Globaal bekeken

O p zaterdag 14 december II. werd in de St.-Janskerk te Gouda een boekje gepresenteerd van mevr. Henny van Dolder-de Wit, archivaris van de hervormde gemeente, getiteld 'Zonen van 't zelfde huis'. Daarin wordt beschreven de geschiedenis van de vereniging 'Calvijn', die lange tijd zondagse diensten belegde, waarin hervormd-gereformeerde predikanten voorgingen. De activiteiten van deze vereniging mochten uiteindelijk leiden tot twee hervormd-gereformeerde predikantsplaatsen in Gouda, die deze gemeente weer tot nieuwe bloei hebben gebracht, nadat de gemeente in het begin van de twintigste eeuw was 'geplaagd door financiële zorgen als gevolg van matig bezette diensten'. Hier volgen twee passages, de eerste over de zeer omstreden figuur van ds. J. Borger uit het verhaal van mevr. Van Dolder, de tweede over de komst van ds. G. Boer uit de terugblik op Calvijn van prof. dr. C. Graafland.

• Dominee J. Borger

'Dominee Jan Borger kwam in 1917 uit Brielsch Nieuwland naar Gouda en veroorzaakte gedurende zij n verblijf nogal wat rimpelingen in vijver van de hervormde gemeente. Zijn uitsp ken en enigszins vrijgevochten leefwijze ontmoetten veel kritiek, zelfs uit eigen kring. Toen hij tijdens een preek de dienstdoende ambtsdragers met "boerenouderlingen" vergeleek, werd hem dit door de kerkenraad hoogst kwalijk genomen. Ook enkele in zijn preken gebezigde uitdrukkingen als "...de onmetelijke verzoening die Christus voor elkaar heeft gebokst" en "...Judas was nog de beste van het zootje, want die hing zich op", lokten protest uit. Niet alleen het feit dat hij soms bij het toedienen van de doop de lezing van het formulier achterwege liet, maar vooral een geschil over zijn veronderstelde afwijkende opvatting over het lijden en de opstanding van Christus, deed veel stof opwaaien. Dat leidde uiteindelijk tot zijn eervol ontslag in 1928. Henk Pouée schrijft een van zijn literaire monografieën getiteld "Ontmoetingen", gewijd aan de schrijver Herman de Man: "Gedurende een bepaalde periode in zijn Goudse jaren heeft Herman de Man onder invloed gestaan van de magnetische persoonlijkheid van dominee J. Borger, van huis u vrijzinnig-protestants, maar later steeds verder evoluerend in de richting van een soort hegelianisme op '"evangelische"' grondslag. Enkele jaren later, ongeveer tegelijkertijd met De Mans' overgang tot het katholocisme, maakte dominee Borger, in het bezit van een niet-onaanzienlijke aanhang, zich los van de Nederlandse Hervormde Kerk. Zowel Sal Hamburger (de echte naam van Herman de Man) als de nog jonge Jan Borger waren in die tijd bevriend met de sterk filosofisch georiënteerde Goudse kunstschilderjan van Straaten, die de colleges van professor Bolland had gevolgd en die dan ook waarschijnlijk in het begin de geestelijke spil was van deze kleine Goudse evangelisch-bollandiaans-hegeliaanse cel." Tot zover Henk Po vee.'

• Dominee G. Boer

it 'Dat verlangen (naar prediking conform de verlangens van "Calvijn", v.d.G.) is in 1949 met de komst van dominee G. Boer uit Putten op een volkomen bevredigende wjjze in vervulling gegaan. Het is eigenlijk merkwaardig, dat een betrekkelijk geringe wijziging in het kerkelijk beleid, want het bleef een Gereformeerde Bondspredikant zij het dan van een wat andere kleur, een zo ingrijpende stroomversnelling in de gemeente middellijkerwijs heeft kunnen bewerken. Want het gevolg hiervan was niet alleen, dat er nu serieus gesproken ging worden over opheffing van "Calvijn", maar ook in de gemeente zelf had men het gevoel, dat het ineens totaal anders was geworden.

De kerkdiensten in het gebouw "Calvijn" werden tijdelijk gestaakt en in de officiële kerkdiensten van dominee Boer kwam er een grote toeloop van mensen, die vroeger niet kwamen. Niet alleen orthodox-hervormden, maar ook uit de afgescheiden kerken, met name uit de Gereformeerde Gemeente, waar in die dagen de strijd rondom dr. C. Steenblok woedde. Het had iets van een reveil.

Het zou de moeite waard zijn om deze overgang nader te onderzoeken. Hoe is ze te verklaren? Kwam dat daardoor, omdat de prediking van deze Gereformeerde Bondspredikant toch kennelijk anders was dan die voorheen werd gehoord? Of had het veel meer te maken met de charismatische kracht van de prediking van dominee Boer, die met zijn gezagvolle verkondiging de gemeente op een zeldzame wjjze onder het beslag bracht van het Goddelijke Woord? Hoe het ook zij, het was inderdaad een indrukwekkende stroomversnelling, die zich toen in de Goudse gemeente voordeed.'

P.S. Het boekje is uitgegeven bij Blassekijn te Bleskensgraaf; prijs ƒ 22, 50.

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen