G. Groenewoud, W. de Haas, J. F. van Os, B. Voorsluis (red.), Tegenwoordigheid van Geest. Opstellen over spiritualiteit en mensbeschouwing, Uitg. Meinema, Zoetermeer 2001, 304 blz., ƒ49,50-

B. Voorsluis (red.), Tegenwoordigheid van Geest. Opstellen over spiritualiteit en mensbeschouwing, Uitg. Meinema, Zoetermeer 2001, 304 blz., ƒ49, 50-

Dit is een bundel opstellen opgedragen aan dr. E. H. van Olst ter gelegenheid van zijn afscheid als bijzonder hoogleraar 'wijsbegeerte en spiritualiteit' aan de VU. Prof. Van Olst heeft zich naast zijn wetenschappelijk werk vanaf eind jaren zeventig ook ingezet om het bijzondere karakter van de Vrije Universiteit vorm te geven. Zo was hij één van de initiatiefnemers achter de oprichting van het Bezinningscentrum van de VU, dat zich bezighoudt met vragen rond levensbeschouwing en wetenschap, en als zodanig geacht wordt de doelstelling van de VU als (van huis uit) christelijke universiteit tot uitdrukking te brengen. De opstellen in deze bundel zijn gegroepeerd in vier rubrieken (wijsgerige antropologie, godsdienstpsychologie, spiritualiteit, en liturgie), die de verschillende belangstellingssferen van Van Olst weerspiegelen. Door de titel zoals die op de omslag van het boek prijkt wordt men op het verkeerde been gezet: de hoofletter G in 'tegenwoordigheid van Geest' moet wel op een vergissing berusten. Het blijkt meteen al in de inleiding dat de bundel niet gaat over de Heilige Geest, maar over allerlei aspecten die te maken hebben met de menselijke geest. Verder is er (anders dan de bijsluiter aangeeft) niet echt een rode draad die de achttien artikelen bijeenhoudt. We kunnen hier dan ook onmogelijk de gevarieerde inhoud van alle bijdragen weergeven, en stippen daarom slechts enkele dingen aan die opvielen. Joke van Saane onderscheidt drie niveaus van godsdienstige ervaring, waarvan er in de protestantse kerken volgens haar vaak slechts één aangesproken wordt, nl. de concrete ervaring die zich richt op iets of iemand buiten het eigen bewustzijn. Daarnaast ben je als mens echter altijd ook op een bepaalde manier gestemd (bijv. blij of juist somber), én is er de ervaring van het deelhebben aan een riiet-waarneembare werkelijkheid. Door in de eredienst meer plaats te geven aan stil-worden en aan symbolen zouden ook die andere ervaringsniveaus meer aangesproken kunnen worden. Agneta Scheurs probeert in een diepgravende bijdrage psychotherapeuten handvatten aan te reiken om adequaat om te gaan met de geloofsbeleving van hun cliënten. Ik weet echter niet of ik me graag onder haar behandeling zou stellen, ze zou me vast bejegenen als iemand die bijbelse kernmetaforen op verwerpelijke wijze verabsoluteert. G. Groenewoud vergelijkt de deugdenleer van Augustinus en Thomas van Aquino met elkaar, en kiest opmerkelijkerwijs voor de laatste, omdat Thomas meer dan Augustinus oog heeft voor het goede waartoe nietchristenen in staat zijn. Theo Zweerman gaat in een fijnzinnig, bijbels-doorademend opstel op voor hem karakteristieke wijze in op het dienen van Jezus en de dienst waartoe Hij de zijnen vrijmaakt. In de bijdrage van prof. Goudzwaard proeven we nog iets terug van de wijze waarop de reformatorische wijsbegeerte alle geesteshoudingen herleidt tot op hun 'religieuze wortel', zij het dat hij dit gegeven verder niet meer antithetisch uitwerkt. Rudolf Boon lijkt wat minder te zien in de door Van Saane gewenste symbolen; hij vraagt zich althans af (overigens in een als enige met fraaie afbeeldingen verluchte bijdrage) of juist de beeldloosheid in cisterciënzer abdijen en protestantse kerken niet meer zeggingskracht heeft dan allerlei beelden en voorstellingen in kerken. De bundel eindigt met drie bijzonder lezenswaardige artikelen over de psalmen. Het eerste daarvan is een posthuum verschijnend opstel van de Hoevelakense predikant en theoloog D. Monshouwer, waarin deze de vijfhoeken van de Thora nauw betrekt op de vijf onderdelen van de Psalmen. Het tweede, van Niek Schuman, bespreekt de 'nachtegaal onder de psalmen': Psalm '23. Schuman tekent o.m. de wijze waarop deze psalm vanouds gefunctioneerd heeft in de kerkelijke liturgie, en evalueert kort een aantal Nederlandstalige berijmingen en bewerkingen ervan. Neerlandica Bettine Siertsema tenslotte gaat meer in algemene zin in op de veelvormige wijze waarop de moderne Nederlandse poëzie met de psalmen omgaat (hoewel ook zij speciale aandacht geeft aan psalm 23). Opvallend is, hoeveel uitgebreider het aantal hedendaagse literaire gedichten waarin psalmen een rol spelen alweer is geworden sinds 1987, toen J. de Gier in Theologia Reformata een vergelijkbaar overzicht publiceerde. Een aantal artikelen in dit boek gaat terug op eerder werk van de betreffende auteurs, en biedt in die zin niet zoveel nieuws. Daar staat tegenover dat de bijdragen zonder uitzondering van hoog niveau en prima gedocumenteerd zijn. Met elkaar vormen ze een fraaie en waardige afscheidsbundel.

G. v. D. BRINK, BILTHOVEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen