Preken over overvloed

Dat laatste werd duidelijk, toen ds. A. Visser uit Apeldoorn in de discussie een toespitsing naar de prediking maakte. Hij vroeg prof. Goudzwaard hoe hij zich op bid- of dankdag tot de gemeente zou richten, ook met het oog op de opvoeding. De hoogleraar antwoordde de gemeente te willen vragen wat geluk is en zou kiezen voor een tekst waarin het woord 'overvloed' centraal staat. 'Jezus kwam om het leven te geven en overvloed. In een beekje is meer dan je nodig hebt.'

Eigenaar van de wereld
Vooraf had prof. Goudzwaard in zijn causerie allereerst duidelijk gemaakt dat 'Bijbel' en 'economie' in principe geen twee werelden zijn. 'Economie maakt in het Oude Testament deel uit van de zorg voor het leven, in de verwachting van de wederkomst van de Eigenaar van de wereld. Gods economie van de tijden is Zijn manier van alles onder de heerschappij van Christus brengen'.
Prof. Goudzwaard gaf aan dat de betekenis van het Woord van God midden in de praktijk kan doorbreken. Daartoe noemde hij drie concrete en praktische economische situaties: het armoedeprobleem, de stress en de zorg voor de natuur.
'Het is opvallend dat armoede ook voorkomt in rijke samenlevingen, in Nederland bij voorbeeld onder kleine boeren. En de levensverwachting van een kind in Harlem, een wijk van New York, is lager dan van een kind in Bangladesj.
In ons land heeft een op de vier werknemers moeite met het vervullen van zijn werk, krijgt een op de zes werknemers een burn-out. De efficiency-druk op tehuizen neemt toe, de wachtlijsten voor de zorg worden niet kleiner. De westerse mens werd van een godvrezend een tijdvrezend mens, zei R L. Polak. En ook in het milieu worden de problemen onder onze handen groter.'

Wijsheid van ouderen
Als rode draad in deze vraagstukken signaleerde Goudzwaard dat alle voorbeelden een paradoxaal karakter hebben. 'Het is immers ongerijmd dat er in een rijke samenleving armoede voorkomt. Waarom hebben we meer haast en kunnen we de wachtlijsten niet verkleinen?' Het antwoord zocht hij in de tegenstelling tussen een dynamische samenleving, waarin gedacht wordt in termen van vooruitgang, en de gegevenheden die bij de samenleving horen en die je niet kunt regelen. Zo ontstaat armoede bij mensen die het tempo niet meer kunnen bijbenen.
Terwijl Philips een jaarlijkse groei van tien procent kan realiseren, kan een politieagent of onderwijzer onmogelijk elk jaar tien procent meer mensen helpen. De toenemende uitgaven in de zorg kunnen niet goed gemaakt worden door een grotere productiviteit. Ondertussen is in het bewustzijn van de mensen wel diep doorgedrongen dat het normaal is dat het dynamische voorrang heeft. In alle culturen waren ouderen een bron van wijsheid. Goudzwaard citeerde hier Godfried Bomans, die ooit zei: 'Ouderen waren vroeger mensen die er haast waren en zijn nu mensen die er haast geweest zijn.' Maar door de enorme snelheid die elk mens ervaart, lijken - zoals onze ervaring in een rijdende trein - de dingen achteruit te wijken. In die maatschappij is het alleen maar hinderlijk dat de natuur grenzen aan onze groei stelt.

Om niet
Goudzwaard gaf aan dat er van nature in elke economische orde balans zit. Er zijn bepalingen van rust inzake de arbeid. Als een slaaf vrij is, zodra zijn baas één keer hem een tand uitslaat, geeft dit aan dat er waardig met arbeid omgegaan moet worden. De problemen in de Nederlandse samenleving ontstonden daar waar mensen in hun arbeidssituatie niet die aandacht krijgen die nodig is, waar het beschikbare kapitaal niet naar de armste landen gaat, waar de natuur niet haar waardigheid krijgt.
De economie heeft echter een basis nodig in het niet-materiële, in mensen die 'om niet' geven. Terughoudendheid is een basiselement in een levende economie. Als voorbeeld noemde de hoogleraar het CNV-voorstel voor een loonstilstand enkele jaren geleden, om zorg voor het milieu mogelijk te maken.
Een economie van het genoeg is evenwel geen blauwdruk, maar heeft meer te maken met het zetten van stappen, met het nadruk geven aan investeringen die te maken hebben met de zorg voor mens en milieu, aldus Goudzwaard. De bijbelse economie symboliseerde hij met een vruchtboom, die volop groei kent, maar ook volop vrucht draagt, te weten werk van zinvolle aard. 'Een boom zal het niet in zijn bast halen om in de hemel te willen groeien.'
De voorbeelden die de hoogleraar in de discussie gaf, zullen ongetwijfeld herkenning oproepen: de cadeautjes die we elkaar op verjaardagen geven, worden steeds duurder, zodat sommige mensen zelfs wegblijven; jongeren willen slechts met consumptiesymbolen als Adidas door het leven, waardoor hun (bijstands)moeder zich noodzakelijke dingen moet ontzeggen; de betekenis van geluk heeft als gevolg van de reclame alles met het hebben van veel goederen te maken; de goederen die ons omringen, vergen door aanschaf, onderhoud en vervanging zoveel tijd dat de mens in dienst van de goederen lijkt te staan.
Woorden hoeven geen nieuwe dingen te bevatten, om toch een ontdekkende functie te hebben. Bezitten als niet bezittende, we doen het niet vanzelfsprekend.
P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen