Beheer en inzet van diaconaal vermogen

Nog niet zolang geleden, was het diaconaat van de kerk in het nieuws. Uitvoerig werd in mei van dit jaar het onderwerp: het vermogen van de diaconie aan de orde gesteld. Via het tv-programma 'Heilig Vuur' van de NCRV kwamen verschillende visies en standpunten naar voren over dit heikele onderwerp. Het bleek allemaal zo interessant te zijn, dat zelfs het NOS-journaal er aandacht aan besteedde. Hoe was het mogelijk? Diaconieën met veel geld, in een wereld met grote tegenstellingen tussen arm en rijk. Er zouden diaconieën zijn, die zelfs aan 'vermogensaanwas' deden, onder het mom: sparen voor slechtere tijden. Maar, hoe slecht moeten de tijden dan wel zijn, zo werd gesteld. Welnu, de kerk - en dan nog wel het diaconaat van de kerk - kwam behoorlijk in een negatief daglicht te staan. Van allerlei kanten werd het ontstane scheve beeld - helaas achteraf - zo goed mogelijk rechtgetrokken. Maar het leed was geschied en het imago beschadigd. In dit artikel willen we proberen enig inzicht te geven hoe diaconiën de diaconale gelden besteden en waar het bij beheer en inzet van diaconaal vermogen eigenlijk om gaat.

Diaconaal geld

Wat is diaconaal geld? Diaconaal geld is geld dat bijeengebracht is door de leden van de christelijke gemeente. Via de collecten in de eredienst geven de leden van de gemeenten hun gaven voor diaconale doelen. Er wordt dus niet ingezameld voor de diaconie, maar voor het diaconale werk. De catechismus spreekt in zondag 38 over een handreiking voor de armen! Als motief wordt dan verwezen naar o.a. Romeinen 15 vers 25 e.v. In dit gedeelte roept de apostel Paulus de christelijke gemeenten uit de gebieden van Macedonië en Achaje op een handreiking te doen voor de arme christenen in Jeruzalem. Deze oproep is niet vrijblijvend, maar komt voort uit dankbaarheid voor het ontvangen Woord. Het Woord is gebracht aan de heidenen. De heidenen hebben door de verkondiging de Heere Jezus leren kennen. Er ontstonden christelijke gemeenten. Met elkaar werd het rijke Evangelie gedeeld. Samen werd een gemeenschap gevormd en werden ook de goederen gedeeld. Wederkerig werd aan de moedergemeente Jeruzalem (van daaruit werd immers het Evangelie de wereld in gezonden) iets naar vermogen teruggegeven. Materiële goederen, meeleven en gebed. Zodoende is - tot op de dag van vandaag - de eerste collecte in de eredienst voor het diaconale werk. Als dank voor het gehoorde woord, geeft de gemeente in dankbare gehoorzaamheid iets terug van haar (geestelijke) en materiële welstand. Wij pleiten er dan ook voor de diaconale collecte te houden na de verkondiging!

Diaconaal vermogen

Diakenen zamelen dus gelden in voor diaconaal werk. De collecten zijn dus zo doorzendcollecten. De opbrengst dient direct ten goede te komen aan de armen. Wij pleiten ervoor de diaconale collecten te bestemmen. De gemeente weet dan ook precies aan welk doel er gegeven wordt, voor wie de gaven daadwerkelijk bestemd zijn. Maar, er is in veel gemeenten meer geld. Er is vermogen. Vermogen, dat sinds vele jaren bestaat! Dit vermogen is door allerlei omstandigheden tot stand gekomen. Bijvoorbeeld via een legaat. Wilde iemand van de gemeente bij overlijden de 'armen van de gemeente' gedenken, dan was het mogelijk een bepaald bedrag aan de diaconie te legateren. Het college van diakenen heeft namelijk rechtspersoonlijkheid en kan dus legaten in ontvangst nemen. Zodoende was het mogelijk de armen in eigen omgeving financieel te ondersteunen. Een belangrijke taak voor de diaconie in een tijd waarin er geen sprake was van een algemene bijstandswet. In vroeger jaren was er nog geen sprake van een kerkvoogdij, omdat het kerkbestuur in handen van de overheid was. Kerk en staat waren toen niet gescheiden. Zodoende was het dus niet mogelijk een bepaald bedrag aan de kerkvoogdij te legateren! Vanwege de rechtspersoonlijkheid was het mogelijk als diaconie aan- en verkopen te doen, landerijen te beheren, deel te nemen aan stichtingen. Zo zijn in het verleden landerijen in het bezit van diaconieën gekomen en kwamen zelfs boerderijen en woon(armen)huizen in het bezit van de diaconie. Met als doel deze beschikbaar te stellen voor gemeenteleden die over onvoldoende middelen beschikten in het bestaan te kunnen voorzien. In de loop der tijd zijn al deze goederen verhuurd en verpacht aan gemeenteleden, maar tegelijkertijd ook behoorlijk in waarde gestegen. Zo kan het zijn, dat diaconieën over veel (dood) kapitaal beschikken. Nu levert dit aan revenuen veel op als het om liquide middelen (levend geld) gaat, zodat met de opbrengst veel diaconaal werk kan worden gedaan! En dat wordt ook gedaan! Nu kun je echter met dood kapitaal niet zoveel. Stenen zijn immers niet te eten. Er is een tendens waar te nemen, dat diaconieën besluiten onroerend goed te verkopen, wanneer dit vrijkomt van pacht of huur. De kosten van onderhoud zijn soms dermate hoog, dat de inkomsten (pacht of huur) deze kosten nauwelijks dekken. Zo kan het onroerend goed een 'blok aan het been' worden en dat dient nergens toe. De opbrengst van de verkoop kan echter optimaal worden besteed en derhalve veel meer voor het diaconale werk opleveren. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor. Maar eerst nog iets anders. Een diaconie kan niet zomaar iets verkopen of kopen. Daar is kerkordelijk toestemming voor nodig van de Provinciale Diaconale Commissie. Een orgaan van bijstand van de Provinciale Kerkvergadering. Deze beoordeelt een verzoek aan de hand van bepaalde diaconaal verantwoorde criteria. Ook wordt bij toestemming bepaald, dat overleg gevoerd dient te worden wat de diaconie met de opbrengst van de verkoop denkt te doen. Er worden adviezen verstrekt die het diaconaat dienen! Overigens zijn er meer zaken waar de 'meerdere vergadering', zoals de Provinciale Diaconale Commissie is, bij betrokken wordt. Te denken valt aan het geven van toestemming tot deelname aan een stichting, het verstrekken van leningen, het goedkeuren van de begroting en jaarrekening en andere beheersdaden. Een goede kerkordelijke regel, die past in onze huidige kerkstructuur. Niet om te bevoogden, maar veel meer om tot goed overleg en inzicht te komen. De term toezicht is in dit kader een wat beladen term. Vandaar dat er meer gesproken wordt over informatie, advies en toestemming!

Beleggen met meerwaarde

Er zijn dus verschillende mogelijkheden voor de opbrengst van een verkoop. Men kan de opbrengst aan het vermogen toevoegen. Dit kan een reden zijn, wanneer er nauwelijks vermogen is en er dringend diaconale gelden nodig zijn om bepaalde verplichtingen na te komen (b.v. in situaties waar er onvoldoende levend geld - dus geld uit collecten - meer binnenkomt). Men kan ook besluiten de opbrengst geheel te besteden aan diaconaal werk, in situaties waar dringend behoefte is aan geld om te kunnen voortbestaan c.q. bepaald werk blijvend te kunnen uitvoeren. Hierbij kan gedacht worden aan projecten van zendings en werelddiaconale aard, geld voor bestrijding van rampen, opvangprojecten die niet door de overheid worden gesteund vanwege de identiteit van het werk of aan renovaties, b.v. diaconale vakantieverblijven voor gehandicapten. Er kan b.v. ook tijdelijk geld worden geleend aan de kerkvoogdij om een bepaalde activiteit te kunnen financieren, tegen een laag rentepercentage. Dit kan onder specifieke voorwaarden en met toestemming plaatsvinden. Een andere mogelijkheid is om een groot deel van de opbrengst te beleggen in de aanschaf van een ander onroerend goed, dat gebruikt kan worden als inloophuis of opvanghuis. Nog een andere mogelijkheid is de opbrengst alternatief te beleggen. Dat heeft niets te maken met modern of zoiets, maar met beleggen met meerwaarde! Anders gezegd: bewust bankieren. Bewust bankieren betekent dat het beschikbare geld zoveel mogelijk wordt belegd bij die banken, die maatschappelijk verantwoorde keuzen maken bij het lenen van geld. Dat heeft meerwaarde. Zeker wanneer banken rekening houden met zaken die onder meer betrekking hebben op het milieu, de Derde Wereld, gezondheidszorg en welzijn. De zgn. ideële banken geven vrijwel dezelfde rente op spaarrekeningen en deposi-

to's als gewone banken. De hoogte van de rente kan dus geen argument zijn om niet bij ideële banken te beleggen. Ook dit is weer niet de belangrijkste prioriteit. Wat telt is, waar het diaconaat het meest mee gediend is. Ook binnen de eigen kerk zijn er mogelijkheden het geld te beleggen. Gedacht kan worden aan de Stichting Kerkelijk Geldbeheer en de Diaconale Spaarrekening. De SKG financiert kerken, kerkelijke instellingen en kerkelijke arbeid in de ruimste zin van het woord. Bij de Diaconale Spaarrekening kunnen diaconieën schriftellijk laten vastleggen voor welk project in binnen- of buitenland men de opbrengst van de belegging of het afgesproken deel ervan wil bestemmen. Ten slotte noemen we nog het beleggen in aandelen bij Oikocrediet. Dit is een oecumenische ontwikkelingscoöperatie, die in 1975 op initiatief van de Wereldraad van Kerken is opgericht. Deze organisatie wil investeringskapitaal aantrekken om tegen gunstige voorwaarden in de Derde Wereld leningen te verstrekken voor levensvatbare economische initiatieven die gericht zijn op sociale gerechtigheid (b.v. aan kleine koffie- en cagaoboeren, de start van een kleine bananenplantage). Oikocrediet komt aan haar kapitaal door de verkoop van aandelen aan kerken, kerkelijke organisaties en anderen die lid zijn van de coöperatie. Veel diaconieën bezitten reeds aandelen in deze organisatie.

De ethiek van het diaconale handelen

Een belangrijk uitgangspunt is, dat het vermogen en de opbrengst uit vermogen zóveel mogelijk het belang van de sociaal zwakkeren moeten dienen. We merken in de praktijk, dat diaconieën daarvoor steeds meer structureel beleid ontwikkelen. Oppotten is er niet meer bij. Veelal worden jaarrekeningen afgesloten met een nadelig saldo (interen op het vermogen). Het vermogen dient niet de instandhouding ervan, maar dient een diaconaal doel. Er kan diaconaal werk mee gefinancierd worden. Er is bij diaconieën een bewustwordingsproces gaande, hetgeen tot uitdrukking komt in het zorgvuldig besteden van diaconale gelden aan projecten die de ondersteuning werkelijk nodig hebben (omdat er geen andere helpers zijn). Het betreft projecten die diaconaal van aard zijn, een deugdelijk financieel beheer voeren en een kerkelijk karakter dragen. Daarbij gaat het veel minder om 'hier een gift en daar een gift', maar wel om intensieve betrokkenheid bij en participatie in de projecten op lange termijn. Geld is in het dienstbetoon van de gemeente dus geen doel, maar middel. Het wordt gegeven om als voertuig te dienen voor de hulp aan de naaste dichtbij en ver weg. In onze maatschappij wordt geld niet alleen gezien als een ruilmiddel, maar helaas ook als machtsmiddel. Geld geeft macht. De christelijke kerk dient daarop bedacht te zijn. In de Bijbel worden rijkdom en bezit op zich niet veroordeeld. Ze worden beoordeeld op de vraag of wij ermee omgaan als goede rentmeesters, zoals de Heere God ons dat voorhoudt: ze moeten de naasten dienen. In de bijbelse ethiek wordt bezit ondergeschikt gemaakt aan de dienst van de liefde. En dat relativeert elk eigendomsrecht. De Bijbel leert ons dat de Heere God eigenaar is van alle leven en alle dingen. Wij hebben ons bezit in bruikleen gekregen en worden geroepen tot verantwoord beheer. 'Als Gods "economen" zijn we geroepen de vele goederen die ons zijn toevertrouwd niet zelfzuchtig te gebruiken, maar te beheren voor Hem en te delen met onze naasten' (W. F. Sulimma). Een goed diaconaal beleid is erop gericht om de overtollige reserves - dat zijn de reserves zonder een gericht diaconaal doel - zo snel en verantwoord mogelijk een diaconale bestemming te geven en daarvoor in te zetten. Want diaconaal geld dient nooit dood kapitaal te zijn.

A. PETERS, BARNEVELD

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen