In de kerk niet het recht van de sterkste

Er is over de begrippen rechts en links dan ook heel wat gezegd en geschreven en de woordspelingen op deze begrippen zijn vele. Er valt van deze begrippen in feite niet echt een definitie te geven, al komt het begrip 'behoudend' er wel dicht bij om rechts aan te duiden en 'vooruitstrevend', vernieuwings- of veranderingsgezind om links aan te duiden, maar dan ook altijd weer in de context van de eigen kerk, groep of beweging. In feite zijn links en rechts in de kerk lege begrippen. Ze zeggen nog niets over geestelijk gehalte en geestelijke gestalte. Hier doorbreekt de Geest grenzen, die wij links en rechts optrekken.

Actueel

Momenteel is de vraag van links en rechts in de kerk weer aan de orde. Ds. B. J. van Vreeswijk heeft bij zijn aftreden als preses van de hervormde synode aangegeven, dat de synode de afgelopen jaren een 'verrechtsing' heeft ondergaan. Dat is hem niet door ieder in dank afgenomen. 'Links' kwam her en der in beweging. Alleen al het feit, dat er twee 'bonders' op rij synodepreses zijn geworden, riep kritiek op. Met name vrijzinnigen voelden zich geraakt, omdat Van Vreeswijk, in zijn typering van de verschillende stromingen (zeg modaliteiten) in de kerk, van de vrijzinnige theologie had gezegd, dat die 'van gister' was en dus achterhaald leek. Van deze stroming zijn er vandaag ook weinig jongere aanhangers te vinden, zei hij, terwijl de aanhang van 'rechts', d.w.z. van orthodoxen en evangelicalen toeneemt.

De recent afgetreden preses van de Evangelisch Lutherse synode heeft de schoen gepast en aangetrokken. Hij reageerde op de woorden van Van Vreeswijk in een column in Centraal Weekblad en schreef, dat hij bij Van Vreeswijk een getalsmatig denken beluisterde. Voordat hij tot die conclusie kwam, had hij ook al stilgestaan bij het feit, dat de kerk verrechtst. 'De synode (zowel hervormd als gereformeerd) is behoudender geworden.' En: 'Ook in haar uitspraken naar buiten toe is, duidelijker dan in de vorige decennia, een behoudender geluid te horen'. Het befaamde midden van de kerk, waarop vele hervormden prat gingen, zo vervolgt Van der Horst, liet al in geen jaren een duidelijk geluid horen. Maar de rechterflank deed steeds duidelijker van zich spreken. En in dat verband zegt hij, dat hij de dreigende taal, die werd geuit en de enorme druk die (door rechts) op de kerken wordt gelegd, niet altijd even christelijk kan vinden. Letterlijk zegt hij dan: 'Het lijkt soms of de kerk staat en valt met het binnenboord houden van de behoudende groeperingen'. Als voorbeeld noemt hij het rapport Om de eenheid en de heelheid van de kerk, dat vorige week op de hervormde synode werd besproken en na tweede lezing werd aanvaard. Hij vraagt zich af - en dat is de kern van zijn betoog - of in de kerk toch niet stiekem 'het recht van rechts de sterkste', dat wil in zijn optiek zeggen van de 'rechtsen', heerst, zodat aan de veel kleinere en zwakkere vrijzinnige groep beduidend minder aandacht wordt gegeven.

Geen democratie

De kerk is geen democratie. Dat is ook in deze kolommen voor en na betoogd. Het gaat er dan ook niet om dat groepen - links of rechts - trachten een meerderheid van stemmen te verwerven in de kerk. Herstructurering van de classes, zoals die van tijd tot tijd wordt bepleit, biedt ook geen soulaas, zolang de kerk op essentiele punten zwaar verdeeld is en blijft. De kerk dient als gehéél onder het heilzame juk van Christus te buigen. Een kerk, die dat uit het oog verliest, kan delen van de kerk lasten opleggen, die te zwaar zijn om te dragen. In feite legt ze zichzejf dan een loodzware last op.

Feit is wel, dat in een geschakeerde, om niet te zeggen verdeelde kerk, in de kerkelijke vergaderingen besluiten bij meerderheid van stemmen worden genomen. Dat is onvermijdelijk. Dat is ook niet erg wanneer het gaat om randverschijnselen. Het is echter hoogst ernstig wanneer het gaat om de belijdenis van Jezus Christus en alles wat met Zijn Persoon en werk samenhangt. De waarheid wordt niet bij meerderheid van stemmen uitgemaakt. Dan kan de meerderheid zelfs ongelijk hebben. Letten we nu op de praktijk in de Hervormde Kerk dan heeft sinds jaar en dag de meerderheid - zeg midden orthodox en vrijzinnig - nog al eens de minderheid overstemd. Dat verschijnsel verbreedt zich vandaag, nu hervormden, gereformeerden en lutheranen samen gaan. Feit is echter ook wel, dat in de ontwikkelingen die gaande zijn meer naar 'de rechterflank' wordt geluisterd. Dat heeft te maken met de gewijzigde verhoudingen in de kerk. Maar de besluitvorming vindt nog steeds op dezelfde wijze plaats. Als zodanig heeft de afgetreden Lutherse synodepreses bepaald geen reden zich te beklagen. Wel wordt hij geconfronteerd met het feit, dat in de Hervormde Kerk de zaken trager verlopen dan hij wil, omdat daar toch de intentie leeft om de kerk in haar verscheidenheid bijeen te houden.

Trouw

Ik stem met ds. Van der Horst intussen in als hij bezwaar aantekent tegen getalsmatig denken in de kerk. Maar dat laat onverlet, dat de vraag van trouw in en aan de kerk mag worden gesteld. Trouw is geen verdienste maar plicht. Ontrouw is geen deugd maar schuld. Wie mede buigt onder de nood en de schuld van de kerk en zich daarbij zelf betrokken weet, zal de kerk ook trouw zijn. Nu zij het verre van ons om te roemen op de trouw van rechts, zeg ook van hervormde gereformeerden. We zijn soms een lastig en onhebbelijk volkje. Maar in de worsteling in en om de kerk zijn orthodoxen wel trouw op hun post gebleven en pogen ze uit het diepst van hun overtuiging de kerk op te roepen tot trouw aan de Schrift en haar belijdenis. Soms is dat ook met diepe pijn geschied, als namelijk besluiten waren genomen, die, als het om het belijden der kerk ging, diep insnijdend waren.

Recent heeft dr. B. Plaisier juist de midden orthodoxie opgeroepen tot grotere betrokkenheid. Hij signaleerde, dat in het midden van de kerk de betrokkenheid afneemt en (daarom) de inbreng uit hervormd gereformeerde kring toeneemt; kwalitatief ook neemt.

Recent is het voorgekomen dat de triosynode (drie synoden) als combisynode (twee synoden) moest stemmen, omdat de lutheranen hun quorum niet haalden, dat wil zeggen, dat er niet voldoende leden aanwezig waren om als Evangelisch Lutherse Kerk rechtmatig te kunnen stemmen. Op de laatst gehouden hervormde synode, toen het ging om het rapport 'Om de eenheid en de heelheid van de kerk', schitterden liefst 19 classes door afwezigheid, voornamelijk hervormde classes, die al in SOW verband functioneren. En bij fundamentele discussies liet 'links' soms het debat maar aan 'rechts' over. Men had er kennelijk weinig zin meer in. Men mag verwachten dat, wanneer er nog passie is voor de kerk en voor de vragen, waarvoor de kerk in deze tijd staat, er ook sprake is van betrokkenheid op de ambtelijke vergaderingen. Zeker ook als we willen staan voor de kerk als instituut en haar niet prijs willen geven aan het congregationalisme, aan een verzameling van gemeenten van elk wat wils. Dat geldt voor links en rechts. Maar Van der Horst moet zich toch niet beklagen als het midden het laat afweten.

Ik noem een concreet punt. Ds. Van der Horst is kennelijk ook niet gelukkig met de wijze waarop de kerk de laatste tijd inzake maatschappelijke vragen naar buiten is getreden. Dat zou 'behoudender' zijn dan vroeger. Hij zal zeker doelen op geluiden inzake de euthanasiewetgeving. Als echter in het spreken van de kerk hier iets zichtbaar is van diepgaande bezinning op ethische vragen in bijbels licht binnen de 'rechter'flank van de kerk(en), dan mag hier toch niet over het recht van de sterkste gesproken worden? Eerder moet worden betreurd, dat lutheranen - hun klein getal ten spijt - voorop gingen om dit spreken van de kerk ongefundeerd aan te vechten en zo in het publieke debat de visie van de kerken hebben scheef getrokken. Mocht dit valide betrokkenheid heten op de worsteling van de kerk in de vragen van leven en dood?

Methode

Intussen blijft 'het recht van de sterkste' mij wel bezig houden. De sterkste is in het betoog van Van der Horst wie hij rechts noemt. In dat verband bezigt hij ook het woord dreiging. Van de rechterflank van de kerk zou dreiging uitgaan.

Nu viel de laatste jaren - dat zij toegegeven - in de ontwikkelingen binnen het SoW-proces in toenemende mate het woord scheuring of afscheiding. Ook vorige week viel dat woord herhaaldelijk. En dat heeft een dreigende lading.

Los van SoW is het ook een feit, dat bezwaren van 'rechts' in allerlei verbanden vaker bedreigend overkomen, omdat openlijk of verborgen de dreiging van afsplitsing een rol kan spelen. Daarom zei iemand ooit, dat 'rechts' een kilo weegt en 'links' een gram. Wanneer leden van een gemeente afzwenken of dreigen af te zwenken naar een gemeente ter rechter zijde, wordt daar vaak zwaarder aan getild dan wanneer men ter anderer zijde uitwijkt, bijvoorbeeld naar evangelische gemeenschappen. Soms zelfs is men ter ener zijde mensen graag kwijt, terwijl aan de andere kant alles in het werk wordt gesteld om mensen erbij te houden. Niet altijd gaat het op dit punt in de gemeente en de kerk geestelijk toe.

Vanuit een geestelijke houding zal er alles aan gelegen zijn om elkaar, samen, bij de gemeenschap van Christus en Zijn Woord te bewaren. Alle dreiging binnen de kerk moet ongeestelijk heten. Overtuiging moet het winnen van dreiging. Wie in de Schriften gelooft als geinspireerd door de Heilige Geest, heeft stof te over om met overtuiging te verdedigen en uit te dragen waarvoor men staat. Dan behoeven we niet getalsmatig te denken. Waarheid zal zegevieren, leugen zal het onderspit delven. Als 'rechts' met dreiging wordt geassocieerd, is er geestelijk gezien iets mis. Voor zulke dreiging behoeft men niet terug te deinzen. Anders ligt het met de Waarheid, die in liefde wordt betracht. Die kan messcherp zijn en daarom temeer overtuigend. De waarheid, die echt aan het Woord ontspringt, bestaat niet uit lieve broodjes. Ze is scherp, als een tweesnijdend zwaard, maar zoekt intussen te helen in plaats van te delen. Maar wel in een rechte weg.

Zwakte

Als het er dan ook helemaal op aan komt zal in de kerk niet het recht van de sterkste gelden maar van de zwakste. Paulus schept behagen in zwakheid, in smaad, in nood, in vervolging zelfs. Want als hij zwak is, weet hij zich machtig (2 Kor. 12 : 10). Laat die gestalte in u zijn, zegt hij, die ook in Christus Jezus was, die als men Hem schold niet terugschold en als Hij leed niet dreigde. Van Hem leren de Zijnen zachtmoedigheid. Maar die zachtmoedigheid wordt wel gevormd in de navolging. Van Lamech ging dreiging uit, maar Henoch wandelde met God.

Ik zou ter afsluiting de vraag willen stellen op welke basis Van der Horst ertoe oproept meer aandacht te geven aan de, in vergelijking met de orthodoxie 'veel kleinere en zwakkere vrijzinnige groep' in de kerken. Ooit riep wijlen prof. dr. A. J. Bronkhorst de 'bonders' in de synode toe, toen ze zich beklaagden over te weinig aandacht bij benoemingen, 'waar zijn uw Bogermannen? Als Van der Horst zich nu zuinigjes lijkt te uiten over enkele benoemingen van rechtzinnige theologen, namelijk van hervormd gereformeerde signatuur aan de theologische faculteiten en hij dit meeneemt in zijn beeld van 'verrechtsing' van de kerk, zou die vraag ook aan hem kunnen worden gesteld. Maar doorslaggevender is de vraag, die we elkaar links en rechts in de kerk mogen stellen: 'wat is uw boodschap?' Want of die houdbaar is bij het Licht van het Evangelie zal toch de werfkracht van de kerk bepalen. Zo bezien zijn we over links en rechts nog niet uitgepraat.

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen