Uitdagingen voor christelijke levensstijl vandaag [2]

Ascese blijft nodig

Het is nodig in deze moderne wereld als christenen op onze post te blijven en ons niet terug te trekken in een onvruchtbaar isolement. Maar hierbij kunnen we niet zonder ascese. Dat houdt in: vreemdelingschap, dus een levensstijl die niet zo gulzig consumerend, niet zo kritiekloos producerend, niet zo restloos profiterend is. Dat is bescheiden gezegd. Het gaat in het christelijk leven om een radicale keus, maar die vertaalt zich in bescheiden stappen. Loonstra geeft dat ook mooi aan in zijn boek met voorbeelden als 'de heilige koe' die auto heet, het roken, het bestedingspatroon, de oudedagsvoorzieningen, het tegen elkaar opbieden met mooie huizen en luxe interieurs. We hebben ons levensgeluk mede afhankelijk gemaakt van onze hoge levensstandaard. 'Daardoor zijn we medeplichtig aan de armoede elders in de wereld (dat wil zeggen: aan ondervoeding, werkloosheid, en het ontbreken van scholing, medische zorg en rechtsbescherming) die structureel door ons welvaartspeil instandgehouden en verergerd wordf (Zo goed en zo kwaad, 167). In een ingezonden stuk in het Reformatorisch Dagblad van 12 februari jongstleden toont een lezer zich ernstig verontrust over het 'autonieuws' in deze principiële krant. In een recent nummer van de krant werden zonder enig kritisch commentaar wagens ter waarde van ƒ 200.000, - besproken. De abonnee schrijft dan: 'Ik kan werkelijk niet begrijpen dat een krant die principieel wil zijn (en zodoende geen sportnieuws opneemt of zelfs zo ver gaat dat advertenties met vrouwen in broek bewerkt worden) wél aan deze zaken rondom auto's aandacht besteedt. Ik ben ervan overtuigd dat materialisme (communaal of individueel) één van de allergrootste zonden van de kerk in het rijke Westen is. Het wordt echter min of meer goedgepraat en ook paginagroot ondersteund in een christelijke krant.' Moeten we hier niet spreken van een blinde vlek of zelfs een opzettelijke zelfverblinding in de rechterflank van de gereformeerde gezindte in Nederland?

Navolging van Christus

De toewijding aan God en de toewending naar de wereld vinden hun eenheid in de navolging. Zeer actueel acht ik het bekende boek van Dietrich Bonhoeffer, Navolging (Amsterdam 1968; Nachfolge, 1937). In dit boek, oorspronkelijk een serie colleges gehouden in het Predigerseminar Zingst (Finkenwalde) in de jaren 1935-1937, omineuze jaren in Duitsland, is het Bonhoeffer erom: te doen dat Christus zelf weer op nieuwe wijze, niet gehinderd door de ruis van traditionele kerkelijke en theologische interpretaties, aan het woord zou komen. Op bewogen wijze tekent hij protest aan tegen de 'billige Gnade'. 'Goedkope genade is de doodsvijand van onze kerk... Heden ten dage gaat onze strijd om de kostbare genade.' Goedkope genade is genade die te grabbel gegooid wordt. Kostbare genade daarentegen is de verborgen schat in de akker, waarvoor een mens alles over leert krijgen. Voor ons kan immers niet goedkoop zijn wat voor God duur is! Het veelzeggende in Bonhoeffers betoog is nu dat hij -een samenhang aangeeft tussen enerzijds het verloren gaan van de kostbare genade en anderzijds de uitbreiding van het christendom en de kerstening van de cultuur. Genade werd een gemakkelijk verkrijgbaar gemeengoed in een wereld waarin vrijwel iedereen vanzelfsprekend christelijk is. Het monnikendom bleef aan de rand van de kerk een teken van de kostbaarheid van de genade, een levend protest tegen de verwereldlijking van het christendom. Maar helaas werd juist dit monnikendom tot een rechtvaardiging (een excuus of alibi) voor het verwereldlijkte leven van de kerk. Luther heeft echter weer duidelijk geleerd dat de navolging in de lijn van de Bergrede het gebod van God aan alle christenen is. Bonhoeffer valt hem krachtig bij. Absolute gehoorzaamheid aan het gebod van Jezus wordt juist in het dagelijkse beroepsleven gevraagd van elke gelovige. Maar na Luther treedt er een kleine, nauwelijks merkbare verschuiving van het accent op. 'Van de rechtvaardiging van de zondaar in de wereld maakte men de rechtvaardiging van de zonde en de wereld.' Het bederf van het beste is het slechtste! In navolging van Kierkegaard zegt Bonhoeffer dan dat wat bij Luther 'goddelijk resultaat' is, bij de volgelingen tot principiële vooronderstelling van een berekening wordt. Maar dan kan ik zondigen met het oog op de genade en blijf ik gewoon die ik ben in mijn burgerlijk -wereldlijk bestaan. 'Als de raven hebben wij ons verzameld om het lijk van de goedkope genade. Daaruit ontvingen we het vergif, waaraan de navolging van Jezus onder ons stierf.' Bonhoeffer zegt dan in 1937 al: de prijs die we heden ten dage moeten betalen met de ineenstorting van de georganiseerde kerken is niets anders dan een noodzakelijke consequentie van de te goedkoop verworven genade! Maar dat betekent dan ook dat in een nieuwe, geseculariseerde situatie de echte na ging van Christus nieuwe kansen krijgt. Radicaal christendom heeft de toekomst in de 21e eeuw.

Is er een programma te leveren, een routebeschrijving voor de christelijke levensstijl in de 21e eeuw? Neen, wij weten niet wat de nabije toekomst brengt. Maar het gaat om de gebondenheid aan Jezus Christus alleen. 'Een christendom zonder de levende Jezus Christus blijft noodzakelijkerwijs een christendom zonder navolging, en een christendom zonder navolging is altijd een christendom zonder Jezus Christus' (31). Alleen de gelovige is gehoorzaam en alleen de gehoorzame gelooft. Genade wordt alleen op de weg van de navolging geschonken.

Toekomstgericht leven

Een christen leeft toekomstgericht. We kijken vaak met heimwee en weemoed terug naar vroeger tijden, toen Nederland nog een gekerstend land was, terwijl het nu een land vol modern heidendom is. Maar we mogen vooral hoopvol vooruitzien: wie weet wat Nederland in de toekomst weer zal worden, als Gods Geest een opwekking geeft, een nieuwe Reformatie, een Réveil, een geestelijke herleving waarvan iedereen zal staan te kijken! Er mag positieve verwachting zijn van wat God nog aan verrassingen voor ons in petto heeft in de slotfase van de wereldgeschiedenis. Denk aan het visioen van Openbaring 20, de droom van 1000 jaar vrede, naar mijn gedachte een aanduiding van de lichtplekken in de geschiedenis, een weerglans inderdaad van Jezus' opstanding, met name in het laatste der dagen. Je behoeft niet puur pessimistisch te denken over de geschiedenis als een van God verlaten en hopeloze werkelijkheid. We mogen in de loop van de geschiedenis aanduidingen verwachten van het grote en heerlijke dat komt. Het zijn tekenen van het koninkrijk, zoals de druiven van Eskol aan de Israëlieten in de woestijn een voorproefje gaven te zien van de heerlijkheid van het beloofde land (Numeri 13 : 23). Het gaat dan om voorlopig, provisorisch en fragmentarisch heil in een wereld vol onheil. Ondanks alles is de geschiedenis het terrein van Gods handelen gebleven. Zij is niet restloos prijsgegeven aan demonen en demonische krachten. Zo is er voor gelovigen de ruimte om in de wereldgeschiedenis hun verantwoordelijkheid te beleven en hun taken te vervullen. We mogen niet anticiperen (vooruitgrijpen) op het komende rijk, maar we behoeven ons ook niet te beperken tot antichambreren (in de wachtkamer zitten), we mogen participeren, zonder te vergeten dat we geroepen zijn te pelgrimeren.

Waakzaam en werkzaam

Juist met het oog op en in het licht van de wederkomst van Christus komt het aan op de 'godzaligheid', het leven vanuit de vreze des Heeren. Waakzaam en werkzaam de Dag tegemoet. De rechtvaardiging van de goddeloze blijft centraal staan: alleen door het volbrachte werk van Christus is er perspectief op het eeuwig Koninkrijk. Onderweg daarheen mogen we rusten in wat Christus heeft gedaan. Maar anderzijds is er de roeping tot dagelijkse bekering, dus keihard werken om stappen te doen in de richting van het Koninkrijk van God. Wij geloven dat de levende Christus Zijn gemeente ook in de 21e eeuw tot navolging roept. Dat is een hoge roeping. Echte navolging van Christus is niet 'op raad van Jezus enkele verbeteringen in ons levensgedrag aanbrengen... Overal in het Evangelie heeft de navolging een veel geweldiger, veel meer beslissende betekenis. Het is ook wel wat hoogmoedig om, bij het doen van een paar stappen vooruit, dadelijk te denken, dat men vlak achter Christus is' (O. Noordmans). Bij navolging geldt: alles of niets! Er is echter een geweldig houvast. Wie op recht naar Jezus roepstem luistert, mag gelovig zien op Jezus. Hij gaat vooraan. Hij baant de weg. Hij heeft alles volkomen volbracht. Daarom mogen we achter Hem aankomen in Zijn kracht. Hij die u roept, is getrouw, die het ook doen zal. Laat ons met volharding lopen de loopbaan die ons is voorgesteld, ziende op de overste Leidsman en Voleinder des geloofs, die voor de vreugde die Hem voorgesteld was, het kruis heeft verdragen en schande veracht en is gezeten aan de rechterhand van de troon van God (Hebr. 12 : 1a, 2).

J. HOEK, VEENENDAAL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen