Historische plaatsen in Duitsland

3. MARBURG AAN DE LAHN

Wie ooit in Marburg geweest is, weet hoe prachtig de stad gelegen is. Hoog boven de stad uit rijst het deftige en bezienswaardige slot, uit de 13e eeuw. In de benedenstad vindt men vele prachtige gebouwen en voorname huizen. Het is de stad van de heilige Elisabeth van Thüringen. Laten we niet te gauw zeggen dat ons dat niet interesseert. Het is trouwens ook de stad waar de eerste protestantse universiteit gesticht werd, in 1527. Dat moet ons in ieder geval interesseren. En het is de stad van het godsdienstgesprek tussen Luther en Zwingli, in 1529.

Elisabethkirche

Laten we ons eerst naar de Elisabethkerk begeven. Hoog rijzen de beide, 80 meter hoge torens op. De kerk is de eerste puur gotische kerk in Duitsland, gebouwd van 1235 tot 1283 boven het graf van de heilige Elisabeth. Wie was Elisabeth? We kwamen haar vorig jaar in de artikelenreeks al tegen, toen we op de Wartburg waren. Ze was een Hongaarse prinses, geboren in 1207, die, terwijl ze nog maar een vierjarig kind was, werd uitgehuwelijkt aan de landgraaf Lodewijk van Thüringen en daartoe met hem op de Wartburg werd grootgebracht. Het huwelijk vond plaats toen zij veertien en de landgraaf twintig was. Elisabeth was wars van alle rijkdom en zeer bewogen met de armen en melaatsen. Toen ze zes jaar getrouwd waren stierf haar man tijdens de vijfde kruistocht. Elisabeth werd vanwege haar armoede-ideaal van de Wartburg weggejaagd en vluchtte naar Marburg. Hier wijdde ze zich geheel aan de zieken en armen, onder de indruk van het leven van Franciscus van Assisi en gedachtig aan de woorden van Jezus: 'Voor zoveel gij dit aan een van deze Mijn minste broeders gedaan hebt, zo hebt gij dat Mij gedaan' (Matth. 25 : 40). Ze stierf toen ze nog maar 24 jaar was, maar heeft op velen een onuitwisbare indruk nagelaten. Vele ziekenhuizen kregen dan ook de naam Elisabethgasthuis of - ziekenhuis. Elisabeth werd heilig verklaard. De Elisabethkerk, die boven haar graf gebouwd werd, is vandaag echter een protestantse kerk.

Interieur

We gaan de kerk binnen. Op een zuil in het schip vinden we zeer oude fresco's van Elisabeth. Links tegen de muur een standbeeld van Elisabeth, uit ongeveer 1470. In het Elisabethkoor (het linker zijschip), dat nu doopkapel is, is het kleurrijke oude praalgraf van Elisabeth: apostelen staan om haar heen, een engel neemt haar ziel ten hemel, terwijl onder haar bedelaars en verstandelijk en lichamelijk gehandicapten de handen vouwen. In de sacristie, links van het koor de Elisabethschrijn in de vorm van een kerk, een meesterwerk van Duitse goudsmeden uit omstreeks 1240. Overigens: de beenderen van Elisabeth zijn niet meer in de schrijn. Ze werden tijdens de Reformatie op een kerkhof (onbekend is waar precies) in Marburg begraven. We kijken ook naar de prachtige ramen in het koor, uit de 13e en 14e eeuw. Het rechter raam is aan Elisabeth gewijd, met onder andere elf gebeurtenissen uit haar leven. Het middelste raam laat twee levensgrote vrouwenfiguren zien, die respectievelijk de helderziende en triumferende kerk en de verblinde en verslagen synagoge voorstellen. Vrouwe 'kerk' ziet minachtend op vrouw 'synagoge' neer. Dergelijke afbeeldingen vinden we in middeleeuwse kerken in Duitsland meer. Ze hebben in de verhouding kerk en jodendom meer kwaad dan goed gedaan. In de kerk ligt ook Paul von Hindenburg met zijn vrouw begraven, de Duitse president die in 1933, toen nog democratisch, Hitler tot kabinetsformateur benoemde.

Naar het slot

We begeven ons te voet naar het hooggelegen slot, dat de dochter van Elisabeth, Sophie van Brabant, in de 13e eeuw liet bouwen. Het is een hele klim, maar zeer de moeite waard. Boven heeft men een prachtig uitzicht op de benedenstad. Het slot werd zetel van de Hessische landgraven, o.a. van Philipps van Hessen, die tot de eerste volgelingen van Luther behoorde.

Marburger godsdienstgesprek

Het was deze Philipps van Hessen, die vanwege de eenheid van zijn rijk, in 1529 het godsdienstgesprek organiseerde tussen Luther en Zwingli. Ook Melanchthon en Bucer waren bij dit gesprek, dat plaats had van 1 tot 3 oktober, aanwezig. Er waren de nodige (of niet nodige) verschillen tussen Luther en Zwingli. Op veertien punten werd overeenstemming bereikt. Het breekpunt vormde echter de visie op het avondmaal. Luther verzette zich tegen de rooms-katholieke leer van de transsubstantiatie, dat het brood en de wijn werkelijk veranderd werden in Jezus' lichaam en bloed. Zijn mening was dat Jezus' lichaam en bloed wel in het brood en de wijn aanwezig waren, maar op een onverklaarbare wijze. Zwingli wees dat van de hand. Zijn gedachte was: het brood en de wijn doen alleen denken aan Jezus' lichaam en bloed. Het werd een heet twistgesprek, waarbij Luther steeds wees op de bijbeltekst die hij met krijt op het tafelblad had geschreven. Het kwam niet tot overeenstemming. Wel werd een protocol opgesteld, waarvan een van de artikelen luidt: 'Weliswaar konden wij het niet eens worden of het ware lichaam en bloed van Christus werkelijk in het brood en wijn tegenwoordig is, maar ondanks dat zal iedere partij tegenover de andere, zoveel het geweten dat toelaat, christelijke liefde betonen'. Luther en Zwingli zouden elkaar nooit meer terugzien, want twee jaar later sneuvelde Zwingli in de strijd tussen de Zwitserse steden. We gaan het slot in en komen o.a. in de landgravenzaal, waar het godsdienstgesprek plaatsvond. Ook is er een kleine tentoonstelling aan het gesprek gewijd. Ergens in het slot een levendige schildering van het gesprek, met o.a. Zwingli, staande naast Luther en vurig debatterend, terwijl Luther wijst naar de bijbeltekst op tafel. Ook herkent men Philipps van Hessen, Melanchthon en Bucer.

Pfarrkirche

Het wordt tijd om het slot te verlaten. We lopen naar beneden, naar de oude Pfarrkirche of Marienkerk, met zijn machtige toren. Toen in het voorjaar van 1527 in Marburg de Reformatie werd ingevoerd, werd de Pfarrkirche 'de' evangelisch-lutherse kerk en tevens de universiteitskerk van de stad. We moeten even naar binnen. Er is een prachtig 17e-eeuws messing doopvont, met in de voet een voorstelling van de doop van Jezus door Johannes en op het deksel een afbeelding van Christus Die de wereld in handen houdt. We kijken ook naar het altaar in het koor met op de predella (onderstuk) o.a. een afbeelding van de aankondiging van Jezus' geboorte aan Maria (1626). En naar de vier ramen in het koor. In één van de ramen zien we weer de heilige Elisabeth.

Philipps Universiteit

We kunnen Marburg echt niet verlaten voordat we de Philipps Universiteit hebben gezien. Het is de eerste protestantse universiteit, door Philipps van Hessen in hetzelfde jaar als de invoering van de Reformatie (1527) gesticht. Weliswaar hadden ook Wittenberg en enkele andere steden een universiteit of hogeschool waar de leer van de Reformatie gedoceerd werd, maar die waren er al eerder als roomskatholieke kloosterscholen. De universiteit van Marburg was van het eerste uur af protestants. Men begon met elf professoren en 88 studenten, nu zijn er zo'n vijftienduizend studenten. Ongeveer een kwart van de ongeveer 75.000 Marburgenaren heeft op de een of andere manier met de universiteit te maken. Wie in Marburg studeerde zegt: 'Andere steden hébben een universiteit, Marburg is er een'. Helaas zijn de oude gebouwen er niet meer. Op de fundamenten van de oude universiteit werd in 1871-1891 een nieuw-gotisch gebouwencomplex neergezet, dat overigens niet nalaat indruk te maken. Een kijkje in de universiteit is zeker de moeite waard, waarbij men niet moet vergeten de mooie oude aula te bezoeken.

Christelijke liefde

Het leven van de heilige Elisabeth maakt best indruk. Nog meer indruk maakt wat in Marburg met de Reformatie te maken heeft. Waarbij we vooral niet vergeten wat in het artikel van het protocol van het godsdienstgesprek staat: 'dat we bij verschillen elkaar, zoveel het geweten het toelaat, christelijke liefde betonen'. Dat is ook voor onze tijd een goede leefregel. Het is zelfs een bijbelse leefregel.

H. VELDHUIZEN, HUIZEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen