil zeggen dat hij in de context van die tijd niet veel voor de voortgang van het Evangelie betekend heeft. We beseffen echter ook dat er nog een andere reformatie nodig was, de reformatie van het alleen het geloof, alleen uit genade, alleen de heilige Schrift.

Dommuseum

We verlaten de Dom en kijken achter de Dom naar de mooie, statige gebouwen: het voormalige Benedictijnerklooster, dat nu priesterseminarium is, met er tegenover de theologische bibliotheek. Zeer de moeite waard is ook een bezoek aan het Dommuseum, aan de andere kant naast de Dom. Hier zien we onder andere het evangelieboek van Bonifatius, vele voorwerpen die met Bonifatius te maken hebben en een buitengewoon mooie schildering van de reformatorische schilder Lucas Cranach uit 1512: de overspelige vrouw, op overspel gegrepen, met bovenin in het Latijn de woorden: 'Wie van u zonder zonde is, werpe de eerste steen op haar'.

Michaëliskerk

We vergeten niet de tegenover de Dom gelegen Michaëliskerk te bezoeken, een voormalige kerkhofkapel van de abdij, omstreeks 820 gebouwd naar het voorbeeld van de Heilige Grafkerk in Jeruzalem. Alleen de crypte dateert nog uit die tijd. De rondbouw erboven is van het begin van de 11e eeuw met fresco's uit dezelfde tijd.

Slot

We begeven ons naar het slot, de voormalige residentie van de abten van Fulda, op loopafstand van de Dom gelegen. Hier heeft koning Willem I een klein aantal jaren gewoond, tot hij in conflict kwam met Napoleon en Fulda moest afstaan. Bezienswaardig zijn vooral het prachtige Fulda-porselein en het spiegelkabinet met vele spiegels. We kijken vooral naar de ingelijste verklaring van de stedenvriendschap tussen Fulda en Dokkum. De reden van de stedenvriendschap laat zich niet moeilijk raden. Naast de verklaring nog een lijst: de Bonifatiusweg Dokkum-Fulda, waarop de bezoeker kan lezen wat Dokkum met Fulda te maken heeft.

Bad Hersfeld

Wie tijd heeft doet er goed aan het ongeveer veertig kilometer noorderlijk van Fulda gelegen Bad Hersfeld te bezoeken. Is Fulda overwegend roomskatholiek, Bad Hersfeld is luthers-protestant. Onze eerste gang is naar de enorme, hoogoprijzende ruïne van de voormalige abdijkerk, gebouwd in de jaren 831-850 en tot in de elfde eeuw verschillende keren herbouwd. Stond de kerk er nog dan zou ze de grootste romaanse kerk van Duitsland zijn. In 1761 werd de kerk tijdens de zevenjarige oorlog door de Fransen verwoest en sindsdien is ze ruïne. Waarom kijken we hier rond? Luther preekte hier op 1 mei 1521, op zijn terugreis van de rijksdag in Worms. Ondanks dat hij in de ban was gedaan. Enkele dagen later werd hij door vrienden 'gevangenen genomen' en in het diepste geheim veilig naar de Wartburg gebracht. Bad Hersfeld werd twee jaar na dit gebeuren, in 1523, voorgoed protestant.

Lullus

De moeite waard is ook om het stadje met zijn mooie vakwerkhuizen in te gaan. Voor het statige gotische stadhuis, met zijn sierlijke renaissancegevel, staan we even stil bij het standbeeld van Lullus (710-786), niet te verwarren met de lateren Raymond Lullus (13e eeuw), die zendeling in Noord-Afrika was. Déze Lullus was een leerling en later opvolger van Bonifatius. Hij stichtte het klooster van Bad Hersfeld, reden waarom zijn naam nauw met het ontstaan van Bad Hersfeld verbonden is.

Bazuinblazen

We begeven ons naar de mooie gotische stadskerk uit de 14e eeuw. In het koor werden in 1953 vijf gebrandschilderde ramen aangebracht, van links naar rechts: een oudtestamentisch raam, de ramen van Kerstmis, Goede Vrijdag en Pasen, Pinksteren en Daniël. Aardig is het ook om de oude Mariakapel in de torenopgang te bezoeken.

Wie ook zondags in Bad Hersfeld is: elke zondagmorgen van half tien tot kwart voor tien is er, voorafgaande aan de kerkdienst, vanaf de torenomgang 'Posaunenblasen': een aantal blazers speelt hoog van de torentrans een koraal uit de evangelisch lutherse liederenbundel. Acht keer hetzelfde koraal, aan alle zijden van de trans tweemaal. Indrukwekkend klinkt het door het stille stadje. Een oproep om ter kerke te gaan. Daarna beginnen de klokken te luiden. Een tweede oproep. Heel Bad Hersfeld weet: de dienst gaat zo beginnen, het Evangelie wordt verkondigd, Gods lof wordt bezongen. De traditie van het Posaunenblasen dateert van september 1901. Sinds die tijd heeft het, geen enkele zondag uitgezonderd, zomer of winter, koude of regen, oorlog of geen oorlog geklonken. Dit jaar zal in september het honderdjarig jubileum zijn. Als we Bad Hersfeld verlaten klinken ons nog de klanken van het indrukwekkende Posaunenblasen in de oren: 'O Gott, du frommer Gott', o God, Gij heilige God. Men kan, als men dat gehoord heeft, uit de kerk toch niet meer wegblijven?

H. VELDHUIZEN, HUIZEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen