Globaal bekeken

Een lezer stuurde ons een artikel uit het Friesch Dagblad, waarin ds. Ype Schaaf, afkomstig uit vrijzinnige kring, 'rekenschap aflegt van een tijd van leven', onder de titel De hervormden Fryslan'. Uit dit artikel laten we hier een deel volgen:

'In Het Fryslan van de afgelopen eeuw heerste een bijzonder kerkelijk en godsdienstig klimaat. In het zuidoosten en de Bildthoek ontstond aan het einde van de negentiende eeuw onder de turfstekers en landarbeiders ineens de grootste onkerkelijkheid van het platteland van Nederland. Domela Nieuwenhuis was profetisch voorman en later, weliswaar in een wat gematigder versie, werd dat PieterJelles Troelstra. In het noordoosten van de provincie, in Dokkum en omstreken, was men vooral gereformeerd gezind. Overigens woonde 17 procent van alle gereformeerden in Nederland in Fryslan. Het na de oorlog fors uitgedijde Drachten had de grootste gereformeerde kerk van het land. De voormannen van deze "kleine luyden" waren Abraham Kuyper en Hendrik Algra.

In Friesland had ook de enige Nederlandse reformatie in plaatsgevonden toen de Witmarsumer en pastoor Menno Simons de radicale Wederdopers tot de vredelievende liberale Doopsgezinden maakte. En dan was er nog een aantal katholieke enclaves zoals bijvoorbeeld Blauwhuis Onder de hervormden, met wie ik het meest te maken kreeg, waren nauwelijks Gereformeerde Bonders; eigenlijk alleen in Driesum en in Tytsjerk.

De Zuidwesthoek was open confessioneel met hoge collectes voor de zending. De Woudsjers wisten zich zo hier en daar sterk aangesproken door de Maranathabeweging. En op vele plaatsen waren grotere of kleinere rechtzinnige evangelisaties.

Vlak na de Tweede Wereldoorlog was een derdevan alle hervormde gemeenten in Fryslan vrijzinnig in een brede strook van Sint jacobiparochie tot achter Drachten. In Dokkum, Metslewier, Franeker, Bolsward, Sneek, Heerenveen Oosterwolde waren ook vrijzinnige gemeentes. Als jonge, opgroeiende Leeuwarder zag ik in de hervormde kerk negen dominees elkaar afwisselen: drie orthodoxe, drie evangelische en drie vrijzinnige. Verder was er één orthodoxe dominee in Pniël, de evangelisatie. En in de dorps kerk van Huizum volgden twee vrijzinnige pre . dikanten elkaar op.

Toen ik in mijn studententijd een keer thuiskwam uit Groningen, vertelde vader dat er een fijne dominee op huisbezoek was geweest. De stad was in het kader van "Gemeenteopbouw" ingedeeld in negen wijken. En die dominee Hellemans had gezegd, dat als meneer Schaaf liever bezoek wilde van een vrijzinnige collega, dat maar moest zeggen, dan zou Hellemans dat wel doorgeven. Maar volgens pa was dat niet nodig.

Een van de negen dominees had als confessioneel grote moeite met deze ontwikkelingen. Die nam dus een beroep aan naar Scheveningen (...). Uiteindelijk is het erop uitgedraaid dat in vele gemeenten de leiding in de kerkenraden overgenomen is door mensen uit de evangelisaties, die actiever en gemotiveerder waren. En de vrijzinnigen zijn langzaam zonder conflicten uit de kerk verdwenen. De vrijzinnige jeugd bestaat niet meer en het enige wat over is, is een aantal vrijzinnige vrouwenverenigingen. Omstreeks 1975 kwam er op de Emmakade eens het verzoek van een gemeente om namen van beroepbare vrijzinnige predikanten. Zuidersma (scriba PKV na 1960, v.d.G.) had de grootste moeite om nog iemand te vinden, die lid was van de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden.'

v.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen