Boekbespreking

M. den Duik en H. Zoek (red.), pastoraat in cultuurfilosofisch perspectief. Uitg. Meinema, Zoetermeer 2001, 110 blz.,
€ 12, 48.
Dit boek bevat de teksten van een studiedag die in oktober 1999 gehouden werd aan de theologische faculteit te Leiden. Aanleiding voor deze dag was de verschijning van twee omvangrijke boeken over pastoraat in 1997 - twee totaal verschillende boeken, die echter beide nieuwe wegen insloegen en breed reactie opriepen. De bundel is dan ook opgebouwd rondom deze beide boeken: het handboek Angst en bevrijding van A. F. Verheule, en de dissertatie De context en de ander, van M. A. van Rijn en J. N. Meulink- Korf. De Leidse praktisch theoloog prof. Den Duik stelt beide boeken op deskundige wijze aan ons voor, en stipt meteen al een belangrijk verschil aan: waar Verheule de mens met wie de pastor in aanraking komt vooral ziet als enkeling en eenling, zetten Van Rijn en Meulink-Korf die enkele mens van meet af aan in een heel netwerk van (m.n. familie-)relaties, en zien ze het belang van pastoraat als een onderkennen van een in-het-reine-komen met al die verschillende relaties (vandaar de term: contextueel pastoraat).
In de kernhoofdstukken van de bundel leggen de schrijvers van beide boeken nog eens kort uit wat hun voor ogen staat. Het betoog van Verheule wordt daarbij gevolgd door een kritische reactie van C. J. Menken- Bekius, die o.m. de empirische onderbouwing mist van wat Verheule aanreikt. Opmerkelijk is dat haar kritiek op een ander punt Verheule prikkelde tot een weerwoord, dat ook in de bundel is opgenomen. Mevr. Menken had nl. gedacht dat Verheule in zijn opvatting van pastoraat op het beslissende moment de God van de Bijbel ter sprake zou brengen. Die suggestie werpt Verheule - en ik vond dat ronduit onthullend - echter verre van zich. Verheule praat liever postmoderne filosofen na over de leegte en het niets dan dat hij God ter sprake brengt. Dat laatste zou de 'terreurvrije ruimte' die het pastoraat dient te bieden z.i. alleen maar bedreigen...
Bij Van Rijn en Meulink-Korf ligt dit anders. Zij baseren zich sterk op het werk van de Hongaars-Amerikaanse psychiater en familie-therapeut I. Nagy (spreek uit: notsj), maar zoeken nadrukkelijk naar een theologische vertaling daarvan. Want: 'Pastoraat begint in handelen en denken met betrekking tot menselijke verhoudingen coram Deo' (voor Gods aangezicht; 61). Daarbij is voor hen vooral de ethische dimensie belangrijk: de Ander/ander doet een appel op onze verantwoordelijkheid, zo zeggen ze Levinas na. Zij werken dit inzicht uit in concrete aanwijzingen voor het pastorale gesprek (bijv. door enkele vragen te noemen die de pastor in bepaalde situaties vruchtbaar zou kunnen stellen). Hun leerzame artikel wordt gevolgd door een repliek van godsdienstpsychologe T. H. Zoek, die vooral de eigen winkel bedreigd ziet: domineert het theologisch-ethisch gezichtspunt in het contextuele pastoraat niet zozeer, dat het belang van psychologische kennis veronachtzaamd wordt?
Echter, de tijd dat pastoraat sterk aanleunde tegen psychologie en psycho-therapie lijkt achter ons te liggen. Gemeenschappelijk in beide hier besproken boeken is, dat men weer op zoek is naar een eigensoortige mens- en wereldvisie vanwaaruit men het specifieke karakter van pastoraat kan uitwerken. Die ontwikkeling lijkt me toe te juichen. Opvallend is intussen wel, dat zowel Verheule als Meulink-Korf en Van Rijn voor die achterliggende mens- en wereldvisie vooral te rade gaan bij de filosofie (resp. Hegel/ Kierkegaard, en Buber/Levinas). Terecht wijst J. H. Bodisco Massink er in een nabeschouwing echter op, dat de christelijke traditie in dit verband toch zelf ook wel wat in huis heeft! Concreet denkt hij aan de leer van de drie-eenheid als fundament voor een op menselijke betrekkingen gericht pastoraal handelen. Jammer dat dit gezichtspunt in de bundel niet verder uitgewerkt wordt.
Het laatste woord in het boek is aan J. F. Goud, die in feite nog weer een andere visie op pastoraat aan de eerdere toevoegt. We bevelen deze uitgave graag aan, m.n. aan predikanten en andere pastores. Zij worden hier in beknopt bestek bijgepraat over recente ontwikkelingen in de bezinning op het pastoraat - een terrein waaraan zij al met al toch een groot deel van hun tijd en energie besteden.
G. VAN DEN BRINK, BILTHOVEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen