'De intussen gesloten

Gelderse Academie werd in 1998 getypeerd als een "Onderschatte Universiteit". In zekere zin is dit wél zo, toch is het zeker de moeite waard om zijn invloed en uitstraling via zijn oud-leerlingen, bijvoorbeeld via de Hongaren, verder te bestuderen. Apaczai zelf werd echter niet onderschat, maar in meer dan 200 boeken en artikelen positief gewaardeerd. In de laatste 50 jaar werd hij zelfs een twist-appèl tussen het christelijke en materialistische denken. De kleine, 22 bladzijden omvattende dissertatie draagt de titel Apostatia, de zondeval. Het boekje zelfheeft een eigen, unieke geschiedenis.

In het gehele Karpatenbekken bleef in de 20e eeuw slechts één exemplaar over van Apaczai's werk - in de bibliotheek van Sarospatak, een Reformatus Academie in Hongarije. Dit exemplaar verblijft momenteel nog, symbolisch gesproken, in "Sovjet-Russische krijgsge- re vangenschap", daar het in 1945 als oorlogsbuit naar Nyizsnyij-Novgorod, ten oosten van e Moskou werd weggevoerd. In de zeventigerjaren vond met een tweede exemplaar in de bi- it bliotheek van Cambridge. Deze werd in Hongarije, in zeer beperkte oplage, herdrukt. (...)

Eerst noem ik de volle titel Disputatio Theologica Inauguralis de Primi Huminis Apostasia. In het kort: de zondeval van de eerste mens.

Tot slot spreek ik de hoop uit dat de bibliotheek van Sarospatak zijn eigen originele dissertatie uit Harderwijk van Rusland terug zal krijgen, en het museum van Harderwijk een kleine afdeling opent over de Nederlandse en in het bijzonder de Harderwijkse contacten met Hongarije, om aan te tonen: de Universiteit van Harderwijk mag echt niet onderschat worden!'

Tot slot spreek ik de hoop uit dat de bibliotheek van Sarospatak zijn eigen originele dissertatie uit Harderwijk van Rusland terug zal krijgen, en het museum van Harderwijk een kleine afdeling opent over de Nederlandse en in het bijzonder de Harderwijkse contacten met Hongarije, om aan te tonen: de Universiteit van Harderwijk mag echt niet onderschat worden!'

I. L. TÜSKI, UTRECHT

Dit alles konden de machthebbers van de afgelopen tientallen jaren in Hongarije moeilijk verdragen. Als pedagoog konden zij Apaczai niet bannen uit de geschiedenis maar de christelijk inhoud en inspiratie wilde men verzwakken en neutraliseren om hem zó voor zichzelf te onteigenen en te gebruiken. Toen zijn dissertatie in Cambridge gevonden werd, gaf men de Latijnse tekst uit, samen met een commentaar. De inhoud daarvan moest historisch-materialistisch geïnterpreteerd worden, in aanmerking nemende de maatschappelijke verhoudingen van zijn tijd. Het eindresultaat van de kronkelende redeneringen was het volgende - ik citeer letterlijk: Apaczai liep op de weg van de secularisatie. Natuurlijk werden er vragen gesteld, over zijn puritanisme en zijn openlijke voorkeur voor het presbyteriaanse kerksysteem; over zijn eerste uiteenzetting van de Carthesiaanse wijsbegeerte in het Hongaars, enz. enz. Maar de secularisatie van de diepgelovige Apaczai is een totaal vreemde gedachte. Deze hele redenering had één goed gevolg: een groot aantal scholen en straten in Hongarije draagt de naam Apaczai Csere Janos.

Nog één opmerking om de onmogelijkheid van de onteigening van Apaczai met zijn eigen werk te onderstrepen. Ik citeer de allerlaatste opmerking van zijn dissertatie. Het is een corollarium, een "kransje als geschenk", een soort stelling: wij trachten de Confessio Belgica, overeenstemmend met de Heilige Schrift, naar mate van onze kracht te verdedigen. Dit spreekt voor zich.

I. L. TOSKI, UTRECHT

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen