Uitverkiezing: Lofprijzing, troost en zekerheid

In de brief aan de Efeziërs zingt Paulus in het eerste hoofdstuk een lofzang op God, die voor de grondlegging der wereld in Christus de gemeente heeft uitverkoren (1:4). Een lofzang op de uitverkiezing. Dat is in de geschiedenis van de kerk lang niet altijd het geval geweest. De leer van de verkiezing riep en roept vaak eerder weerstand op dan blijdschap, is eerder een schrikbeeld dan een bron van vreugde. Vooral de keerzijde van de verkiezing, de verwerping, heeft heel wat negatieve gevoelens wakker geroepen. Met name in de gereformeerde gezindte roept dit leerstuk en vooral het denken erover, tal van vragen op. Ben ik uitverkoren? Hoe kan ik dat weten? En als ik niet verkoren ben, wat helpt dan mijn bidden en mijn zoeken? Elke pastor weet hoe dit denken donkere schaduwen werpt over veler geloofsleven. Wat tot versterking van de geloofszekerheid moet dienen, voedt dan de onzekerheid.

De keerzijde is dat anderen zoveel weerstanden ervaren dat ze het denkbeeld van een God die verkiest en verwerpt ver van zich werpen. Dat vloekt toch, zo menen ze, met Gods universele liefde. Het gevolg is dat het belijdend spreken stolt tot een discussiestuk, dat dikwijls aanleiding geworden is tot felle strijd en verhitte gemoederen, of, zoals prof. dr. M. J. G. van de Velden eens opmerkte, verdrongen wordt. Je kunt er maar beter niet over praten of over preken, laat staan van zingen. Maar verdringing betekent tegelijk dat het ergens op de achtergrond blijft meespelen.

Pastorale toon

Kun je zingen van de verkiezing, liever van de verkiezende God? De Nunspeetse predikant, dr. C. van Sliedrecht beantwoordt die vraag voluit bevestigend. Hij schreef voor de brochurereeks van de Willem de Zwijger Stichting een boekje over dit onderwerp, dat ongeveer medio oktober verschijnt. Van Sliedrecht is al jarenlang door dit thema geboeid. Liever gezegd: het raakt hem als gelovige en als pastor existentieel. In 1996 verscheen zijn proefschrift over de verkiezingsleer van Theodorus Beza, de opvolger van Calvijn. Dit onderzoek naar de bronnen van de geschiedenis heeft hem bij de Schrift zelf gebracht. En in dit boekje laat hij de lezers delen in de vruchten van zijn luisteroefening. Met de bedoeling om hen pastoraal te begeleiden op dit terrein waar de valkuilen zo vele zijn en waar maar al te vaak de grens die in Artikel 13 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis wordt aangegeven, namelijk om niet curieus te willen doordringen in dingen die voor ons verborgen zijn, overschreden wordt. Van Sliedrecht kent de valkuilen, zoals de valkuil van het redeneren, de leerstelligheid, het smijten met losse, uit hun verband gerukte teksten. Juist zijn liefde voor de belijdenis van de kerk doet hem terugvragen naar de Schrift zelf, de bron die ons geloof voedt en die ons kan bewaren voor eigenzinnige en onbijbelse interpretaties.

Als bestuurslid van de genoemde stichting is het mij een vreugde in een vooraankondiging u op dit boekje te attenderen. Ik wijs u op enkele van de leesvruchten van de auteur in zijn luisteren naar de Schrift.

Israël en de gemeente

Allereerst laat Van Sliedrecht aan de hand van enkele passages uit Genesis en Jesaja zien hoe de Bijbel in zijn spreken over de verkiezing begint met de verkiezing van Israël. Gods verkiezend handelen voltrekt zich in de roeping en de verkiezing van Abraham en de geschiedenis van Israël. Deze verkiezing is genade. Ondanks ontrouw en ongehoorzaamheid blijft dit volk Gods eerstbeminde, Gods knecht. De heilshistorische inzet ontneemt aan het spreken over de verkiezing elk spoor van speculatie en doet ons blij verwonderd zingen van de trouw van de God van Israël, die om Christus de volken laat delen in het aan Israël beloofde heil. Daarom komen uitvoerig de woorden uit Efeziërs 1, die ik in het begin noemde ter sprake. Paulus spreekt goed van God, de Vader van onze Heere Jezus Christus die ons in Christus uitverkoren heeft vóór de grondlegging der wereld om heilig, dat wil zeggen: Gode toegewijd tot zijn eer te leven. Verkiezing tot heil is ook verkiezing tot dienst. Zoals Israël als Gods heilige volk geroepen is om de wereld te zegenen met de kennis van de Naam van Israëls God.

Verkiezing en geloof

De inzet bij de verkiezing van de gemeente neemt de vraag naar de persoonlijke heilszekerheid niet weg. De schrijver zoekt het antwoord in Johannes 3 : 16. In dat overbekende bijbelvers gaat het over het wereldwijde en over de enkel gelovige. Bijbels spreken over de verkiezende God en zijn liefde heeft ook een missionaire spits. Want wie verkiezing zegt, zegt genade, gratie voor zondaren. En tegelijk onderstreept dit woord uit Johannes 3 de noodzakelijkheid van de geloofsverbinding met Christus. Geloven in Christus als antwoord op het gepredikte evangelie is levensnoodzakelijk. Zo verwerkelijkt de Geest in het leven van enkelingen de verkiezing. Hij bewerkt dit antwoord. Dat betekent dat uitverkiezing nooit leidt tot enige pretentie. Het is genade om genade te ontvangen. Er is de aangrijpende ernst van het ongeloof. De oorzaak van dit ongeloof ligt geenszins in God, maar in de mens, zo lees ik op bladzijde 22. Een logisch redeneren vanuit het geheim van de verkiezing tot de verwerping voert ons op onbijbelse sporen. Vanuit de Pinksterpreek van Petrus in Handelingen 2, met name vers 39, laat de schrijver zien hoe het geheimenis van de verkiezing geen schaduwen werpt op de prediking van Gods beloften. Integendeel, de verkiezende God roept ons door de prediking tot zich. Allen die Gods roepstem horen en geloven zijn kinderen van de belofte. De verkiezende God is de God van het verbond die ons en onze kinderen tot zich roept. Maar al te vaak heeft een bepaald spreken over verkiezing ertoe geleid dat de verbondsbeloften op de achtergrond kwamen of beperkt werden tot de verkorenen. Dat heeft er weer toe geleid dat de doop in veler leven nauwelijks functioneerde. Van Sliedrecht laat het spanningsveld van verkiezing en verbond staan, maar maakt wel duidelijk hoe we met dit spanningsveld hebben om te gaan.

Romeinen 9-11

Bijzondere aandacht schenkt de auteur aan Romeinen 9-11. Hebben, zo vraagt hij zich af, de Dordtse Leerregels in hun verwijzing naar deze hoofdstukken er rekening mee gehouden dat Paulus hier worstelt met de toekomst van Israël en heeft men in Dordt laten meewegen dat Romeinen 9-11 onderdeel is van de hele Romeinenbrief, waarvan het hoofdthema de rechtvaardiging van de goddeloze is? Dat zijn terechte vragen. Beknopt maar helder laat Van Sliedrecht zien hoe deze hoofdstukken voor alles een vergezicht op de toekomst van Israël geven krachtens de trouw van God jegens een ontrouw volk. Juist vanwege zijn verkiezend handelen verwerpt Hij zijn volk niet, maar volvoert Hij zijn heilsplan jegens zijn volk (11:26). De geladen woorden over verkiezing en verwerping moeten voor alles tegen deze achtergrond gelezen worden.

Loflied

Kun je zingen van de verkiezing? In het slothoofdstuk geeft de auteur op die vraag een bevestigend antwoord. Concreet verwijst hij naar de psalmen en naar tal van kerkliederen uit de liederenschat van de kerk der eeuwen. Zingen van de verkiezing is zingen van de roepende God en zo je verkiezing vastmaken door het geloof in Christus. Het is het loflied op Gods liefde en genade, die geen beste brave mensen redt, maar zondaren zalig maakt. Het is zingen van het Lam dat onze schuld wegdraagt. En dit Lam is de Herder die mij bij name kent. Zingen van de verkiezing is zingen van de Drie-enige God, Vader, Zoon en Heilige Geest. Het is de lofzang op de enige troost in leven en sterven. 'Wij mogen er bijbels achterkomen dat verkiezing niet bedreigend, maar vertroostend is' (46).

Gesprekskring

Ik wijs er ten slotte op dat de hier aangekondigde brochure van dr. Van Sliedrecht ook geschikt is voor bespreking in kringverband. Aan elk hoofdstuk zijn enkele gespreksvragen toegevoegd. Van harte beveel ik dan ook dit

boekje bij u aan. De donateurs van de stichting ontvangen het een dezer dagen. Wie geen donateur is kan het boekje bestellen bij de administratie van de Willem de Zwijger Stichting: Postbus 10049, 73 01 GA Apeldoorn. De prijs is ongeveer f9, 50. Wie zich meldt als donateur - donateursbij drage is m.i.v. 2002 minimaal 7 euro; een hogere bijdrage is uiteraard welkom! - steunt daarmee het werk van de stichting en ontvangt twee keer per jaar een brochure. Deze boekjes van ongeveer 48 pagina's behandelen zeer gevarieerde thema's, deels op het terrein van de geschiedenis van de kerk, deels gewijd aan actuele theologische en pastorale vragen. Op deze wijze willen we de zaak van de Reformatie levend houden en de bezinning op vragen van geloof en kefk-zijn dienen.

A. Noordegraaf, Ede.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen