J. Luth, J. Pasveer en J. Smelik (red.), Het kerklied. Een geschiedenis. Boekencentrum, Zoetermeer 2001, 350 blz., gebonden en geillustreerd, € 29,50.

De titel spreekt voor zich en dekt de inhoud precies. Het kerklied heeft een geschiedenis. Wie van deze fascinerende historie (nader) op de hoogte wil raken, raad ik aan dit rijk verluchte boek te lezen. Het is geschreven door deskundigen, die de lezer rondleiden door een luisterrijk verleden. Het begint met een overzicht van het kerklied in de Vroege Kerk en de Middeleeuwen. Ruime aandacht wordt besteed aan de roomskatholieke en de oud-katholieke traditie. Vervolgens komen de anglicaanse, de lutherse en de calvinistische traditie aan de orde, waarvan de laatste het uitvoerigst. Afgesloten wordt met een beschrijving van de doopsgezinde traditie en met een 'postludium'.
De auteurs van de diverse onderdelen hebben zich consciëntieus gekweten van hun taak. Ze volstonden niet met een louter musicologisch verhaal, maar brachten de ontwikkeling van het kerklied voortdurend in rapport met de culturele, kerkelijke en theologische context. Zodoende bieden ze zowel overzicht als inzicht. Wat men bij de lectuur aan de weet komt, is natuurlijk te veel om in een boekbespreking sanïen te vatten. Maar ik kan u verzekeren dat de meeste lezers verrassingen zullen opdoen.
Laat ik enkele voorbeelden geven. Bekend is hoe hoog Calvijn het kerklied in de eredienst aansloeg, maar ook hoe afkerig hij was van muzikale frivoliteit. Laat nu ook het Concilie van Trente in soortgelijke bewoordingen als Calvijn waarschuwen tegen 'losbandigheid en liederlijkheid' in de kerkmuziek! Wat daaronder werd verstaan, maakt deze studie duidelijk. Een lust is het altijd weer om Luther de lof op de gave van de muziek te horen zingen. Hij was ervan overtuigd dat 'in de muziek de werkelijkheid van het Evangelie hoorbaar wordt en dat 'het Evangelie de waarheid van de muziek verwoordt'. Wat het lied betekende voor de doorwerking van het reformatorische gedachtegoed, wordt verhelderd door het treffende gegeven dat er tijdens de Contrareformatie meer protestantse liederenbundels zijn verbrand dan bijbels. Er moet in de spannende en roerige eeuw van de Reformatie wat afgezongen zijn, in de huizen, in het vrije veld en in de kerken! Dit geldt niet alleen de lutherse vleugel, maar ook de calvijnse.
In Genêve werden (1562) alle 150 psalmen in een halfjaar uitgezongen, zo'n dertig strofen per kerkdienst. Dit boek bevat een schat aan informatie en bovendien veel stof ter overweging. Wie meer wil weten over de achtergronden en de ontwikkeling van een zo vitale kern van onze liturgie, kan hier terecht. Slechts op enkele momenten had ik het gevoel dat de auteurs net iets te veel musicologische expertise bij de lezer veronderstellen. Mijn algehele indruk is echter dat ze erin geslaagd zijn een instructieve, toegankelijke en tamelijk complete studie op de markt te brengen, waaraan het tot dan toe in ons taalgebied ontbrak. Een boek waar muziek in zit. Ik wens u luisterrijke uren.
A. DE REUVER

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen