Uit de pers

Nieuwe Bijbelvertaling

Als alles blijft gaan zoals verwacht, dan kan de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) in 2004 gereed zijn. In 'De Wekker' (orgaan van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland) van 17 augustus 2001 stond te lezen dat de binnenkort te houden generale synode van dit kerkverband zich onder andere zal uitspreken over de wenselijkheid van de NBV voor gebruik in de kerken. Ter voorbereiding op de bezinning daarover stond een uitvoerig gesprek te lezen met de Apeldoornse oudtestamenticus prof. dr. H. G. L. Peels onder het opschrift: De Nieuwe Bijbelvertaling is veel beter dan de Nieuwe Vertaling. Hoe is het met de kwaliteit van de NBV en is het wenselijk dat deze vertaling gebruikt gaat worden? Prof. Peels doet al jaren mee met het NB V-project omdat hij vindt dat de tijd rijp is voor een nieuwe bijbelvertaling. Hij is daarvan overtuigd, zo zegt hij als prediker, als docent en als wetenschapper. De taaidrempel van de bestaande vertalingen is te hoog geworden voor de 2ie-eeuwer. 'Daardoor wordt de verstaanbaarheid van de heilsboodschap en daarmee de voortgang van het Evangelie onnodig belemmerd', aldus de duidelijke mening van prof. Peels. Ja maar, zo wordt hem gevraagd, kunnen de bestaande vertalingen dan niet herzien worden?

'Op zich is dat wel te doen, maar de vra of het eindresulaat acceptabel zou zijn immers nieuwe lappen op oude stof. De NBG-vertaling van 1951 draagt het taaikleed van de eerste helft van de 20e eeuw. Bi de verschijning was hij feitelijk al enigszi verouderd. Een bekende anekdote is dat t de vertaling aan koningin Wilhelmina werd aangeboden, ze de Bijbel opensloeg en na een ogenblik zei: waarom hebben jullie dat verouderde "gij" gebruikt? Een herziening zal onbevredigend zijn. AI het materiaal dat het Bijbelgenootschap daarvoor na 1951 ve meld heeft, ligt daarom nog ongebruikt in de archieven. Van het een komt het ander. Je bent niet klaar met het corrigeren en enigszins moderniseren van de taal. In de vertaalwetenschap is veel meer aandachtgekomen voor de klank en de kleur van teksten. He gaat niet alleen om het vertalen uan woorden en zinnen, maar je hebt ook rekening te houden met het genre van de tekst en d rische strategieën, ofwel de technieken die schrijver hanteert om zijn boodschap over te brengen. Als je serieus gaat herzien, breidt het werk zich onherroepelijk zó uit datje toch een soort nieuwe vertaling krijgt. Je moet ervoor uitkijken dat een vertaling aansluiting bij het hedendaags Nederlands gaat missen. Maargoed: er kan niet elke 25 jaar een nieuwe vertaling komen. Behalve dat zoiets onbetaalbaar is, is het ook onwenselijk omdat hechting aan een vertaling belangrijk is, -je bidt en zingt ermee. Een vertaling moet generaties kunnen omspannen. De NBV neemt als uitgangsbasis het hedendaagse Nederlands. Vanuit dit vertrekpunt kan hij later eventueel bijgewerkt worden door een commissie. Dat zal niet ee voudig zijn, want het lijkt wel ojonze taal in steeds sneller tempo aan veranderingen onderhevig is.'

Ik las in het RD van 21 augustus 2001 een verslag van een ontmoeting van leden van het hoofdbestuur met theologiestudenten. De algemeen-secretaris, drs. P. J. Vergunst, hield een lezing over het thema 'Wat kunnen we van de GB de komende tijd verwachten? ' Hij noemde onder andere plannen om te komen tot een herziening van de Statenvertaling. Als één van de argumenten noemde hij dat 'er geen geloofsuitgangspunten zijn voor de vertalers'. Dat punt wordt ook aan prof. Peels voorgelegd: als mensen uit zo verschillende theologische tradities meewerken, heeft dat geen onaanvaardbare compromissen in de vertaling tot gevolg?

g is Je 'Prof. zet Peels ziet het in de praktijk niet zo'n vaart lopen. "De Bijbel is niet het bezit van de een of andere denominatie. De aanpak is zo breed mogelijk om veel mensen te bereiken s en een bijbelvertaling te leveren die vo en kerk, school, huis enz. tegelijk voldoet, zo vroeger de Statenvertaling overal gébruikt werd. Een brede aanpak heeft voordelen. In de intentieverklaring van het project stond al dat de dogmatiek de vertaling niet mag regisseren of souffleren, en terecht. Tot op gr za- hoogte is het project daar tot nu toe in geslaagd. Juist de samenwerking van mensen met verschillende opvattingen vormt een zekere garantie tegen bevooroordeeld vertalen; men scherpt elkaar op en behoedt de ander voor eenzijdigheden. Zo zou een orthodox standpunt wel eens een eerlijke vertaling van oudtestamentische teksten in al hun ruwheid en directheid kunnen hinderen. Bovendien is vertalen reto- tot op grote hoogte een "'technische'"een kwestie van inzicht in taal en syntax. Tegelijk geldt dat de achtergrond van de vertaler onherroepelijk meekomt in het resultaat. Daarom vinden op de vertaling maximale controle en supervisie plaats. Er is een de ' verblijdende openheid om met elkaar van gedachten te wisselen. De aanpak is zeer zorgvuldig doordat een vertaling in totaal wel 6 tot 8 keer gecontroleerd wordt. Slechts spora disch zijn in de vertaling inhoudelijk confes sionele zaken in het geding.'"

Drs. Vergunst hield de studenten voor dat de aarzelingen van de GB te maken hebben met het gehanteerde schriftprincipe, maar meldde ook dat er nog -geen definitief oordeel over de NBV te geven valt.

Hoe zit het met de vertaling van bekende bijbelse kernwoorden als 'goedertierenheid', 'bekering'. Uitdeeluitgaven van de NBV blijkt dat er nogal wat van deze kernwoorden verdwenen zijn. 'Creëert zo'n nieuwe vertaling niet een heel ander taalveld dan de gereformeerde traditie kent? ', zo wordt aan prof. Peels gevraagd.-

'Een zeker pakket eigen woorden heb je nodig. Tegelijk kun je niet om het probleem heen dat voor zeer velen, ook voor een groeiend deel van het kerkvolk, zulke "termen" al onverstaanbaar zijn geworden. Een woord als "bekering" is een technische term g den. Je kunt de inhoud daarvan lang niet overal terugprojecteren op alle plaatsen waar in onze vertalingen "bekering" staat. De tekstverwijzing in preken en op chatechisatie zal meer inhoudelijk en minder op de klank af moeten worden. Het is niet alleen een ve lies, maar ook winst om in hedendaagse woorden hetzelfde te zeggen.'

Hoe zal het straks gaan als de NBV ge- r reed is. Ze is bedoeld als kerkbijbel. als Vindt prof. Peels de NBV als zodanig wel geschikt?

'Het project is nog niet af en vóór de definitieve versie gedrukt wordt, komt er een eind- te redactie die de hele vertaling nog eens loopt. Meer dan een voorlopig antwoord kan ik dus niet geven. Op 't ogenblik ben ik niet met de vertaling van elk bijbelboek even gelukkig. Grosso modo zou de NBV wel als kerkbijbel kunnen functioneren. Het zal w wennen zijn. Doordat de vertaling hedendaags Nederlands is, lijkt de Bijbel iets van zijn gewijde karakter te verliezen. Maar dat gewijde karakter zit principieel in de inhoud. De Heiland sprak ook niet het Grieks uit de vierde eeuw voor Christus. De NBV is trouwens geen "makkelijke" vertaling geworden. Moeilijke passages in Paulus' brieven zijn in de NBV "moeilijk"geb!even. De tekst zelf bepaalt de moeilijkheidsgraad de vertaling. Ook voor predikanten zal het wennen zijn. Omdat de NBV het tekstdeel inkleurt vanuit het tekstgeheel, zal het moei- - lijker worden om over een enkele tekst te pre- - ken, en zal het vaak beter zijn een hele pe koop als preektekst te nemen. Daarnaast speelt mee dat de NBV best wat dichter grondtekst had kunnen blijven.

De bestaande vertalingen hebben echter ook hun gebreken. Mijns inziens is de NBV echt beter dan de NBG-vertaling. Die is toeg ten, dus waarom de NBV niet? Het nadeel dat er dan drie bijbelvertalingen in gebruik komen. Dat is een praktisch probleem, dat zich niet zo direct laat oplossen. De onderlinge herkenbaarheid is hier natuurlijk niet mee gediend, maar anderzijds moet er ruimte zijn voor dit soort verschillen, je moet niet alles in een dwangbuis persen. Ander krijg je pas echt problemen.

Het nadeel van drie verschillende vertalingen is onderdeel van een veel bredere problematiek, die zich goed laat illustreren met gang van zaken rond het kerkelijk lied. W hebben het meegemaakt dat een synode sprak dat het niet tegen de Schrift is om liederen te zingen, maar dat omwille van de eenheid van het kerkverband niet toestond. ewor- Inmiddels zitten we met een liturgische wildgroei die de eenheid meer schaadt dan de invoering van een gezangenbundel ooit gedaan zou hebben.'

r- Ten slotte wordt prof. Peels zijn mening gevraagd over het al genoemde plan van de GB om tot een vertaling

van de Bijbel te komen volgens de vertaalprincipes die de Statenvertalers hanteerden. Een plan dat vóór 2004 zou moeten zijn gerealiseerd om de NBV de wind uit de zeilen te nemen.

'Lijkt mij een mission impossible (onmogelijke opdracht). De commissie die indertijd werd ingesteld door de Gereformeerde Bon waarvan ik zelf ook deel uitmaakte, bes overigens niet geheel te breken met de NB om toch nog zoveel mogelijk invloed uit te kunnen oefhenen. De commissie adviseerde uiteindelijk tot een herziene Statenvertaling. Wat mij betreft: begrijpelijk, omdat voor velen de overgang uan de SV naar de NBV te groot zou zijn.. Dan nog liever een herziene SV - alles wat onnodige taaldrempels slecht, juich ik toe. Maar wat wordt het? Ik ben bang niets anders dan een variant van de Tukker-editie uit 1977, die vrijwel nergens geaccepteerd is. Met het moderniseren van wat woordjes ben je er niet. Als het nu de doeling is een vertaling in plaats van een hertaling te maken, ben ik benieuwd naar het resultaat. Laat men de hoeveelheid werk en de moelijkheidsgraad niet onderschatten. Dominees die af en toe een dagdeel vrijgesteld worden voor vertaalwerk: wordt heel dan geen heterogeen rommeltje? Ze mogen trouwens wel opschieten, want de NBV vordert gestaag.

Bovendien zal in een deel uan de gereformeerde gezindte zo'n vertaling geen voet de grond krijgen. We weten dat de Gerefor meerde Bijbelstichting (GBS) inmiddels al d, een rojfe! heeft geslagen. Soms kom je een be- loot wieroking uan de SV tegen, alsof die vol- V, maakt is. De Statenvertalers zelf maakte heel oecumenisch - rustig gebruik uan het werk uan rabbijnen of remonstrantse geleerden. Bogerman, de preses van de Dordtse sy node en deskundig uertaler, zou bij wijze uan spreken eerder als supervisor van de NBV dan als bestuurslid van de GBS hebben willen optreden. Ik geloo/echter dat de praktijk de theorie zal achterhalen. Zeker jonge mensen zullen, als hun hart aantrekt.op het evangelie, vanzelf gaan grijpen naar een goede, in verstaan- be- baar Nederlands geschreven vertaling. Ik verwacht dat paralleledities van SV-Het Boek plaats zullen maken voor edities van SV-NBV. Jongbloed bracht de eerste deeluitgaven van de NBV zo al op de markt. Wellicht kan er ook een paralleleditie van die het nieuwe/herziene ge- Statenvertaling en de NBV uerschijnen. Als het evangelie maar in verstaanbare taal wordt doorgegeven - daar gaat het om.'

aan Hoofdargument van prof. Peels is -steeds: verstaanbaarheid van de bijbelse boodschap voor generaties van nu en straks. Ik neem aan dat ieder voor wie de bijbelse boodschap brood voor n het - hart is geworden, die mening ook zal zijn toegedaan. Alles zal er ons aan gelegen moeten blijven om ervoor te - zorgen dat de Bijbel gelezen blijft. Ik meen niet te overdrijven als ik vermoed dat 70- tot 80% van de gezinnen in onze gemeenten niet meer aan het lezen van de Statenvertaling toekomt, maar allang is overgegaan tot het lezen uit Het Boek. Daar kunnen we van vinden wat we willen, maar het laat wel zien dat de argumenten hier genoemd voor een nieuwe bijbelvertaling volop hout snijden en alles te maken hebben met de toekomst van de gemeenten en velen eromheen.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen