Naar de kerk, naar de kerk zei de dominee

Inmiddels sprak Jager over 'een woord tot zijn behoud'. Tegenover behoud staat verlorenheid. Zo scherp ligt dat toch? ! Wie in Christus is, is een nieuw schepsel. Buiten Christus is het leven dood, op weg naar de ondergang, naar de Godverlatenheid. Wie niet het eigendom van Christus is door een waar geloof gaat verloren, leert de Schrift.

Over eeuwige verlorenheid, over de hel wordt binnen de kerken - als nog over de verlorenheid wordt gesproken - vandaag vaak ook meer omfloerst, terughoudender gesproken dan vroeger. We spreken liever over de hemel. Maar wie de Schriften recht wil doen kan niet heen om de ene Weg ten leven. Buiten die weg lopen de paden van het leven eeuwig dood. Theologisch heeft men de huiveringwekkende mogelijkheid dat een mens verloren gaat soms willen oplossen door te stellen, dat Christus ook de verwerping heeft gedragen. Zo zullen alle mensen uiteindelijk in het heil delen. Het is ook huiveringwekkend als we op ons aflaten komen de vraag naar de eeuwige bestemming van miljoenen mensen, die Christus niet kennen. Strijdt gij om in te gaan, zei Christus. En Paulus wist maar één ding; 'Wee mij, als ik het Evangelie niet verkondig'. Hij wist zich daarbij 'een goede reuk van Christus', zowel in degenen die behouden worden als in degenen die verloren gaan (2 Kor. 2 : 16). 'Gelooft u in de hel? ', vroeg iemand aan een predikant. 'Ik geloof niet in de hel, ik geloof in Christus die de dood en de hel heeft overwonnen', was zijn antwoord. Daarom: Wee mij...

Bewogen

Buiten de kerk is er geen heil, zegt de Nederlandse Geloofs Belijdenis (art. 28). Dat betekent niet, dat wij precies kunnen uitmaken waar die kerk zich ophoudt. Ze is soms klein en als tot niet geworden 'in de ogen der mensen', en ook 'verspreid en verstrooid door de gehele wereld'. Zoekende mensen kunnen soms de weg naar de kerk niet vinden, omdat ze van de bomen van de vele kerken het bos van de ene kerk niet meer kunnen onderscheiden. Maar kerkverlating betekent verlating van het heil, van de plek waar het heil wordt verkondigd. Daarom is kerkverlating aangrijpend. Mensen gaan tot de wereld behoren, krijgen met Demas de tegenwoordige wereld lief. Ze verlaten het Lichaam van Christus en gaan een weg ten dode. De dominee is er de man voor om daartegen te waarschuwen. Hij doet dat dan ook op z'n tijd: 'Naar de kerk, naar de kerk zei de dominee'. Wanneer hij oproept trouw te blijven op de kansel of in het kerkblad, heeft hij echter ook nog de schijn tegen. Hij doet het ambtshalve. Hij wil bovendien mensen in de kerk hebben. Het pleit niet voor hem als kerkbezoek minder wordt, zeker niet als de kerk 'leeg loopt'. Terwijl de tijd allang voorbij is dat de 'goeie dominee' altijd en overal volle kerken trekt. Onder de beste prediking heeft zich in de grote steden de kaalslag voltrokken in onze kantelende cultuur. Maar met het alleen maar oproepen tot trouw wordt kerkverlating niet gestuit.

Persoonlijk

De vraag is of er in de gemeente, onder de leden der gemeente bewogenheid is om hen die heengaan en ten dode wankelen. Met klaagzangen over teruggang wordt de kerk niet gered en komen mensen niet terug. De gemeente heeft als het goed is, in navolging van de Meester, bewogenheid over de schare; over hen die de kerk verlaten en diegenen, die (de plek van) het heil niet zoeken of kunnen vinden. Zoekt men in de gemeente altijd wel naar wegen om het Evangelie bespreekbaar te maken en aangaande de Levende Christus te getuigen? De gemeente als wervende gemeenschap, in woord en daad.

Al jarenlang ben ik in contact met een broeder in Hongarije, die de landen in Oost-Europa vele jaren doorreisde. Ook dezer dagen hebben we hem weer ontmoet. Waar hij ook komt en wie hij ook ontmoet, hij laat een geestelijk woord achter. Een man die gelooft in de oogst op het gezaaide. Een man, die ervan overtuigd is dat het heil alleen in Christus is te vinden en breed en diep rekenschap geeft van de hoop, die in hem is. Hij is - om een voorbeeld te noemen - op zoek naar kostbare bezittingen van de theologische faculteiten, die de Russen uit Hongarije hebben meegenomen. Maar voordat hij in Moskou toe is aan gesprekken over die bezittingen, wil hij harten veroveren.

Dat is het belangrijkste. Voordat hij boeken terugvordert wil hij spreken over de inhoud ervan: 'De Reformatie is al in Rusland'. Zulke mensen zijn misschien uitzonderlijk. Niet ieder heeft ook de rechte attitude om zo ontwapenend altijd weer van de grootheid van God en het heil in Christus te getuigen. Aansprekend is het wel, aanstekelijk ook.

Excuus

Toch ontwaakt onder ons meer en meer het besef, dat in de diep doorvretende secularisatie naar wegen moet worden gezocht om de buitenkerkelijken (weer) in aanraking te brengen met het Evangelie. Kerkverlating grijpt kerkbreed om zich heen. Grote weerstanden moeten worden overwonnen; bij kerkverlaters vooral grote vooroordelen. Mensen hebben hun excuses om niet meer te komen. Het grote excuus is altijd weer het kwaad in de wereld. Hoe kan God al dat kwaad toelaten als Hij liefde is? De mens zelf blijft buiten beeld, God krijgt van alles de schuld.

Op Goede Vrijdagavond had EO's Andries Knevel - op verzoek, omdat er helemaal niets op de buis was, dat herinnerde aan deze bijzondere dag - een uur extra zendtijd gekregen. Hij vulde het met een gesprek, waaraan werd deelgenomen door twee kerkverlaters (de Amsterdamse voorlichter van de politie Klaas Wiltink en tv-presentatrice Katarina Keyl) en twee christenen, mevr. Diny van Bruggen, die onder kinderen in Nepal werkt en Hans Schilder, die weer teruggekomen was naar de kerk waar hij tien jaar weg was geweest. Klaas Wiltink, ooit zondagschoolonderwijzer, had nog het meeste 'heimwee' naar vroeger. Bij Katarina Keyl was er alleen maar verzet: 'hoe kunnen intellectuelen dat allemaal nog geloven? ' Maar bij beiden kwam het kwaad in de wereld ter tafel. En als het over schuld ging: als er al sprake is van schuld, hoe kan een Ander die overnemen?

Het is bepaald niet eenvoudig om echt binnen te komen hij mensen, die hun christelijk verleden van zich hebben afgeschud, en over de zinvragen van het leven te spreken. Zeker bij een bepaalde kring van intellectuelen niet. Misschien is het nog wel 'eenvoudiger' bij diegenen, die in deze geen verleden kennen.

Dagblad Trouw heeft een serie artikelen 'Naar de kerk met...'. Men gaat met een prominent(e) uit de wereld van schrijvers, kunstenaars of andere wereldlijke gremia naar de kerk en geeft dan een weergave van de gevoelens, die dat losmaakte. Afhankelijk van de kring, waaruit iemand afkomstig is, treft men weerstanden in de marge aan. 'AI in het begin - zegt de uit rooms-katholieke kring afkomstige schrijfster Nelleke Noordervliet - tijdens het kyrie, kwam er een man met een mandje langs. 'Plaatsengeld 1 kwartje' stond erop - kennelijk de minimum entreeprijs'. Zo hebben anderen andere afweermechanismen, die samenhangen met de kerk, waaruit ze komen. Wat dan echter wel weer opvalt is, dat de bezoekers vooral een persoonlijk woord, 'troost' verwachten.

Maar telkens weer valt de vraag naar het kwaad in de wereld. Die vraag valt in het contact met de (buiten)wereld voor de kerk niet te vermijden. Want, al is er vaak sprake van het stellen van deze vraag als bliksemafleider, ze valt niet te onderschatten. Hoe brengen we het kwaad echt ter sprake, met daaronder en daarachter de vraag naar persoonlijke schuld en daarachter de plaats van de Plaatsvervanger? Bovendien moeten we niet onderschatten dat er vooroordelen zijn, waaraan de kerk zelf debet is. Als de kerk vooral dominees kerk is - ...zei de dominee - en geen levende gemeenschap van levende getuigen, die in liefde samenleven, gaat er een kwaad gerucht van uit; vinden mensen dat ze er net zo goed niet toe kunnen behoren.

Creativiteit

Vaak moeten we ons voor de kerk schamen. Vaak moeten we ons voor 'onze' gemeente schamen. Het meest moeten we ons voor onszelf schamen.

Voor het Evangelie van Christus echter is er een verbod op schaamte. Wie zich daarvoor wel schaamt zal ondervinden dat Christus Zich voor hem of haar zal schamen op de 'dag van Zijn heerlijkheid' (Lukas 9 : 26). Daarom hebben we ons het meest voor onze schaamte te schamen. 'Mijn rechterbuurman is vannacht gestorven...'. Er zijn vandaag hoopvolle signalen, dat er ook zoiets is als de schaamtevoorbij. De meeste leden van de gemeente bevinden zich dagelijks op een werkvloer, waar de wereld de toon aangeeft. In toenemende mate zijn er gebedssamenkomsten in bedrijven, waarbij ook 'anderen' worden uitgenodigd. Voor avonden van de bedrijfsvereniging of uitjes van de zaak zal zelden de kerk in beeld zijn. Waarom echter zou hier niet creatief naar wegen kunnen worden gezocht om in de sfeer van zinvragen iets op touw te zetten? Op zoek naar echte re-creativiteit.

In de loop van de jaren heb ik verschillende predikanten gesproken, die op bezoek waren bij of op stap waren met mensen in de marge van de kerk of daarbuiten, soms vanwege een gemeenschappelijke interesse. Van tijd tot tijd zeiden ze: nu ben ik verschillende keren met jou mee geweest, ga nu een keer mee met mij. Zo kan het toch ook toegaan onder de leden van de gemeente? De kerk, de gemeente is vindplaats van heil. De leden van de gemeente mogen er in delen en ervan uitdelen. Naar de kerk naar de kerk, zei niet alleen de dominee.

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen