De profetische roeping van de kerk in een postmoderne tijd

Aansluiting

Van der Graaf blijft aansluiting zoeken bij het hervormde synodale geschrift 'De politieke verantwoordelijkheid van de kerk' (1964) en bij dr. J. Hoek, die schreef: 'De missie van de kerk is om tot eer van God en tot behoud van de wereld het evangelie te vertolken in woord en daad. Dat is apostolaat en diaconaat, zending en dienst der barmhartigheid ineen, een comprehensive approach (alomvattende benadering) in de naam van God die een behouder is van ziel en lichaam'. Van der Graaf wil niet terug naar de zeventiger jaren van de vorige eeuw, toen het politieke spreken van de kerk hoog op kerkelijke agenda's stond. Wat daaraan in de kern ontbrak was de naam van Christus, de Redder maar ook de Rechter van deze wereld. Bijbelse profetie heeft altijd twee zwaartepunten, oordeel en genade.

Koninkrijk

Alles goed en wel, zal iemand zeggen, maar maak nu eens duidelijk wat de meer concrete elementen van de bijbelse profetie zijn. Van der Graaf refereert dan aan de notie van het Koninkrijk van Christus. Wat zijn de grondprincipes van dat Rijk? Op die vragen gaat dr. W. Verboom in in een reactie op Van der Graafs lezing, nadat in het boekje eerst door laatstgenoemde de door het aanwezige publiek gestelde vragen en door hem daarop gegeven antwoorden beknopt zijn weergegeven. Uit één van die vragen klinkt op z'n minst de twijfel door of Van der Graaf niet vervalt in een overaccentuering van het Koninkrijk Gods en het apostolaat, misschien omdat de belijdenisgeschriften zo betrekkelijk weinig aandacht aan die notie besteden. In zijn reactie weerspreekt Verboom deze veronderstelling met de stukken, met name aan de hand van de Heidelbergse Catechismus, waarvan nu juist wordt beweerd dat het persoonlijk beleefde heil daarin centraal staat. Verboom laat zien dat het Koninkrijk van God ook betrokken wordt op de bre- at dere maatschappelijke terreinen. Hij voegt aan deze conclusie echter wel het volgende toe: 'Alleen is er wel een volgorde: eerst het persoonlijke, daarna het gemeentelijke en daarna het maatschappelijke. Hij ziet drie concentrische cirkels voor zich. En, zo besluit hij: 'Ik denk dat dat goed is'. Hij waarschuwt ervoor het Koninkrijk van God niet los te weken van het geloof in Jezus Christus. Altijd is het gevaar aanwezig dat wij onze dromen over het Koninkrijk in de plaats schuiven van de toekomst die in Gods voorzienigheid en regering is begrepen. We hebben dat gezien bij de doperse radikalen. In de rooms-katholieke kerkleer is daarentegen het Koninkrijk geannexeerd en beperkt tot de Rooms- Katholieke Kerk. De verwachting van het Koninkrijk kan ook een puur-wettische invulling krijgen. Dan worden

Gods geboden en beloften voorgehouden aan alle mensen, eventueel opgelegd, en losgemaakt van de dankbaarheid voor de verlossing in Christus. Alzo niet de Heidelbergse Catechismus.

Verzuiling

Het boekje van Van der Graaf vervolgt dan met een eerder (december 2000) verschenen schriftelijk interview, afgenomen door dr. K. van der Zwaag, in het SGP-studieblad 'Zicht'. In feite is in deze bijdrage de vraag aan de orde of de taak van profetie der kerk kan worden overgenomen door de verzuilde organisaties. Tussen verzuiling en afscheiding bestaan nauwe relaties. Vanuit een theocratisch gezichtspunt bezien is het de vraag of en, zo ja, in hoeverre in de praktijk het totale, grotendeels geseculariseerde volk voluit in het vizier blijft staan, een al zo dikwijls bediscussieerde vraag. Van der Graaf laat geen onduidelijkheid over zijn visie bestaan: 'Om het pregnant te zeggen: theocratie en afscheiding behoren principieel niet bij elkaar, ook vandaag niet'. Tegelijkertijd probeert hij de realiteit van de positie van de . christenheid in de hedendaagse samenleving onder ogen te zien, die een minderheidspositie is geworden. Hij benadrukt dat het, theocratisch beschouwd, niet om de meerderheid gaat, maar om de autoriteit van het Woord van God. Dat betekent afleren van de houding dat wij recht hebben op naleving van onze principes in de samenleving. Een eertijds dominerende meerderheid die minderheid is geworden moet leren wat de omslag van verdragen naar verdragen wórden betekent.

Gehoorzaamheid

De cultuuromslag waarvan deze omslag in het tolerantievraagstuk slechts één van de gevolgen is, heeft tevens de vraag actueel gemaakt in hoeverre christenen de overheid nog ongereserveerd kunnen en mogen gehoorzamen. Deze laatste vraag komt aan de orde zowel in de lezing van Van der Graaf als in het interview met hem, alsook in het laatste onderdeel van het boekje, dat bestaat uit een overdruk van een artikel in de Waarheidsvriend van 10 mei 2001. Dit artikel heeft expliciet de gehoorzaamheid aan de overheid tot onderwerp. Het is een zeer oud vraagstuk dat reeds tijdens de Vroege Kerk, maar ook in de Reformatietijd veel aandacht kreeg. De verhouding tussen kerk en staat is permanent in beweging. Godsdienstoorlogen behoren in het Westen al eeuwen tot het verleden, maar dat betekent niet dat er geen spanningen meer zijn en evenmin dat er geen nieuwe spanningen optreden binnen het heersende democratische model. Vreemd is dat niet, want Van der Graaf had in zijn lezing - terecht - reeds de uitspraak gedaan dat het spreken van dé kerk altijd cultuurkritiek inhoudt, op iedere en nu dus ook op de westerse cultuur met enerzijds haar dogmatische en anderzijds haar relativistische tendensen. Evenmin is deze spanning verwonderlijk te noemen vanuit de dubbele loyaliteitspositie waarin een christen op deze aarde verkeert: zijn aardse en zijn hemels burgerschap. Juist om dit laatste scherper te zien is het zeer de moeite waard om van de beschouwingen van Van der Graaf kennis te nemen.

G. HOLDIJK

N.a.v. dr. ir. J. van der Graaf, De apostel ook profeet, uitgave Boekencentrum, Zoetermeer 69 pag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen