Uit de pers

Zoektocht naar een dialoog

Dat stond zaterdag 3 november in de Volkskrant boven een gesprek tussen Ton de Kok, oud-CDA-kamerlid en Süleyman Ates, hoogleraar islamwejtenschappen. Ze deden een poging tot een dialoog als moslim en niet-moslim. Een poging, ja. Want tot een werkelijke ontmoeting kwam het uiteindelijk niet. In het Reformatorisch Dagblad van 1, 2 en 3 november werd ook een dialoog gevoerd. Maar dan óver de islam en zonder een vertegenwoordiger van de islam. Nasr Abu Zaid, kenner van de islamitische fundamentalisten, zei in de Volkskrant van zaterdag 27 oktober de opmerkelijke woorden: 'We zijn terug bij het begin van de vorige eeuw, toen moslims en het Westen elkaar haatten'. Hij vreest turbulente tijden na de aanval op Afghanistan, veranderingen die onze verbeelding ver te boven zullen gaan. Ik citeer deze hoogleraar islam aan de RU Leiden nu letterijk: 'In de VS heerst nu het adagium "wie niet voor ons is, is tegen ons" en in de islamitische wereld ben je nu voor of tegen de islam. Iets ertussen zit er niet meer. Waar dat op uitloopt? God sta ons bij, ik weet het niet'. Als lezer van 'de Waarheidsvriend' zult u kennis hebben genomen in de aflevering van 25 oktober van de meningen van C. W. Ren tier (Evangelie & . Moslims) en van onze eindredacteur over de relatie christendom en islam en hoe we in de huidige crisis moeten oordelen. Om de gedachtewisseling hierover verder te stimuleren geef ik dit keer iets door uit het Centraal Weekblad van 24 oktober jl. Daarin stond een gesprek te lezen tussen Jaap Beukema en islamoloog Toby Howarth. Howarth is in dienst van de IZB en de hervormde gemeente Rotterdam- Delfshaven met het oog op de ontmoeting met andersgelovigen. Howarth weet waar hij het over heeft: voor hij zijn dissertatie onlangs afrondde woonde hij vier jaar in Hyderabad in India onder shi'itische moslims en bestudeerde daar hun preken. Moslims in India vormen een minderheid.

In Nederland vormen moslims ook een minderheid. Zeker na 11 september worden ze door veel Nederlanders met achterdocht bekeken: gaan zij de macht grijpen?

'Het gaat moslims hier niet om de uiterlijke politieke macht. Zij willen dat de wetten van God serieus genomen worden. Hun kinderen groeien hier op, en het is voor de moslims heel moeilijk om hen te beschermen voor invloeden uan wat zij ervaren als een godloze maatschappij. Men is wel blij met de vrijheid, die hier is. Imam EI-Moumni in Rotterdam gaat daar niet goed mee om, omdat hij Nederland niet kent. Hij weet niet op welke manier je bijvoorbeeld de Koran over homoseksualiteit kunt laten spreken in deze samenleving. Een in Nederland opgegroeide moslim als imam Haselhoef weet dat wel.' Zijn de moslims wel te vertrouwen? Geven ze niet aan de buitenwereld politiek correcte antwoorden, maar roepen ze in de moskee niet op tot antiwesters gedrag?

'Of ze ons af zitten te kraken in de moskee? Als westerlingen denken wij soms dat wij belangrijker zijn voor de moslims dan het werkelijk is. In de moskeeën hier is men vooral gericht op het leven van de eigen geloofsgemeenschap. "Hoe moetje hier als moslim leven? " Je hoort geen preken tegen Wim Kok, maar wel tegen corrupte moslimleiders in het Midden-Oosten, die het recht buigen. Als Bush wordt tegengesproken, is dat omdat de prediker vindt dat hij die corrupte leiders steunt. In Amerika praten ze over democratie, maar als in Algerije de meerderheid bij verkiezingen stemt voor fundamentalisten, dan protesteert Amerika. Want het gaat Amerika meer om eigenbelang dan om waarden van vrijheid en democratie. Zo ervaren moslims dat tenminste. Dat is een reden, dat men tegen het westen is: de zwakken worden niet gesteund, maar de onderdrukkers. In de Koran vind je ech noties uan rechtvaardigheid tegenover de zwakken, zoals in Soera 28 : 5.'

Maar worden moslims niet fanatiek gemaakt?

'Fanatisme komt overal in de wereld voor, waar mensen zich keren tegen onrecht. Dan maken ze gebruik uan hun eigen traditie om daar inhoud aan te geven. Ik zie de spanning tussen het westen en de moslimwereld niet als "een botsing van beschavingen". Het gaat hier, zoals elders in de wereld, om een

uorrngeuing uan verzet tegen onrecht. Voor de moslims is datgeuoel onrecht te lijden ex-

tra sterk. Tot de achttiende eeuw waren de moslimuolken in het Midden-Oosten onafhankelijk. Toen kwam het westers kolonialisme. Dat betekende een grote uernedering. Tegelijk ging men denken: "Wat is er mis met ons, dat wij ouerheerst worden door het westen? " En nu is er ook die "Overdonderende" wes se coca-colanisation, die hen overspoelt. In hun verzet tegen deze vernedering is vaar uoor extremisme.'

Intussen is gebleken dat ook imam Haselhoef moeite heeft om de koran op het punt van de homoseksualiteit in Nederland recht te doen. Kunnen christenen in Nederland op een goede manier de dialoog met moslims voeren, zo wordt aan Howarth gevraagd.

Kunnen christenen in Nederland op een goede manier de dialoog met moslims voeren?

'Ik woon met mijn gezin in de stad. Ik zou willen, dat meer christenen op plaatsen gingen wonen, waar ze niet alleen in hun eigen geloof bevestigd worden. In de ontmoetin met andersdenkenden hoor je ook de visie uan moslims op de wereld en hun uragen aan ons opliet gebied uan onze cultuur, onze geschiedenis, of onze theologie. In die inter actie komt er ook iets door uan de boodschap van Jezus Christus. Ze kunnen zien, dat ons leuen klopt met wat we zeggen. En wat we zeggen blijkt dan releuant uoor hun leuen te zijn. Christenen zitten momenteel meer met uragen ouer het uerdwijnen uan de kerken uit de steden. Maar het is belangrijk, dat christenen weer gaan denken aan het meebouwen aan de samenleuing in de stad. Daar horen ook "gewone" zaken bij als junks, huisuuil, politie op straat en dergelijke.'

Staat evangelieverkondiging dan niet op de agenda?

'Als ik spreek ouer het euangelie, dan moet het kloppen met de inhoud uan mijn leuen: mijn wonen, meedoen, en mijn visie geven. Als ik samenleef en samenwerk met moslims heb ik ook iets te zeggen. Ik heb als christen de opdracht om getuige te zijn uan Jezus Christus. Injeite heeft de hele gemeente de taak om dat euangelie te laten zien. Maar er zitten tussen ons en de moslims ueel barrières, uan taal, uan denkwereld, uan theologie en dergelijke. Met directe euangelisatie kun je wel mensen.bereiken, maar dat zijn bijna altijd enkelingen. Het is heel belangrijk om er voor die mensen te zijn. Maar het kan niet alles zijn. Wij hebben een boodschap uoor de hele moslimsgemeenschap. In de omgang met de moslimgemeenschap zullen we merken, dat we in sommige zaken heel dicht bij elkaar komen, in andere zaken iets uan de antithese eruaren.

De Raad van Kerken roept op tot meer ontmoeting op het grondvlak. Dat is blijkbaar ter- veel moeilijker dan het aan tafel zetten van een paar predikanten en er ge- imams.

'In Rotterdam-Deljshauen waren er uoor 11 september contacten op het grondulak. Sinds die dag grijpen we de gelegenheid aan uoor een inhoudelijk gesprek onder het motto: "de wereld na 11 september; ouer geuoelens uan angst, haat en teleurstelling bij moslims en christenen". We merken, dat met name jongeren uan beide geloojsgemeenschappen interesse hebben uoor echte eerlijke ontmoeting. Ze beseffen, dat zo'n ontmoeting releuant is uoor hun eigen leuen. Het is niet meer een randuersiering, zoals uroeger dialoog met moslims uaak ervaren werd. Nu heeft het met je eigen leuen uan alle dag te maken. En het euangelie komt ook aan de orde. Vanuit het hart uan onze beider theologie zeggen wij g hoe we tegen de gebeurtenissen uan toen en daarna aankijken. Zij willen luisteren. En wij ook.'

-Willen we verschrikkingen als door de eerder geciteerde Nasr Abu Zaid genoemd zoveel als in ons vermogen ligt helpen voorkomen, dan is mijns inziens deze weg de meest begaanbare. Angst en vooroordeel zijn slechte raadgevers, hoezeer angst na n september te begrijpen is.

Miskotte

In de gesprekken die het RD weergaf over de islam tussen Slomp, Rentier, Jongeneel en Van der Graaf viel steeds de naam van prof. Miskotte en wat hij geschreven zou hebben over de islam. In Hervormd Nederland van 27 oktober jl. schreef Willem van der Meiden in zijn wekelijkse rubriek dit keer over Miskotte ouer de islam. Hij las het onlangs verschenen derde deel dagboeknotities van Miskotte uit de jaren 1935-1937 (verschenen bij uitg. Kok als deel 5B van het Verzameld Werk).

'Nu ouer de islam, want daarover hield hij er stellige meningen op na. Een paar citaten door de jaren heen, ingeluid door Miskottes uerzuchting op 18 augustus ïgzg: "Onkunde aangaande de Islam. Niet dat Kraemer [...] voor mij ueel nieuws zei; toch was zijn spreken aanleiding de inventaris uan mijn parate kennis eens na te gaan... Treurig!" (Kraemer is de zendingsman Hendrik Kraemer).

Op 15 oktober 1933 schrijft Miskotte: "We moeten haastig terugkomen van de onderschatting uan de Islam", en op 6 december: "De Islam is een niet-nationaal gebonden jodendom, is een religieus-geïnspireerd cosmopolitisme, is een karakteruol, koel beheersen der aarde en, bouenal, heeft een instinct uoor internationale politiek".

Maar de toon wordt grimmiger. Op 9 december 1935, naar aanleiding uan een boek uan de eerder genoemde Kraemer: "Toch wordt niet doorgestoten tot het inzicht dat en waarom ook "'Allah'", ondanks zijn gee telijkheid, almacht enz. een afgod is, een "'demon'"; dat een inter- en supranationaal politiek '"nazisme"' in de Islam (in Turkije, Egypte, Iran) schuilt: geheiligd bloed, socia le massavoorziening. "'Heilige oorlog'" is n geseculariseerde politiek onder de leuze uan de orthodoxie".

En na een gesprek met Kraemer: "Juist nu, nu de godsdienstige armoede uan de Islam sterk aan de dag treedt (ook voor het bewustzijn uan vele moslims), wordt deze zich politiek almeer bewust" (22 mei 19 37). Dan volgt een reis van drie maanden naar Nederlands-lndië, waar Miskotte de reëel be staande islam ontmoet. En op de terugweg doet hij ook nog Palestina aan. De reis uerandert zijn opinies niet wezenlijk. Op 16 december 1937 schrijft hij op de terugreis in Suez: "Hoe koud is de hitte uan het woestijn-monotheïsme". Waarom het met de Islam nooit wat worden zal? Omdat "de Incarnatie niet gekend en beleden wordt" (13 augustus 1937 in Cheribon, Jaua). Ten slotte, ouer de Hertaling uan bijbelse grondwoorden in het Jauaans: "[...] voor God uindt men geen ander woord dan Allah (sic!)" (B li, 17 juli 1937).

Ik Iaat graag aan de lezers ouer wat te uinden uan Miskottes auersie uan de islam. Hij lijkt er weinig vanaf te weten, maakt niet indruk de koran gelezen te hebben, redeneert uanuit zijn theologische instinct en uooringenomenheid. Miskotte is als altijd eurocentrisch; in Indië houdt hij lezingen over het germaanse heidendom, de basis uoor zijn beroemde boek Edda en Thora uit 1939. Interessante waarnemingen toch: dat de onmetelijke ajstand tot Allah te denken geeft ouer de zelfwerkzaamheid uan degelouige. Dat het strakke monotheïsme en het ontbreken uan de "middelaar" tussen God en mens, uan de vleeswording uan Allah en uan het aardse messianisme, een kloof slaat tussen

hemel en aarde, een niemandsland tussen God en mens waar het voor religieuze fa ten goed toeven is. Maar "de" islam als "n zisme"? Allah als ajgod? Het lijkt me nogal subjectief en kort door de bocht. En als om "heilig bloed" gaat, is het uerleden uan het christendom ook tamelijk roodbruin gekleurd. Beste en meest actuele zin is uoor mij: "Heilige oorlog is geseculariseerde politiek onder de leuze uan de orthodoxie".'

Het leek me interessant dit sprokkel- nawerk uit de recent verschenen dagboeaknotities van Miskotte aan u door te geven. Het is voor mij de vraag of je zo het snel Miskottes opmerkingen terzijde mag schuiven als zou hij er te weinig • van afgeweten hebben en daarom te eenzijdig zou hebben geoordeeld.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen