Globaal bekeken

In Hongarije hebben de joden hun eigen geschiedenis gekend. Veel daarvan is terug te vinden in het museum bij de sinds kort prachtig gerenoveerde grote synagoge in Boedapest, die plaats biedt aan ongeveer drieduizend mensen. Hier volgen enkele momenten uit de joodse geschiedenis, genomen uit een brochure van het museum.

• Tal van grafstenen tonen aan dat in de Romeinse provincie Pannonia in de tweede en en derde eeuw al joden woonden.

In de negende eeuw waren er niet alleen vele rondtrekkende joodse handelaars maar woonden er al joden ouer het hele land.

• Tot 1093 woonden de joden er ongestoord. Toen voerde de toenmalige koning de eerste u/etten in, die gemengde huwelijken beperkten en een streng verbod op zondagsarbeid inhielden.

• Joden bleven een belangrijke rol spelen in de economie van het land. Er waren in de loop der eeuwen ups en downs in wetgeving ten aanzien van de joden, variërend van maatschappelijke uitsluiting tot acceptatie. Onder de (roomse) Habsburgers hadden de joden het zwaar. Op een bepaald moment werden ze gedwongen Duitse namen aan te nemen in plaats van hun Hebreeuwse eigennamen. In Transsylvanië ondervonden de joden, 'vanwege de Reformatie en het lezen van de Bijbel' aldaargrote tolerantie.

Toen Hongarije vrij kwam van de Habsburgers (1848-1849), kregen de joden in 1867 burgerlijke en politieke rechten.

In 1895 verklaarde het Hongaarse parlement het joodse geloof tot religie met gelijke rechten als andere religies.

Theodor Herzl (Herzl Tiuadar), de vader van het politiek zionisme, werd in Hongarije in deze voor de joden gunstige tijd geboren.

Na de Eerste Wereldoorlog nam het antisemitisme drastisch toe. In de Tweede Wereldoorlog werden 600.000 van de 750.000 joden in de vernietigingskampen van Hitler omgebracht.

Hier volgen nog twee in grote lijnen letterlijke passages over de twintigste eeuw:

• 'Na de Eerste Wereldoorlog tekende de Hongaarse delegatie op 4 juni 1920 het Verdrag van Versailles. Met als gevolg dat het land 71, 5% van zijn territorium verloor. Meer dan 200.000 vierkante kilometer ging behoren tot naburige landen en Hongarije verloor meer dan 13 miljoen mensen van zijn bevolking van 21 miljoen. Het meest traumatische gevolg was de scheiding van de grote Hongaarse bevolking van het moederland. In totaal 3, 3 miljoen Hongaren zetten hun leven voort als inwoners van de nabuurlanden. Het lokale jodendom verloor 48% van zij n populatie, waardoor het aantal inwoners van jood godsdienstige overtuiging daalde van 900.000' tot 470.000.' (Daarna volgde de periode van toenemend antisemitisme. De joden kregen de schuld van de gevolgen van Versailles.)

• 'In maart 1944 bezetten de Duitsers Hongarije. De specialegroep, die geleid werd door Adolf Eichmann kwam tegelijk aan met de eenheden van de Wehrmacht, wier taak het was de Hongaarse joden te deporteren. De nazi's en Hongaarse administratieve organen, die nauw samenwerkten, begonnen al in dezelfde maand maart met de voorbereidingen van de deportaties. Het decreet om een gele ster te dragen werd op 5 april van kracht. Op 7 april had het ministerie van binnenlandse zaken, samen met de Eichmangroep een plan gereed voor het onderbrengen van de joden in ghetto's. Al de persoonlijke bezittingen, inclusief onroerend goed, waren in feite al onteigend. De ghettoïsering begon op 16 april 1944 aan de voet van de Karpaten, met de actieve en vaak brute hulp van de Hongaarse gendarmerie. Vanaf 15 me begonnen de deportaties. Twaalfduizend joden verlieten per dag het land in verzegelde veewagons. Voor de meesten van hen betekende dat martelaarschap in de concentratiekampen. Tussen 15 mei en 8 juli werden 430.000 joden geeporteerd. In het Pest-ghetto in Boedapest, waar 70.000 joden in 4000 behuizingen waren ondergebracht, werden duizenden in de Donau omgebracht. Dit Pest-ghetto - het grootste overlevende instituut van zijn soort in Europa - werd op 18 januari 1945 bevrijd. Toen waren 600.000 joden omgebracht.'

Wie Boedapest bezoekt kan niet heen om het grootste joodse oorlogsmonument van Europa, geconcentreerd om de grote synagoge. Indrukwekkend. De geschiedenis mag niet worden vergeten. Wie haar vergeet moet haar opnieuw beleven.

- v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen