De media maken onthaasten onmogelijk

Of neem de ontdekkingsreizen van de zendingsman David Livingstone. Historische ontdekkingen zijn gedaan na maandenlange, soms jarenlange tochten. En communicatie met het thuisland duurde even lang als de tochten naar de onontdekte gebieden zelf. Indrukwekkende geschiedenissen van onthaast leven!

Vandaag worden zelfs de oerwouden en de woestijngebieden in Afrika bereikt langs de digitale snelweg. Er is directe, momentane communicatie. Wachten is er niet meer bij. Nieuws is direct wereldnieuws. De media voeren ons mee langs de digitale snelweg. Die media maken het de moderne mens onmogelijk om onthaast te leven. Tussen krant, radio, televisie en (vandaag) internet zijn hier slechts graduele verschillen. We worden geleefd, omdat we opgejaagd worden langs wegen, waar de snelheid van het licht het tempo aangeeft. En de tijd van Livingstone komt nooit meer terug.

Omslag

We hebben met betrekking tot de communicatie een enorme omslag in de cultuur doorgemaakt. Laat niemand denken buiten die cultuuromslag te staan of te kunnen staan.

Meestal wordt direct gewezen op de directe, ingrijpende invloed van televisie en vandaag internet. Die invloed mogen we niet onderschatten. Maar er is ook sluipende invloed.

Langzaam maar zeker zijn we allen in de ban van de haast gekomen. Een mens mag vanaf de schepping in zekere zin altijd weer dezelfde zijn: gevallen schepsel, aangewezen op verlossing. Maar hij of zij is mede product van de hem omringende wereld en cultuur; en zeker ook van de materialen, die hij gebruikt. Het is nog niet zo lang geleden dat mensen elkaar brieven schreven, soms lange brieven, met de hand geschreven. Van allerlei bekende personen in de geschiedenis, zowel in de kerkgeschiedenis als in de meer algemene geschiedenis, zijn uitgebreide correspondenties bewaard, waarin ze zich in het hart lieten kijken, ook als het om geestelijke zaken ging. Daarvoor werd de tijd genomen. Er is nu geen tijd meer. Een e-mailepistel wordt op het moment van binnenkomst al weer beantwoord, soms met een simpel 'dank je' of'doei'. Onze gedachten krijgen in de onderlinge communicatie de tijd niet meer om te beklijven. Niemand, die het ook later nog eens na zal lezen wat we vandaag allemaal langs de digitale snelweg aan elkaar melden. Dat verzakelijkt het leven. De persoonlijke communicatie staat onder grote spanning. De moderne communicatie maakt ons tot andere mensen dan nog niet eens zo heel lang geleden, toen mensen veel meer onthaast leefden.

Media

Onthaasting is vandaag een trefwoord geworden. Maar dan meer om een onstilbaar, nostalgisch verlangen naar 'vroeger' aan te geven dan om er een nieuwe levensrealiteit mee aan te duiden.

De media beheersen ons, meer vaak dan we vermoeden, meer dan we voor waar willen houden of willen toegeven. De media op zich doen ons sneller leven. Wanneer zich vroeger een ramp voltrok in Centraal-Afrika, brachten boodschappers dat nieuws pas maanden later naar andere delen van de wereld. Vandaag rollen we van de ene schokkende gebeurtenis in de andere. Neem alleen al het nieuws, uit alle delen van de wereld, dat na 11 september op ons trommelvlies en netvlies kwam. Wie kan het nog verwerken? Wie kan dit geestelijk nog aan? En dan te bedenken, dat een mens in zijn leven slechts twee grote veranderingen aan kan. de media zijn niet zelden ook de aanjagers van het nieuws. Ze zijn zelfs met elkaar, ook in de kring van de christelijke media, in een concurrentieslag om als eerste het nieuws te kunnen brengen. Prioriteit heet dat met een mooi woord. Maar intussen, we worden opgejaagd. Dat beïnvloedt ons, psychisch maar ook geestelijk, waarbij het lichaam van een mens zelfs reageren kan op de signalen van onze geest. Mensen kunnen er doodziek van kunnen worden.

We moeten daarbij dunkt me vooral gespitst zijn op de verborgen verleiding, die er van de media, net als bij de reclame uitgaat. Wat de media bieden wordt ook als waar ervaren. Ook als de media zelf nieuws 'maken', waar geen nieuws is. Dat alles vertaalt zich door naar de publieke opinie. En dan hangt het er maar van af aan welk medium mensen zich overgeven, aan welke informatiebron ze zich toevertrouwen. Wat betreft radio of televisie krijgt een bezitter te maken met een ruim aanbod. Hij/zij stemt niet alleen af op een bepaalde krant of omroep, waarmee hij direct verwant is. Een breed aanbod van informatie en commentaar komt bij ons binnen en legt beslag op ons denken. Niemand leeft meer geïsoleerd. Maar ook wie zich abonneert op een bepaalde krant, ondergaat daarvan diepe invloed. Want: wat 'onze' krant zegt zal wel 'waar' zijn. Ook daar ligt de verborgen verleiding.

We moeten daarbij dunkt me vooral gespitst zijn op de verborgen verleiding, die er van de media, net als bij de reclame uitgaat. Wat de media bieden wordt ook als waar ervaren. Ook als de media zelf nieuws 'maken', waar geen nieuws is. Dat alles vertaalt zich door naar de publieke opinie. En dan hangt het er maar van af aan welk medium mensen zich overgeven, aan welke informatiebron ze zich toevertrouwen. Wat betreft radio of televisie krijgt een bezitter te maken met een ruim aanbod. Hij/zij stemt niet alleen af op een bepaalde krant of omroep, waarmee hij direct verwant is. Een breed aanbod van informatie en commentaar komt bij ons binnen en legt beslag op ons denken. Niemand leeft meer geïsoleerd. Maar ook wie zich abonneert op een bepaalde krant, ondergaat daarvan diepe invloed. Want: wat 'onze' krant zegt zal wel 'waar' zijn. Ook daar ligt de verborgen verleiding.

Radio en tv

In zekere zin is wat de informatiestroom betreft het onderscheid tussen radio en televisie relatief. Ik zou zelfs de stelling durven wagen, dat radio nog meer ons tijdsbeeld beïnvloedt. In hoeveel huizen en in hoeveel auto's staat niet dagelijks onafgebroken de radio aan. Dan wordt de menselijke geest niet alleen beïnvloed door

Op 20 november II. werd aan de christelijke hogeschool De Driestar te Gouda een themadag gehouden over media-educatie. De studenten konden intekenen op lessen bijwonen van gastsprekers, die op verschillende aspecten van de moderne media ingingen. De dag werd begonnen met een bijeenkomst in de Sint Janskerk, waar het woord werd gevoerd door ondergetekende en ds. P. Mulder, predikant van lang de Gereformeerde had Gemeenten in Dordrecht. De tekst an ondergetekende wordt in twee afleveringen geplaatst.

V.D.G.

nieuws en commentaar. Ik denk vooral aan de enorme invloed, die er vandaag uitgaan van allerlei praatprogramma's, die sluipenderwijs een vervlakking of gewenning in het denken van luisteraars teweeg kunnen brengen.

Er wordt wel gezegd, dat het beeld dwingender is en dat daarom televisie ingrijpender is. Dat is in zekere zin zo. Maar beelden zijn vluchtig. Mensen nemen genoegen met hap-snap-informatie. Louter consumerend. Televisie bevordert oppervlakkigheid. Wel geeft het beeld een direct overzicht van een situatie, wat via een gesproken reportage niet mogelijk is. Maar uitgebreide radioprogramma's kunnen een dieper invloed uitoefenen. En uiteindelijk: de krant legt dingen vast, ze kunnen worden gelezen en herlezen. Sprekende koppen blijven haken in de herinnering. Kortom: als het om beïnvloeding gaat, moeten we met invloed van alle media rekenen.

Iemand valt mij in de rede en zegt: beelden zijn een lust voor het oog. Slechte beelden bevorderen kwade lusten. Dat zal waar wezen. Maar slechte woorden en verrotte verhalen dringen net zo goed diep door in ons bestaan. Het moet eigenlijk onnodig zijn om in te gaan op decadente programma's. De zonde boeit, in de tweeërlei zin van het woord. De openlijke verleiding kennen we best wel; de verborgen verleiding moet een mens Ieren ontdekken. Die sluipt als een slang door het moderne bestaan, dat in hoge mate bepaald wordt door de opiniemakers. Een mens heeft dan ook een geestelijke wapenrusting nodig om de verleiding, de openlijke zowel als de verborgene, te weerstaan.

Elk jaar wordt een gouden pennetje uitgereikt aan een journalist, die wordt gerekend tot de categorie 'jong journalistiek talent'. In een uitgave met verhalen van 17 prijswinnaars, Het gouden pennetje, las ik, om een voorbeeld te noemen, dat media en kamerleden elkaars gevangenen zijn geworden. De media kunnen niet zonder de politiek. De media 'maken en breken' echter ook de politiek, en de politici. Voor de media zijn de politici dan ook lang niet altijd meer zich zelf. Hoe kom ik over? Hoe zit mijn haar en hoe zit mijn stropdas?

Communicatie

Een mens is al vanaf de schepping op communicatie aangelegd. Communicatie is zelfs met de schepping gegeven. Adam gaf, nog voor hij Eva aan zijn zijde had, de dieren namen. Daarna schonk God aan Adam een vrouw, want - zei Hij - het is niet goed, dat de mens alleen is. Hij begiftigde de mens met de taal: een Godswonder. Woordentaal, gebarentaal, beeldtaal, we hebben het in de schepping als gave van God ontvangen. Later volgde schrijftaal; taal die gedrukt staat. En vandaag is taal digitaal, taal langs de digitale snelweg.

Maar Psalm acht begint en eindigt wel met de lofzang op God: 'Heere, onze Heere, hoe heerlijk is Uw Naam op de ganse aarde'. Binnen de menselijke communicatie vloekt veel daar mee: soms letterlijk, vaker in de ontkenning van Gods Scheppingsgave. Al in het begin van de geschiedenis van de mensheid slaat de mens hovaardige taal uit, brute taal tegenover God. Kom aan, laat ons stenen bakken. Kom aan, laat ons een toren bouwen, waarvan het opperste tot aan de hemel reikt. Toen sprak God Zijn goddelijk 'Kom aan': 'Kom aan, laat Ons neervaren en laat Ons hun spraak aldaar ver-

God heeft het er niet bij gelaten om de wereld en het ganse heelal te scheppen. Hij ging met Zijn schepping mee.

God duldt geen ij del gesproken woorden. Paulus zou later zeggen, in zijn brief aan de Filippenzen, 'Voorts broeders, al wat waarachtig is, al wat eerlijk is, al wat rechtvaardig is, al wat rein is, al wat liefelijk is, al wat wel luidt, zo er enige deugd is, en zo er enige lof is, bedenkt dat' (Fil. 4:8). Deze grondregel wordt in de communicatie maar al te zeer geschonden in onze dagen, in woord en in beeld. We moeten er rekening mee houden, dat ook vandaag technische en wetenschappelijke kennis en ontwikkeling wordt aangewend voor een Babelcultuur: het Babyion, waarvan het boek Openbaring spreekt. Dan moeten we overigens een breder beeld in het oog hebben dan alleen dat van de media; het beeld namelijk van een godloze cultuur. Maar de media hebben hierin ongetwijfeld hun eigen plaats. Dan gaat het om wat via informatie invloed oefent op de menselijke geest. Dan gaat het zeker ook om de zogeheten verstrooiing, die wordt geboden. Kan het allemaal door het filter van Gods geboden? De geboden vormen de paaltjes langs onze levensweg, om ons op de weg te houden en niet te laten ontsporen. Een christen is geroepen niet gelijkvormig aan de schema's van de wereld te leven. Hij dient zich ook onbesmet van de wereld te bewaren. De media geven ons mogelijkheden te over om buiten die paden te geraken.

Maar Psalm acht begint en eindigt wel met de lofzang op God: 'Heere, onze Heere, hoe heerlijk is Uw Naam op de ganse aarde'. Binnen de menselijke communicatie vloekt veel daar mee: soms letterlijk, vaker in de ontkenning van Gods Scheppingsgave. Al in het begin van de geschiedenis van de mensheid slaat de mens hovaardige taal uit, brute taal tegenover God. Kom aan, laat ons stenen bakken. Kom aan, laat ons een toren bouwen, waarvan het opperste tot aan de hemel reikt. Toen sprak God Zijn goddelijk 'Kom aan': 'Kom aan, laat Ons neervaren en laat Ons hun spraak aldaar verwarren'. Er kwam een stoorzender in de communicatie. Mensen konden elkaar niet meer verstaan.

God duldt geen ij del gesproken woorden. Paulus zou later zeggen, in zijn brief aan de Filippenzen, 'Voorts broeders, al wat waarachtig is, al wat eerlijk is, al wat rechtvaardig is, al wat rein is, al wat liefelijk is, al wat wel luidt, zo er enige deugd is, en zo er enige lof is, bedenkt dat' (Fil. 4:8). Deze grondregel wordt in de communicatie maar al te zeer geschonden in onze dagen, in woord en in beeld. We moeten er rekening mee houden, dat ook vandaag technische en wetenschappelijke kennis en ontwikkeling wordt aangewend voor een Babelcultuur: het Babyion, waarvan het boek Openbaring spreekt. Dan moeten we overigens een breder beeld in het oog hebben dan alleen dat van de media; het beeld namelijk van een godloze cultuur. Maar de media hebben hierin ongetwijfeld hun eigen plaats. Dan gaat het om wat via informatie invloed oefent op de menselijke geest. Dan gaat het zeker ook om de zogeheten verstrooiing, die wordt geboden. Kan het allemaal door het filter van Gods geboden? De geboden vormen de paaltjes langs onze levensweg, om ons op de weg te houden en niet te laten ontsporen. Een christen is geroepen niet gelijkvormig aan de schema's van de wereld te leven. Hij dient zich ook onbesmet van de wereld te bewaren. De media geven ons mogelijkheden te over om buiten die paden te geraken.

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen