Diacones van de 21e eeuw [6]

We leven in het laatste der dagen, waarover de Bijbel zegt dat de ongerechtigheid zal vermenigvuldigen en de liefde van velen zal verkillen. In die tijd n hebben christenen de opdracht Gods geboden te bewaren én in praktijk te brengen. Wat doen we tegen de verkilling, als we denken aan onze naaste in nood? Daarover gaat de serie artikelen, die we vandaag besluiten. In een maatschappij waarin het leven in stukjes uiteenvalt, de welvaart ons in een vicieuze cirkel brengt, werkers in de zorgsector steeds zwaarder belast worden, dachten we gedurende zes weken na over een uitweg. Op zoek naar de diacones van de 21e eeuw.

Vandaag het slot: in gesprek met drs. H. J. de Bie, emeritus-predikant, en drs. Z. de Haan, directeur van de zorginstellingen Gooimeent.

Zoeken naar zorgzaamheid nü

Leven voor een vakantie verder weg, een nieuwer bankstel, een computer met nog meer vermogen: het verzadigt niet Er zijn steeds meer jonge mens in ons land die dat ervaren. Is dit het nu? Waar zoek ik de zin van mijn leven? Wat kan ik voor de ander betekenen, die ziek is, of gehandicapt? Op deze trend in de maatschappij kunnen we inspelen, als we nadenken over de hernieuwde betrokkenheid van de diaconale gemeente in de 21e eeuw.

Geloofwaardigheid

De Huizer emeritus H. J. de Bie en zorgdirecteur Z. de Haan maken deel uit van een groepje mensen dat zich samen bezint op de roeping van christenen met het oog op de toekomst van de zorg. De maatschappij vergrijst, het leven wordt almaar jachtiger en de continuïteit van het vrijwilligerswerk is geen automatisme. Hoe schakelen we de komende generatie in bij de zorg voor de naaste, daarmee direct de kloof tussen leer en leven overbruggend?

De Haan: 'Het is een maatschappelijke ontwikkeling dat mensen weer bereid zijn een deel van hun tijd nuttig te besteden, met name in de zorg. Het bevredigt hen niet alleen nog voor materiële welvaart te leven. Mensen die het wat de carrière betreft al jong gemaakt hebben, missen vulling in hun leven en gaan dan bijvoorbeeld een bezoek afleggen bij verstandelijk gehandicapten. Daaraan beleven ze veel voldoening. Ik zie die trend zelf en heb die ook in een aantal artikelen in de media aangetroffen.'

Ds. De Bie neemt zijn insteek minder in de praktijk van de zorg, waar de roep om vrijwilligers sterk kan zijn: 'Juist christenen moeten hierin voorop lopen, zodat ze geloofwaardig overkomen. Het gaat in de Schrift om het bevindelijke leven, maar ook om het leven van alledag. De theologie van het Oude Testament leert me dat het gaat om het léven voor het aangezicht van God als één geheel.

Hier ligt ook een van de oorzaken van de problematiek van de kloof. De geloofwaardigheid van de gemeente is in het geding. Denk aan majoor Bosshardt, die vooral het geloof wil waarmaken in de praktijk. Die vanzelfsprekendheid zijn wij een beetje kwijt. Ik denk dat we het hierbij vooral moeten zoeken in kleinschaligheid. Laten de stillen in den lande vooral stillen in de landen blijven.

In mijn betrokkenheid op het onderwijs in Huizen heb ik tot mijn verrassing een doelgroep van dertigers ontdekt die zich wil inzetten voor het vormgeven van een eigen christelijke identiteit. Dat bewustwordingsproces kan een uitstraling hebben naar het diaconale toe.'

De Haan: 'Ik hoop dat uit de artikelen tot nu toe in deze reeks het beeld over de situatie in de zorg helder is geworden en dat het appèl dat op de diaconale gemeente is gedaan, is overgekomen. Ik vind het dan nog niet zo eenvoudig om heel de gemeente betrokken te krijgen, zonder in activisme te vervallen.'

Ds. De Bie: 'De diaconie is een gangmaker. Als kerkvoogd ben je in feite klaar als de begroting sluitend is, maar als diaken blijf je nadenken over en vormgeven aan de gemeente als een zorgzame gemeente.'

De Haan: 'De prediking kan in dit opzicht veel betekenen. Ik zie de diaconie ook als een vormgevend orgaan, maar de zorgzaamheid voor elkaar moet opkomen uit de gestalte van de gemeente en gevoed worden door het Woord. In de nieuwtestamentische gemeente zie je dat wat in diaconaal opzicht gebeurt, voortkomt uit de samenkomsten rond het Woord. In onze tijd is het een nieuwe taak voor de diaconie om hierin stimulerend en activerend bezig te zijn. Dat komt voort uit het staan van de gemeente in deze wereld.'

Ds. De Bie: 'De diakenen waren eerst hulpapostelen, waaraan je ziet hoe Woord en daad bijeenhoren. Met diepe eerbied letten we op hoe de Heilige Geest werkt, primair door de verkondiging.'

Begeleiding van vrijwilligers

De Haan: 'Ik ben blij als er in toenemende mate mensen komen die zien dat er meer is dan hun carrièrelijn, dat er meer is dan om de vier jaar je hele interieur vernieuwen. Het is toe te juichen als de christelijke gemeente een appèl op hen doet.'

Ds. De Bie: 'Als orthodoxe christenen lopen we achter in de ontwikkelingen in de wereld. De trend dat vrouwen meer in de maatschappij moeten participeren, is onder ons nog steeds sterker aan het worden. Hun inkomen verhoogt weer het uitgavenpatroon. Wij zitten nog in die spiraal omhoog.'

Hoe kunnen we de taak van vrijwilligers de zorg professionaliseren?

De Haan: 'De zorg moet er goed over nadenken welke taken ze vrijwilligers wil aanreiken. Er moet visie voor zijn. Daaraan gekoppeld moeten we hen begeleiden en ook training en scholing voor die taak bieden. Vrijwilligersdagen moetje specifieker uitwer-

ken, bijvoorbeeld over omgaan met dementerenden, met ernstig zieken. Je moet de vrijwilligers tevens ondersteunen in het werk dat ze doen, je met hén gaat doen. Omgaan met verdriet raakt je immers ook zelf. Al deze dingen hebben nu ongestructureerd plaats, dus een investering hierin zal op termijn winst zijn.

Ik denk dat het beginnen als vrijwilliger voor mensen een brug kan zijn om het beroep weer op te vatten of het te gaan vervullen. Het zou goed als een opstap kunnen functioneren. In die zin is er sprake van een brug naar een nieuwe doelgroep. Inmiddels is er ook een beweging om het fiscaal aantrekkelijker te maken. De vrijwilligersvergoeding is al iets aangepast, maar je zou er verder naar moeten kijken. Dan praten we toch over iooo gulden per jaar, terwijl je feitelijke onkosten aftrekbaar zijn.'

Ds. De Bie: 'Het is en blijft vrijwilligerswerk, maar tegelijk neem je door de begeleiding een bepaalde verplichting op je. Je bindt je voor een bepaalde periode, die in relatie staat tot de training die je krijgt. Deze investering heeft ook haar doorwerking naar de mantelzorg, waarin ook steeds meer om professionalisatie gevraagd wordt.'

De Haan: 'Ja, je stimuleert de familie om zo lang mogelijk actief te zijn in de zorg.'

Utrechts wijkteam

Wat stelt u zich uoor bij de werktitel 'diacones uan de 21e eeuw'?

De Haan: 'Ik vind het een uitdagende titel, die appelleert aan de diaconale visie van de gemeente in een nieuwe tijd. Aan de andere kant herinnert het woord 'diacones' natuurlijk ook aan een wereld uit een ver verleden. Maar het wervende overheerst voor mij. Er moet iets van een appèl van uitgaan op de gemeente, haar herinnerend aan haar roeping in deze tijd.'

Ds. De Bie: 'De diacones was een figuur in de negentiende eeuw, die voortkwam uit de rijkere kringen. Ze werkte onder de armeren. Mijn moeder was ook een diacones. Nog in de jaren vijftig had je in Utrecht een wijkzuster, een diacones, die samen met de dominee een soort wijkteam vormde. Dat functioneerde voortreffelijk. Zij gaf de pastorale nood door, hij de diaconale nood.

Het woord diacones maakt duidelijk dat we ook moeten denken aan mensen die aan het front arbeiden. Het geeft ons de mogelijkheid een structuur te ontwerpen. In de zorg is die structuur nodig. We moeten het klein- ' schalig opzetten, waarbij we de taak van een diacones apart kunnen benoemen.'

Nu concreet: wat houdt de beoogde zorg code in?

De Haan: 'We beogen dat jonge tweeverdieners die beiden een (bijna) volledige betaalde baan hebben, zich gezamenlijk één dagdeel voor de zorg beschikbaar stellen. Het gaat dus om vier uur per week per echtpaar. Als we de gemeente en de gemeenteleden vragen op die manier naar de noden van de samenleving te kijken, gaat daar een geweldige impuls vanuit.

De verantwoordelijkheid die de overheid op terreinen van zorg en onderwijs heeft genomen, betekende dat de verantwoordelijkheid onder christenen is afgenomen, ook voor de identiteit van instellingen. Het gaat er nu om te staan voor datgene waar de oprichters van een instelling voor stonden. Misschien is dit wel het moment om het maatschappelijk middenveld opnieuw te activeren.

Door de schaalvergroting, de fusies is de betrokkenheid van diaconieën nogal eens afgenomen, waarbij we nu moeten zeggen: Zijn we wel gelukkig met die gang van zaken? We willen daarom mensen uit de kerken vragen een dagdeel per echtpaar aanwezig te zijn: hun betrokkenheid, hun geloofsovertuiging weer in de organisatie in te dragen.'

Komt dit niet juist op de schouders van die al actief zijn?

Ds. De Bie: 'Dat hoeft niet, want het gangbare vrijwilligerswerk moeten we blijven stimuleren. Het gaat hier om het aanboren van een nieuwe doelgroep, twintigers en dertigers, die nog volop hun plannen maken om hun leven in te richten. Die mensen zoeken ook naar een inbreng in het Koninkrijk van God. De tijd dat er in de omgeving een tante was die altijd klaarstond, is voorgoed voorbij. Daarom zoeken we een alternatief.'

De Haan: 'Het gaat om het je beschikbaar stellen, om de houding die je inneemt. Ik denk dat de diaconieën een belangrijke taak hebben, als we deze nieuwe verbinding zoeken tussen de gemeenten en het werk voor de zorgbehoeftigen.'

Ds. De Bie: 'Wij willen nu eerst bekijken hoe het initiatief in de regio Huizen landt. In algemene zin stimuleren we ondertussen het bewustzijn van gemeenteleden. Die kunnen zich bij een tehuis melden. Wij denken verder na over de structuur die we aan onze plannen willen geven.'

De Haan: 'We hopen vanuit die zorgcode diaconieën te kunnen motiveren. Overal zullen immers verstandelijk gehandicapten, zorgcentra, verpIeeghui-; zen in de buurt zijn.'

Ds. De Bie: 'Diaconieën waren 25 jaar geleden vooral betrokken bij het besturen van tehuizen. Nu zouden ze opnieuw actief kunnen worden, maar dan om deel uit te maken van de organisatie, omdat we inzien dat het nodig is dat het werk voortgaat vanuit een omschreven identiteit.'

Hoe voorkomen we dat mensen dit artikel lezen en gewoon doorgaan?

De Haan: 'Ik zeg toe dat we ernaar streven lokaal, vanuit de gemeenten, te bezien hoe voor dit werk een begeleidende structuur gevonden kan worden. Het gaat erom vanuit het diaconaat van de gemeente de weg te vinden naar de instellingen. We willen dit eerst regionaal en dan landelijk uitwerken.'

P. J. VERGUNST, APELDOORN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen