Palestina in plaats van Israël

OJEC en IKV

Van de geboden gelegenheid maak ik gebruik om het standpunt van de Samen op Weg-kerken toe te lichten. In dat verband noem ik eerst de recente verklaring van het OJEC (Overlegorgaan van Joden en Christenen in Nederland) over het IKV en de staat Israël. Aanleiding was het artikel van Faber en Van Oosterzee Midden-Oosten: zelfmoord of verraad. Hierin wordt de kwestie van terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen centraal gesteld. Kunnen zij niet terugkeren, is dat verraad aan hen. Keren zij terug, betekent dat zelfmoord voor Israël. Joden en christenen binnen het OJEC bleken het overtuigd eens te zijn op de volgende punten:

- Het OJEC constateert dat de keuze die het IKV in dit dilemma maakt de keuze is voor zelfmoord van de joodse staat. Het IKV bepleit niet meer of minder dan het opheffen van de staat Israël. De discussie over het joodse karakter van de staat Israël is voorbehouden aan de inwoners, joods en nietjoods, van die staat en niet aan het IKV of de Nederlandse kerken. Het OJEC meent dan ook dat het niet minder dan een gotspe, een brutaliteit, genoemd moet worden wanneer de Nederlandse kerken middels het Nederlandse parlement zich zouden inzetten voor het opheffen van de staat Israël. Op het hoogste bestuurlijke niveau van de bij het OJEC aangesloten Joodse en christelijke instellingen - waaronder de SoW-kerken - moet aan het IKV worden duidelijk gemaakt dat aan het bestaan van de joodse staat Israël door de Nederlandse kerken niet wordt getornd.

- Joden en christenen in het OJEC maken zich ernstige zorgen over de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Letterlijk wordt gezegd: 'Het lot van de Palestijnse bevolking is schrijnend. De angst onder Israëli's is groot. In de strijd om het eigen bestaan reageren beide partijen emotioneel en met volle inzet. Wanneer daarbij grenzen worden overschreden, is onrecht het gevolg. Het is zinloos aard en omvang van onrecht van verschillende zijden tegen elkaar af te wegen om ten slotte de beschuldigende vinger op één van de partijen te richten. Onrecht blijft te allen tijde onrecht.'

- Het OJEC nodigt het IKV uit tot een publiek debat. Het vreselijk dilemma dat het vredes-proces in het Midden- Oosten blokkeert, kan door joden en christenen in Nederland slechts worden meegedragen door solidair te zijn met alle initiatieven die, groot- of kleinschalig, mensen ter plaatse tot dialoog bijeen brengen ongeacht de scheidingslijnen van religieuze of politieke aard. Steun wordt gevraagd voor dialoogprojecten zoals bijvoorbeeld de beide Israëlische zusterorganisaties van het OJEC die met grote volharding blijven uitvoeren.

Onopgeefbaar verbonden

In de begeleidende brief bij de Vredeskrant aan de kerkenraden benadrukken de moderamina van de SoW-kerken de eigen positie van de kerken ten aanzien van het Midden-Oosten. Hebben wij hier een speciale roeping? In de Vredeskrant gaat het ook over andere brandhaarden in de wereld, zoals de Molukken en de Balkan. Toch struikelen we binnen de kerken voor de zoveelste keer over het Midden-Oosten. De beginvraag in de Hervormde handreiking Israël - volk, land en staat van 1970 was: heeft de staat Israël voor christenen een bijzondere geloofsdimensie? Dat is mijns inziens nog steeds de eerste vraag die we onszelf moeten stellen.

'De kerk is geroepen gestalte te geven aan haar onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël', aldus de ontwerpkerkorde. Twee dingen vallen op. De kerk moet gestalte te geven aan haar verbondenheid met Israël. Die band moet dus zichtbaar en concreet zijn. Daartoe is de kerk in al haar geledingen geroepen. Vervolgens wordt gezegd dat deze roeping het volk Israël betreft. Er wordt hier niet gesproken over de band met de synagoge. Die is er ook. Ook niet over de verbondenheid met de staat Israël. Die bestaat ook. Maar het gaat hier om de verbondenheid met het volk Israël. Is Israël een notie of een natie? Israël is een notie, een doorgaande 'notie van verkiezing' in de Schriften van Oude en Nieuwe Testament. Israël is ook een natie. Israël is van vlees en bloed. Israël werd ten dode opgeschreven, genomineerd voor algehele uitroeiing tijdens de Wannsee-conferentie van 1942. En Israël stond op, in het voorjaar van 1948, met de geboorte van de staat Israël. Een hernieuwde band tussen verbond, volk en land werd zichtbaar voor het oog van de wereld. Het is deze drieslag die in de naam Israël doorklinkt. Israël staat - vanwege de verkiezing - voor de eenheid van verbond (waarin de Tora het hart is), volk en land (waarin de stad, Jeruzalem, begrepen is). Paulus wordt ervan beschuldigd te leren tegen het volk (Israël), de wet (Tora) en deze plaats (Jeruzalem) (Hand. 21: 28). Met dit volk Israël weet de kerk zich onopgeefbaar verbonden. 'Hoewel het woord 'onopgeefbaar' in de Grote Van Dale niet voorkomt, heeft dit woord kennelijk een belangrijke snaar geraakt en is deze belijdende theologische uitspraak over de verhouding van de gemeente van Christus en het volk Israël in korte tijd vrij algemeen in de kerken aanvaard', schrijft dr. Simon Schoon in zijn boek met de gelijknamige titel Onopgeefbaar verbonden (p. 7). Dat de band met het volk Israël onopgeefbaar wordt genoemd, wil zeggen dat deze niet afhankelijk is van tijd en omstandigheden, van gedrag of handelingen. Die band is eenvoudig (!) gegeven met onze roeping als kerk in de wereld.

Zeker is er een risico verbonden aan het gebruik zulke 'grote' woorden als onopgeefbaar verbonden. Joden kunnen zich erdoor overvallen voelen. Christen kunnen deze woorden als een slogan gaan hanteren. Dit belijden mag niet versluieren, het moet juist verhelderen. Misverstand is steeds weer dat verbondenheid met Israël zou betekenen een keuze tegen de Palestijnen. Een van de kenmerken van ware verbondenheid is nu juist ruimte voor een open en kritische verhouding. Het bijbelse concept van 'Israël en de volken' (dat vanaf Genesis 12 tot en met het boek Openbaring klinkt) sluit niet uit maar houdt in dat de band met het volk Israël ruimte creëert voor verbondenheid met andere volken. De verkiezing van Israël betekent geen uitsluiting maar uitbreiding. In de huidige context geldt dit laatste allereerst de Palestijnen. Uitgerekend onze band met het volk Israël doet ons verbonden zijn met het Palestijnse volk. 'De SoWkerken hebben ook hun solidariteit geuit bij de pijn en de ondergeschoven positie die Palestijnen ervaren', schrijven de moderamina.

Samen op Weg-kerken en het Midden-Oosten

We kunnen vaststellen dat de brief van de moderamina inhoudelijk op de lijn van het OJEC zit. Ds. J. G. K. Littooij, binnen het Landelijk Dienstencentrum hoofd van de afdeling Identiteit & Belijden - waaronder het bureau Kerk en Israël ressorteert - liet er in de pers geen onduidelijkheid over bestaan dat de uitspraken van Faber en Van Oosterzee niet alleen onhistorisch zijn maar ook oppervlakkig. De Samen op Wegkerken blijven aandringen op voortzetting van het vredesproces, op overleg in plaats van het stellen van geweld tegenover geweld. Dat doen zij op basis van eerdere besluiten. De generale synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland aanvaardde in 1986 richtlijnen inzake eventuele uitspraken over het Israëlisch-Palestijns-Arabisch conflict. Daarin wordt het recht op een eigen staatkundig bestaan en veiligheid van zowel het joodse volk als van het Palestijnse volk erkend en gesteld dat de uitweg uit de impasse gezocht dient te worden in de richting van een vergelijk tussen Israël en het Palestijnse volk. In 1995 sprak de hervormde synode in een vervolgverklaring op de handreiking van 1970 uit, 'dat voor de kerk de verkiezing van Israël ook na Christus betekenis houdt, waarin ook de blijvende band van dit volk met dit land erkend wordt, en dat Gods beloften en geboden een kritische instantie vormen ten opzichte van de staat Israël, evenzeer als tegenover alle staten'. En in 1998, ter gelegenheid van het 50 jarig bestaan van de staat Israël, werd binnen de SoW-kerken een actie gevoerd onder de titel 'Sjaloom - Salam' voor steun aan joodse en Palestijnse als ook gezamenlijke vredesprojecten. Daarin is een weg gekozen die we als kerken verder willen gaan, namelijk steun voor hen die zich aan joods-Israëlische en aan Palestijnse kant blijven inzetten voor vrede en verzoening. Het Werelddiaconaat en de organen voor Kerk en Israël in onze SoW-kerken hebben elkaar op deze weg gevonden. Drs. Marieke den Hartog, beleidsmedewerker voor Kerk en Israël, herinnerde onlangs er aan dat wij op dit moment tot de weinigen behoren die nog in de positie verkeren om mensen te ontmoeten aan beide kanten van de conflictlijn.

Vredesweek en Israëlzondag

De getuigenissen van Palestijnse kant zoals weergegeven in de Vredeskrant moeten door en door gehoord worden. Daarop valt niets af te dingen. Maar onmiskenbaar wreekt zich het ontbreken van een joodse stem. In een van de bijdragen wordt alle schuld bij het zionisme gelegd. Dat een Palestijn zijn geschiedenis zo beleeft, is voorstelbaar. Hier had de redactie echter moeten zorgen voor ruimte van de andere stem. Velen die in joods-Israëlische kring zich inspannen voor een oplossing van het conflict via de weg van onderhandelen, zullen deze Vredeskrant als een dolksteek in de rug ervaren.

De Vredesweek wordt dit jaar gehouden van 23-30 september. Aansluitend aan de Vredesweek valt in onze kerken de jaarlijkse Israëlzondag, op 7 oktober. Vredesweek en Israëlzondag hebben alles met elkaar te maken. In beide gevallen gaat het om de vrede van Jeruzalem.

H. VREEKAMP

Dr. H. Vreekamp is beleidsmedewerker voo Kerk en Israël en Kerk en Theologie bij het Landelijk Dienstencentrum van de SoW-kerken in Utrecht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen