In lijn van de doopbelofte

Voor directeur Nitrauw is niet het verstevigen van de identiteit, noch dé verhuizing van zijn kantoor van Utrecht naar Amersfoort deze zomer speerpunt in zijn werk. De meeste energie besteedt hij aan de positie van de SGJ, omdat straks de nieuwe Wet op de jeugdzorg in werking treedt. 'Die wet zorgt ervoor dat alles wat met de vraag naar jeugdzorg te maken heeft, ondergebracht wordt in een Bureau Jeugdzorg. In elke regio ontstaat zo een laagdrempelig, toegankelijk instituut, waar ouders en jongeren die jeugdzorg nodig hebben, zich kunnen melden. Daar wordt onderzocht of ze die (soms dure) zorg ook nodig hebben. Het Bureau Jeugdzorg wordt bekostigd door de provincie en valt ook onder provinciaal toezicht. Er wordt regionaal gedacht. Een landelijk werkende instelling als de SGJ past moeilijk in dit stelsel.

Daarnaast is het Bureau Jeugdzorg ook een algemeen orgaan zonder specifieke levensbeschouwelijke invulling. Het is weliswaar een particuliere organisatie, maar de provinciale overheid houdt een flinke vinger in de pap. In het nieuwe Bureau Jeugdzorg komen activiteiten samen die vanouds bij jeugdzorgorganisaties als de SGJ hoorden, bijvoorbeeld de ambulante jeugdhulpverlening. Dat is laagdrempelige hulp, geboden aan ouders die problemen hebben met de opvoeding. We proberen door middel van gesprekken deze gezinnen te helpen. Die ambulante jeugdzorg zit nu in het SGJ-pakket, maar gaat daar weg als de nieuwe Wet op de jeugdzorg van kracht wordt.

Nog ingrijpender is dat ook de gezinsvoogdij, belast met de uitvoering van maatregelen van de kinderrechter (zie bijgaand kader, red.), dan geheel naar het Bureau Jeugdzorg overgaat. We dreigen dus twee vitale onderdelen van onze zorg kwijt te raken aan een algemene voorziening, waarvan de overheid zegt dat ze voor alle Nederlanders werkt.'

Bedreigend

Nitrauw benadrukt dat de problematiek waarvoor de overheidsplannen de SGJ stelt, niet vergelijkbaar is met die in de geestelijke gezondheidszorg. 'Het verschil tussen ons en bijvoorbeeld Eleos is dat in de geestelijke gezondheidszorg de zorgvraaginstellingen - onafhankelijke organen, die vaststellen of zorg nodig is - veel kleiner zijn. Als het Bureau Jeugdzorg beperkt zou blijven tot zo'n zorgtoewijzingsorgaan, dan zouden we niet aan de bel trekken.

De ontwikkelingen zijn voor ons zo bedreigend, omdat er bij een toekomstig Bureau Jeugdzorg sprake is van veel meer dan alleen de vaststelling van de zorgvraag. De overheid vond levensbeschouwelijke hulp tot nu toe nódig: er is een SGJ, er is een Joods Maatschappelijk Werk, er is een Leger des Heils. Straks mogen we alleen nog echt geïndiceerde zorg bieden. De SGJ heeft bezwaar tegen de redenering van de overheid, die zegt dat wat het Bureau Jeugdzorg doet, geen echte hulpverlening is. Dat is het echter wel. Als de nieuwe wet het haalt, betekent dat voor de cliënten dat ze zich niet meer rechtstreeks tot de SGJ kunnen richten of tot de TGJ, de Toegang Gereformeerde Jeugdzorg. Ze moeten zich bij het Bureau Jeugdzorg melden. Is er gezinsvoogdij of lichte ambulante hulp nodig, dan wordt dat door het Bureau Jeugdzorg geleverd.'

Gelovig pedagogisch klimaat

In de officiële stukken is de overheid er niet op te betrappen dat zij de levensbeschouwelijke instellingen op deze manier aan banden legt, want het zorgaanbod mag van haar kleurrijk zijn. De SGJ kan blijven bestaan met haar pleegzorg, haar geïndiceerde ambulante zorg en haar residentiële zorg. Het Bureau Jeugdzorg mag echter geen levensbeschouwelijke kleur hebben. De levensbeschouwing van de klant moet uitgangspunt bij de hulp zijn. Dat wettigt voor Nitrauw juist die aparte organisatie. 'Om je identiteit vorm te geven, heb je een ademende organisatie nodig. We willen in iedere situatie de gereformeerde visie opnieuw handen "en voeten geven. Die identiteit is in de pleegzorg en de residentiële zorg het makkelijkst herkenbaar, want daar gaat het om een vervangend gezins- en leefklimaat. Onze tehuizen hebben een gelovig pedagogisch klimaat. Bij de SGJ werken mensen die in het leven van elke dag rekening houden met de Heere God en Zijn dienst. In het contact met de jongeren wordt er gesproken vanuit het gemeenschappelijk geloof.'

Huis in Wezep

Binnen de SGJ wordt grote waarde gehecht aan de relatie met de kerken. 'De SGJ onderscheidt zich van andere jeugdzorgorganisaties omdat ze wortelt in de gemeenschap van de kerken. Als we een huis in Wezep hebben, hebben we een band met de hervormde gemeente of de vrijgemaakt-gereformeerde kerk, zodat zo'n leefgroep binnen de gemeente een plaats krijgt. We willen ons ook in kerkelijk opzicht zo weinig mogelijk isoleren van het gewone leven. Met ten minste een van onze drie achterbankerken ter plekke willen we een intensieve relatie heb-

ben, wat zich concreet vertaalt in kerkgang, catechese en huisbezoek. We proberen de keuze voor een van de drie kerken zoveel mogelijk te verdelen. Omdat het bewonersbestand schommelt - jongeren blijven gemiddeld anderhalfjaar in een tehuis - kunnen we niet altijd aansluiten bij de meerderheid van de leden van een groep.

Daarnaast wordt de relatie met de kerken ook gekenmerkt door de diaconale verantwoordelijkheid. Een diaconie is vaak te klein om zelf een voorziening voor jeugdzorg te stichten. De SGJ is in die zin een soort 'uitvoeringsorgaan' van diaconieën. Samen zorgen ze voor jeugdzorg in de lijn van de doopbelofte.

De relatie met de kerken is ook belangrijk vanwege de bekostiging. Uit de kerken krijgen we jaarlijks 1, 3 miljoen gulden voor noodzakelijke activiteiten, waarvoor geen subsidie is, en voor aanvulling van gesubsidieerde activiteiten. Van de 1, 6 miljoen gulden die nodig is voor de ambulante jeugdzorg, is maar een zeer beperkt deel gesubsidieerd. De rest komt uit andere middelen.'

Drie partners werken samen in de SGJ, maar de Gereformeerde Bond als modaliteit kun je niet vergelijken met de tivee andere kerken, die rapporteren aan de synode en een omslag per lid hebben. Is dat een probleem? 'Ja, dat is organisatorisch lastig. Ter vergelijking: met de deputaten van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt spreken we een quotum af. Zij hebben als taak de diaconieën op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Zo'n quotumregeling is niet mogelijk binnen de infrastructuur van de Gereformeerde Bond. Daarom pleit de SGJ ervoor dat ze op het collecterooster van hervormd-gereformeerde gemeenten komt.

In 1999 zijn drie leden namens de Gereformeerde Bond toegetreden tot het bestuur van de SGJ. Dat is verheugend en taakstellend tegelijk. Hun toetreding beoogt twee effecten, namelijk dat hervormd-gereformeerde mensen de diensten van de SGJ gaan afnemen én dat ze de SGJ min of meer als hun organisatie gaan beschouwen. Dat heeft iets on-hervormds, omdat zij zich meer dan andere kerken oriënteren op de brede samenleving. Volgens de cliëntencurve van de SGJ neemt het aantal hervormd-gereformeerden nog niet sterk toe, maar daarvoor is het misschien te vroeg.'

HGJB-actie

'Met dankbaarheid denken we terug aan de grote HGJB-actie uit 1999. De SGJ is toen geportretteerd als aanbieder van zorg in jeugdhuizen. Maar de SGJ heeft meer te bieden. In de zomer van 2000 hebben alle hervormd-gereformeerde kerkenraden daarover een informatiepakket ontvangen.'

Vindt u dat de christelijke gemeente voldoende bescherming voor onze jongeren biedt? 'Jeugdzorg is zo oud als de wereld. Altijd heeft de kerk te kampen gehad met maatschappelijke problemen, die onder christenen evenveel voorkomen als elders in de maatschappij. Je overvraagt een gemeente als ze haar zorgen met jongeren zelf moet oplossen. Het feit dat satan zich juist op christenen richt, maakt dat het ook positief genoemd kan worden dat de problemen in de kerk niet erger zijn dan in de wereld. Dat is de weerhoudende kracht van God. Je diskwalificeert de gemeente niet als er een SGJ is. Je kwalificeert haar juist door klanten te leveren, geld beschikbaar te stellen en er biddend omheen te staan. Dat ziet de overheid.

Ik bemerk dat de onderlinge steun vanuit de kerken groter is dan in de rest van de maatschappij: alle pleegr zorgvoorzieningen kampen met een tekort aan gezinnen, terwijl de SGJ ze nog steeds kan krijgen. En de NFKcollecte (voor het Nationaal fonds kinderhulp) wordt vooral gelopen door christenen. Er is dus bereidheid om mee te doen.'

Kerk, gezin, school

'Als ze goed functioneert, is de driehoek kerk-gezin-school een goed vangnet. Toch blijven een heleboel problemen in de gezinnen gecamoufleerd voor de gemeente. De eerste signalen van machtsmisbruik komen niet via diakenen binnen, maar via school. Of jongeren bellen zelf de kindertelefoon.

De SGJ werkt daarom graag samen met het gereformeerd, reformatorisch of christelijk onderwijs. Ook in preventieve zin maken hulpverleners van de SGJ deel uit van consultatieteams bij scholen.'

Gaat het eerder dan vroeger mis met onze jongeren?

'We gaan met z'n allen nu de tol betalen van diverse met elkaar samenhangende maatschappelijke ontwikkelingen. Opvoedingsonbekwaamheid is van alle tijden, een algemeen verschijnsel dat ouders het niet altijd redden met de opvoeding. Daarom is opvoedingsondersteuning de missie van de SGJ. Maar het postmoderne levensgevoel maakt dat de structuur in de gezinnen verandert. Ook onder christenen zie je steeds meer trekken van de 'onderhandelingshuishouding'. Grenzen stellen wordt steeds vaker: samen grenzen bepalen.' Volgens Nitrauw zie je dan dat de opvoedingscompetentie eerder afneemt dan toeneemt. 'Als christenen hebben wij niet meegedaan met de anti-autoritaire opvoeding, maar van het klimaat hebben we wel een tik meegekregen.

Wij zitten samen mét de HGJB in de redactie van het opvoedingsblad 'Aan de hand'. Binnenkort overleggen we hoe we elkaar in preventie en toerusting nog meer kunnen versterken. De SGJ moet aanhaken bij plaatselijke initiatieven in jeugdwerk en onderwijs.'

De kindertelefoon Chris en het Centrum voor Pastorale Counseling gaven enige maand geleden de kerken een signaal: de hulpvra zijn zoveel dat ivij het niet meer bolwerken. Herkenbaar?

'Ja, de SGJ werkt ook boven haar plafond. De run op de Toegang Gereformeerde Jeugdzorg is veel groter dan was verwacht. Die toevloed komt vooral vanuit de kring van de Gereformeerde Gemeenten. Daar wordt misschien wel voor het eerst de maatschappelijke jeugdzorg gelegitimeerd. Gelukkig komen de problemen zo vroegtijdig aan de orde. Ontsporingen kunnen in geen enkele kring onder de mat blijven.'

In de laatste alinea van dit verhaal mag u zich rechtstreeks richten tot hervormd-gerejörmeerde diakenen. Wat moeten zij horen? 'We vragen hun na te denken over de verwijzing naar christelijke jeugdzorg. De SGJ wil aansluiten bij de vragen van christelijke opvoeders. Daarmee diskwalificeer ik de maatschappelijke werkers van het Bureau Jeugdzorg niet, maar zij kunnen niet vanuit het christelijk geloof meedenken met mensen die toch al problemen hebben. Voor hervormd-gerefomeerden zal het steeds moeilijker worden om aansluiting te vinden bij de hulpverleners in de regio.'

P. J. VERGUNST, APELDOORN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen